De geschiedenis van het computermuseum van Ton den Hartog.


Onderstaand artikel werd door Ton geschreven in maart 2002 .

In het kader van de rubriek “de hobby van” van het ICT blad de Schakel heb ik een artikel geschreven over mijn computer-museum.

Intro

In 1977 ben ik voor het eerst met computers in aanraking gekomen toen in het electronica-blad Elektuur een artikel stond over een heel simpel computertje op basis van de SC/MP CPU. Ik heb dat artikel helemaal stuk gelezen. Ik zat toen nog op de middelbare school maar wist al dat ik naar de HTS zou gaan om Elektrotechniek te gaan studeren. Van TTL IC’s wist ik toen al alles maar dat er (onlangs) een studierichting Computertechniek was gekomen was toen nog aan mijn aandacht ontsnapt.

Tijdens het stagejaar van de HTS (1981) heb ik m'n eerste computer gekocht, een KIM met 6502 CPU (zelfde als in de Commodore 64) met een hex-keyboard en 7 segments display en met wel 1 kbyte RAM. In die tijd las ik alles wat los en vast zat over computers en het is dan ook geen verrassing dat ik na de HTS bij ICT ging werken omdat ik iets wilde doen met de “combinatie van hardware en software”.

Na de KIM heb ik nog een Sinclair QL gehad maar tenslotte ben ook ik voor het gecombineerde IBM/Microsoft geweld gevallen toen ik van ICT een Genisys PC/XT (het allereerste PC prive-project) kreeg. Sinds die SC/MP computer via de KIM, QL en de Sinclairs, Atari's etc en de introduktie van de IBM PC (1981) heb ik de hele home-computer industrie altijd goed in de gaten gehouden. Dit ging via het blad BYTE (dat opeens spoorloos verdween), de HCC nieuwsbrief (nu ComputerTotaal!), de toen nog kleine computer-community via het Fido-netwerk, het tijdschrift "De 6502-Kenner", de ultra-kleine QL gebruikers-groepjes en de spaarzame computerwinkels. Hoe anders is dit tegenwoordig, computer-winkels en tijdschriften schieten als paddestoelen uit de grond en de computer-community is opgeklommen van een onbegrepen wereldje voor weirdo's naar de status "heel gewoon, doodgewoon".

 

 

Start

Met deze achtergrond kwam in 1998 een vriend mij verblijden met een echte Apple II, de computer waarmee Apple (van de Macintosh) groot is geworden en de computer waar de spreadsheet (toen Visicalc) zijn kraambed had. Die Apple II heeft jaren een prominent plekje in mijn woonkamer gehad, zo mooi vond ik hem. Een paar jaar later moest ik denken aan een andere typische computer van die tijd, de PET 2001 van Commodore (toen nog CBM of Commodore Business Machines, niet echt een naam voor een fabrikant van spelletjescomputers...). Niet gehinderd door de gedachte dat dit erg lastig zou worden (zoals mij geleerd door de heren Ratelband en Robbins) heb ik toen maar eens een TKG (te koop gevraagd) berichtje gezet op de internet nieuwsgroep nl.markt.comp. Tegen alle verwachtingen in kon ik een paar weken daarna voor een paar tientjes een prachtig mooie PET ophalen in Utrecht. Toen enige tijd later ook TRS-80’s, originele IBM PC’s (met TWEE din-stekkers zoals voor het keyboard, wie weet waarom ?), een hele oude teletype en meer spul uit het stenen tijdperk binnen kwam rollen, begon ik te vermoeden dat ik er een roeping dan wel in ieder geval een hobby bij had gekregen.

 

Warm gevoel

Ik kreeg van alles aangeboden, veel breder dan oorspronkelijk mijn bedoeling was maar altijd samen met spullen die ik wel zocht zodat ik niet kon weigeren. Dan ga je je vanzelf afvragen wat het nu eigenlijk is dat je wilt verzamelen en waarom je dat wilt. Dat was makkelijk, ik krijg van de aanblik van veel van die oude spullen gewoon een heel erg warm gevoel van binnen, ik vind ze heel erg mooi en/of ze roepen herinneringen op aan de tijd van het ontdekken van en spelen met de computer.

Hoewel het nu best wel een beetje krap begint te worden in m’n flatje is het ondenkbaar dat ik ergens een ruimte zou huren om alles uit te stallen want ik wil gewoon elk moment een blik kunnen werpen op m’n verzameling.

De nadruk op het “kijken naar” heeft ook een ander gevolg: het boeit me eigenlijk niet zo of een computer het nog doet. Als hij er nog maar redelijk goed (en origineel) uitziet. Voor de software hoeven ze niet te werken, van alles zijn er beter varianten beschikbaar. Veel meer dan even “10 a=0 20 a=a+1 30 print a; 40 goto 20” (is de huidige "Visual" Basic nog downwards compatibel met deze code ?) ben ik nooit gekomen op een werkende computer in het museum.

 

Ophalen

Een berichtje zetten op de nieuwsgroep nl.markt.comp voor oude computers heb ik meerdere keren gedaan. Later kon ik ook verwijzen naar de museum-website waar ik verderop wat meer over vertel. Na zo’n bericht kon ik meestal maanden vooruit met onderhandelen, ophalen en uitzoeken. Ik ben bijna altijd bij de mensen langsgegaan om de computers op te halen.

Om die ritten een beetje in de hand te houden probeerde ik altijd adresjes te combineren en was dan meestal op een vrijdag-avond van 6 uur ‘s avond tot ver in de nacht onderweg, veel in het westen en zelf een keer een gecombineerd ritje naar Hoorn en Appingendam (noord-oost Groningen) oftewel een rondje Nederland.

Soms was ik na 5 minuten al weer weg bij mensen maar ook heel vaak zat ik een paar uur binnen om gezellig te praten over van alles en nog wat. Een enkele keer werd dat heel laat, twee keer was ik zelfs pas rond een uur of 5 ‘s ochtends weer thuis waarna alles nog moest worden uitgeladen en ik het hele weekend nodig had om bij te komen van een zware maar nuttige nacht.

 

Heel breed

Oorspronkelijk was het mijn bedoeling om zoals gezegd alleen maar home-computer te gaan verzamelen. Maar als ik bij iemand kwam dan bleek er vaak nog van alles bij te horen en ik leerde al snel dat het wel de bedoeling was dat ik de rest ook mee zou nemen. Heel vaak was het zo dat men de spullen al die tijd niet had willen weggooien omdat dat toch wel zonde was en men was blij dat het bij mij een goeie eind-bestemming zou hebben. Wat dat betreft heb ik wel een reputatie opgebouwd, iets waar de museum-website ook wel aan mee heeft geholpen.

Een aantal keer was ik de bestemming van echt een complete zolder-opruiming, meestal gestuurd door het gezond verstand (maar niet het hart) van de eigenaar en op aandringen van vrouw-lief die blij was dat die rommel weg was... Dat gaf me ook wel een beetje een verantwoordelijkheids-gevoel dat me ook heeft geholpen om iets moois te maken van de verzamelde items.

Hierdoor heb ik nu ook diverse non-computer categorieen in het museum. Zo is er een flinke verzameling tijdschriften, boeken en manuals, op de website samengevat in de hoofd-categorie "Readable stuff". Maar ook heel veel andere zaken die ik ook niet met goed fatsoen kon weggooien, dit heeft geleid tot de hoofd-categorien "Peripherals" en "Electronics" en zelf een "Others". Al deze items riepen bij mij best wel nostalgie op en moesten dus bewaard worden. Gelukkig kwam met de hoeveelheid ook een gevoel voor de categorieen waar het toe hoorde en werd het een beetje overzichtelijk.

 

Pecunia

Voor wat hoort wat en vast onderdeel bij het kontakt maken met iemand was dan ook altijd aftasten wat men er voor wilde hebben. Aan de ene kant had ik meestal best wat over voor het item dat iemand aanbood maar aan de andere kant moet je ook weer niet te happig zijn want dan zijn er die geld ruiken en is Leiden in last. Dit soort initieele mailtjes was altijd heel spannend. Soms liet ik tot het laatste moment in het midden of men er nog iets voor wilde hebben, soms kreeg ik als eerste reaktie al de vraag wat ik er voor bood. En soms als ik er zelf over begon kreeg ik de laconieke opmerking dat een krat cola, een fles whiskey of een paar flessen wijn wel goed was. En als we probeerden uit te vinden wat een reeele prijs was dat kwamen we meestal op een "paar" tientjes uit.

De keren dat de aanbieder geld rook of zich gewoon bewust was van het feit dat hij een zeer gewild collectors item had waar nu een klant voor was, moest ik door het stof. Maar ook dan bleef het gelukkig "beperkt" tot prijzen waar je met z'n drieen of vieren leuk voor uit eten kan gaan. Het lastigste was nog de Intel Intellec a.k.a. blauwe bak, de aanbieder daarvan wilde geen geld maar een aantal van mijn dierbaardere museum-items en dat was een no-go voor mij. Uiteindelijk heb ik hem kunnen paaien met een flinke lijst wat (relatief !) mindere items en als main-item een wat minder originele PET-2001 (ja, die van na de Apple II) op het moment dat ik net een super-originele tegen het lijf was gelopen. Dit was niet zo netjes van mij maar ik was toen al zo ver dat het doel de middelen heiligde want voor hem was die blauwe bak van geen waarde en voor mij des te meer. Normaal heb ik mezelf trouwens altijd voorgehouden dat er wel een tweede aanbieder zou komen als iemand onredelijke eisen stelde. Als je tientallen malen grote bedragen moet gaan betalen om je verzameling op te bouwen dan ben je in no-time blut. Aan de andere kant heb ik nu natuurlijk wel een verzamling staat met een nieuwwaarde waar je ook vandaag de dag een leuk tweeondereenkapje van kan kopen.

 

Filteren

Elke huis heeft maar een beperkte hoeveel ruimte. Elke keer dat ik nieuwe spullen binnen kreeg deed ik altijd sowieso direct al een selectie. Na een tijdje ging ik natuurlijk dingen dubbel krijgen en had ik de luxe dat ik de beste van de twee dan kon bewaren. Op de lange duur is de ruimte echter echt op en moest ik of dingen naar de kelder verhuizen of helemaal uit de verzameling verwijderen.

Het selecteren van dingen die ik uit de verzameling wilde halen was een bijzondere ervaring, je moet dan namenlijk een realistisch waarde-oordeel geven aan alle items die je hebt en beslissen wat je absoluut wilt houden, voorlopig wilt houden en wat je eigenlijk niet zo belangrijk vindt. Het ergste daaraan is dat je soms dingen weg doet waar je indertijd zelf geld voor hebt betaald. Maar het effect van dit soort opschoon acties was wel dat het museum als geheel kwalitatief meer hoogstaand begon te worden.

Items die op een bepaald moment uit de verzameling verdwenen heb ik (als ik er geen andere bestemming voor wist) altijd eerst gesloopt. Dit leverde een interessant beeld op van hoe een fabrikant zijn apparaat in elkaar zet. Soms kon ik met de beste wil van de wereld geen enkel schroefje ontdekken en gebruikte ik m'n schroevendraaien dan maar als breekijzer (om te ontdekken dat de schroefjes achter dopjes en klepjes zaten). Soms zat er een enkel printje in, soms echt tientallen. Soms zaten interessante chips in voetjes (dank !), soms niet (mopperdemopper).

Aan deze sloopsessies heb ik heel veel mooie electronica-onderdelen overgehouden die weer een eigen categorie binnen het museum creerden. Later ging ik ook wel gericht op zoek naar onderdelen, een keer liep ik tegen een zend-amateur aan die nog radiobuizen in een doos had liggen en mocht ik er een paar meenemen. Het 4011 CMOS IC in de verzameling heb ik zelfs gloednieuw gekocht om aan het museum te kunnen toevoegen. Ook bleek ik zelf nog een heel stel standaard onderdelen te hebben die mooi de onderdelen uit de computers aanvulden. Ik heb zelfs het "kwartet" van de EPROMs 2708 t/m 27010 compleet gekregen.

De behuizing en ander spul dat als afval overbleef was initieel een beetje een probleem maar gelukkig ontdekte ik al snel dat de stort dichtbij was en "metaal" gratis innam. En computers bestaan tenslotte geheel uit metaal ?

 

En wat staat er nu zoal in

Qua computers is de verzameling vrij bont. In eerste instantie was de bedoeling alleen homecomputers van voor de IBM-PC te verzamelen maar de klassieke IBM modellen en de eerste Compaq portables zijn ondertussen al weer zo oud en relikwieen op zich. Naar de andere kant toe zit er ook een PDP-11 minicomputer bij en in weer een heel andere dimensie heb ik ook aantal bijzondere rekenmachines van HP (ik heb een zwak voor HP) en zelfs een mechanische rekenmachine.

Behalve computers bleken ook allerlei peripherals en zelfs opslagmedia een hele geschiedenis te hebben die ik eigenlijk niet kon negeren.  Tapes, verwisselbare harddisks van grote computers, maar ook de microdrive van Sinclair. En wat te denken van de Compaq keyboards waarvan de spatiebalk gehalveerd was en voor de helft als backspace kon fungeren (heel erg fijn...), maar ook de echte (!) VT100 terminal en een teletype met papertape reader waar sommigen misschien nog wel mee hebben gewerkt. Maar ook bepaalde modems, monitoren en muizen en zelfs printers kunnen rustig als klassiekers worden bestempeld en heb ik voor het museum kunnen redden. En tenslotte is er een categorie die in de loop der tijd is ontstaan met manuals, tijdschriften en zelfs folders. Hierin zitten ook een aantal boeken "over computers" uit die tijd die vrij goed aangeven wat de leidende home-computers waren en die me nog geholpen hebben met het verfrissen van m'n geheugen.

De stand is momenteel 300 items waarvan ca. 60 computers

 

Waar laat je dat allemaal ?

Het verzamelen begon af en toe echt ziekelijk vormen aan te nemen. Af en toe stond het in de hal en m’n woonkamer stampvol met spullen die ik had opgehaald en waar ik nog van moest beslissen of het iets was voor het museum of niet.

Voor het museum heb ik nu in mijn eethoek langs de muur een vijf meter brede Niklas kast staan van IKEA met 25 planken van 1 meter breed, hier staat het gros van de verzameling in. Als heel speciaal item (1e computer) hangt de KIM als een soort schilderijtje in de hal. Grote items als een mainframe-tapedrive en een PS/2 tower staan naast m’n bank in de zithoek. M’n verzameling monitoren en een aantal items die ik dubbel heb zijn verhuisd naar m'n kelder. Ik heb een grote ladenkast besteld die normaal bedoeld is voor vellen A3 om een hele hoop kleine items netjes en goed presenteerbaar in op te slaan.

 

De top items

Het noemen van de top-items uit de verzameling is hetzelfde als een moeder vragen welke van haar kinderen haar favoriet is. Door dat ik veel aangeboden heb gekregen en wegens plaatsgebrek een aantal keer flink heb moeten filteren, komt een groot deel van de verzameling hiervoor in aanmerking. Ik heb hieronder een poging gedaan.

De Sinclair ZX80 is zonder meer een item waar er niet veel meer van zijn, waarschijnlijk terecht (de opvolger, de ZX81, was veel beter maar de ZX80 was een revolutie). De Intel Intellec (ook wel bekend als "blauwe bak") is zeker bekend bij veel ICters die ooit PL/M hebben geprogrammeerd, door navraag weet ik dat het een van de laatsten is, ICT-Deventer, Intel en Philips NC hebben alle exemplaren verschroot. De PET-2001 is een juweeltje van vormgeving al kan dat niet van het keyboard worden gezegd. De Apple Lisa is een hele dure voorganger van de Mac, toen ik de review las in BYTE had ik veel moeite me een programma groter dan 1 Mbyte voor te stellen, net zoals velen ooit moeite moeten hebben gehad met de 64 kbyte grens, ook is dit de computer waar al het jatwerk van Xerox/PARC in terecht is gekomen. De KIM is mijn eerste computer, hiermee kan je alleen geheugen-adressen stuk voor stuk met waardes vullen en een programma op een bepaald adres starten met het hex-keyboard en een 7-segments display. De Osborne-1 is de eerste portable computer met CP/M, heeft een 4 inch beeldbuisje en zit in een soort naaimachine-kist. De HP-41 calculator was de eerste met tekst-mogelijkheden, toen ik op de HTS zat konden enkele mede-studenten deze rekenmachine van 1000 gulden betalen, ik kon alleen maar kwijlen bij een blik op deze prachtige machine die ook tijdens de lessen Engels erg handig bleek te zijn. De 8080 CPU die ik heb is helaas niet een nog oudere 4004 of 8008 maar definieert toch wel (via de 8085, Z80, 8086, 80386) de grond-architectuur van de Pentium IV van vandaag. Witte IC's met goud-spoortjes er op zijn de allermooiste, ik vind die dingen echt een genot om naar te kijken. Ringkern geheugen is de eerste vorm van solid state geheugen in de vorm van een array van ringetjes met drie draadjes erdoorheen die elk 1 bit kunnen onthouden. De electromechanische teletype is een van de eerste terminals voor interactief bedienen van een computer, met een telex-rol voor papier en papertape voor de opslag en met een baudrate van 110 bits/seconde (een nog steeds ondersteunde baudrate in Windows 2000). En als laatste de nixy-buis, een soort radio-buis met de cijfers 0-9 als perfecte analoge gloeidraadjes als voorloper van het 7-segments display.

En zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan...

 

Opzetten van website om overzicht te krijgen

Met het groter worden van de verzameling begon ik het overzicht een beetje kwijt te raken, ik had eigenlijk geen idee meer van wat ik had. In het begin hield ik een tabelletje in een Word document bij maar dat was al snel onwerkbaar. Een betere oplossing was een website te maken waar fotos van alle items op stonden. De eerste versie van de website van het museum was een hele lange lijst foto’s die ik met mijn digitale Nikon 950 foto-camera had gemaakt en waarvan ik met het tool LView heel snel een overzichts-website kon maken. Naast een veel betere manier van archiveren kon ik nu eindelijk het museum aan iedereen laten zien. In mijn enthousiasme heb ik toen een mail met de URL van de website aan een nogal grote groep ICT collega’s gestuurd. Met een modem was deze website echter een ramp om te bekijken en sowieso was het nog een totaal ongestructureerd geheel.

Met het maken van meer gestructureerde opvolgers van die eerste site heb ik er een hobby bijgekregen, namenlijk het maken van een generiek tool (GGGallery) om een boomstructuur van fotos tot een website om te toveren. Mijn eerste serieuze poging tot het maken van een gestructureerde website was met Frontpage die beloofde de structuur van de website voor mij te kunnen beheren. Dat was echter toch niet zo’n succes en mijn uiteindelijke oplossing was om in C een programma te schrijven dat vanuit een configuratie-bestand en met foto- en beschrijvings-files de website genereerde, compleet met allerlei navigatiemogelijkheden. Dit tool heb ik GGGallery gedoopt (GGG als in WWW en Gallery als in tentoonstelling)

Met GGGallery heb ik de museum website nu een heel overzichtelijke structuur gegeven van 48 geneste categorien op 4 nivo's. Met het museum als dankbaar onderwerp en recente kennis van HTML en Javascript ben ik nog steeds bezig om de mogelijkheden van GGGallery en dus de museum website uit te breiden. De URL van de website is www.xs4all.nl/~tonh/museum.

Misschien ten overvloede maar alles wat op de website staat, heb ik dus ook in het echt hier staan...

 

Andere verzamelaars

Zijn er anderen die een soortgelijke verzameling hebben ? Ja en nee. Tijdens mijn strooptochten ben ik een aantal keer collega-verzamelaars tegen gekomen, soms mensen die een slaapkamertje stamp en stamp-vol hadden staan met spullen. Twee keer heb ik spullen gekregen van studenten die nog bij hun ouders woonden die een grote schuur (orde grootte een 25 meter zwembad) hadden waar zoonlief alles wat hij kon vinden op het gebied van computers had staan.

Ik schijn echter de enige te zijn, voor zover ik weet, die het zo overzichtelijk heeft staan, zowel netjes uitgestald in kasten als op een website.

 

Toekomst

Ik zit er over te denken om het verzameling ooit een keer als museum open te stellen, zo langzamerdehand heeft het de potentie van een echt museum. Als je geinteresseerd bent dan kun je je er 30 tot 60 minuten prima vermaken, ik heb wel eens musea bezocht waar ik in minder tijd doorheen was. Als iemand interesse heeft het museum in het echt te zien, laat het mij maar weten.

Ik ben nog steeds op zoek naar items die ik nog niet heb, al wordt dat steeds moeilijker omdat ik de meest gebruikelijke dingen nu wel heb. En voorlopig heb ik nog genoeg werk te verzetten aan de presentatie van het museum zowel hier in huis als op de website. Een echte hobby dus...

Ton den Hartog

Copyright Ton den Hartog, Versie 0.42, 13 Maart 2002





Helaas heeft het niet zo mogen zijn.......
Ton overleed na een lang ziekbed in september 2007.
 

André



             In memoriam, Ton den Hartog
             31-juli-1960         20-sept-2007


 

 Om terug te gaan naar zijn museum, klik  hier