Oxytocine

 

 

Inleiding:

Oxytocine (Gene map locus 20p13) of ocytocine (v. Gr. oxus = scherp, ook: snel, tokos = geboorte), een hormoon dat contracties van gladde spieren kan veroorzaken, in het bijzonder van die van de baarmoeder kort vůůr, tijdens en na de baring (weeŽn).

Oxytocine ( Brutoformule: C43H66N12O12S2)  is een klein cyclisch polypeptide (molecuulgewicht 1007), dat is opgebouwd uit slechts negen aminozuren: tyrosine, isoleucine, glutamine, asparagine, proline, leucine, glycine en twee moleculen cystine. Het kan sinds 1953 synthetisch vervaardigd worden (Vincent du Vigneaud ontving in 1955 mede voor deze eerste synthese van een peptide-hormoon de Nobelprijs).
 

Oxytocine
 

Synthese

De hormonen arginine vasopressine (AVP; 192340  ook wel: Antidiuretisch hormoon; ADH) en oxitocine (OXT; 167050) worden gesynthetiseerd in de nucleus supra-opticus: vooral vasopressine en de nucleus paraventricularis: vooral oxytocine, van de hypothalamus , samen met hun respectievelijke 'carrier' proteÔnen de neurofysinen. Vasopressine en oxytocine worden geproduceerd door separate populaties van magnocellulaire neuronen in beide nuclei.
Samen met de  neurofysinen worden ze verpakt in  neurosecretorische  vesikels (blaasjes) (lichaampjes van Herring) en axonaal  getransporteerd naar de zenuweinden in de neurohypofyse, waar zij of worden opgeslagen of worden uitgescheiden in de bloedstroom.
De enige rol van de neurohypofyse is de osmolaliteit binnenin de vesikels te verlagen. Na depolarisatie van de neuronen worden de neurohormonen met hun respectievelijke neurofysinen door exocytose gesecreteerd, waarna ze zich doorheen de sterk permeabele wand van de aangrenzende capillairen (gefenestreerd endotheel) verplaatsen en in de bloedbaan terechtkomen. Hier hebben de neurofysinen geen verdere functie meer te vervullen, terwijl de neurohormonen de specifieke receptoren op de plasmamembraan van de targetcellen opzoeken : ADH bindt op de V2-receptoren van niercellen of op de V1-receptoren van gladde spiercellen t.h.v. de wand van melkklieralveolen of t.h.v. de uterus.

De synthese van ADH en OXT t.h.v. de hypothalamus vertoont een circadisch ritme terwijl de hormoonconcentraties in het perifere bloed deze schommelingen niet weerspiegelen : zo varieert de perifere ADH-concentratie enkel in respons op stress, bloedvolumeveranderingen en osmolaliteitsveranderingen van het plasma (en dus niet in respons op wisselende synthesesnelheid t.h.v. de hypothalamus)

Elk neurohormoon en zijn neurofysine wordt gesynthetiseerd als prohormoon (pro-pressofysine en pro-oxyfysine): deze complexen worden in membraanvesikels via de axonen naar de neurohypofyse getransporteerd en hier opgeslagen. Tijdens het axonaal transport gebeurt de omzetting van prohormoon in definitief hormoon.

OXT wordt vrijgesteld na prikkeling (distentie, aanraking) van mechanoreceptoren gelegen in de voortplantingstractus (vagina, cervix, uterus) en in de melkklieren (tepels): de bio-electrische signalen passeren via de tractus spinothalamicus, de hersenstam en de middenhersenen vooraleer ze de paraventriculaire kernen bereiken

De term "Ferguson's neurohumorale reflex" verwijst naar de stimulatie van de mechanoreceptoren van vagina, cervix en uterus bij mechanische distentie: de OXT-respons kan zorgen voor uteruscontractie of melkejectie (door contractie van de myoepitheliale cellen in de melkklieralveolen). De distentie stimuleert de synthese van OXT door de hypothalamus en tegelijk ook de cholinerge natrium- en calciumafhankelijke release van het OXT dat reeds in de zenuwuiteinden ligt opgeslagen.

Catecholaminen verhinderen de vrijstelling van OXT en inhiberen de werking van reeds vrijgesteld OXT

OXT circuleert ongebonden in het bloedplasma en wordt afgebroken in lever- en niercellen (halfwaardetijd slechts een kleine vijf minuten)



Werking:

Oxytocine kan, via receptoren, contracties van gladde spieren veroorzaken door verlaging van de membraanpotentiaal van de spiervezels. Tijdens de zwangerschap wordt de baarmoeder door het in grote hoeveelheden geproduceerde hormoon progesteron ongevoelig voor oxytocine; bovendien neemt de productie van een enzym dat oxytocine afbreekt, nl. oxytocinase, toe.

Bij het op gang brengen van de baring speelt oxytocine een rol. Tijdens het zogen worden door oxytocine spiertjes in de borst geprikkeld, zodat de melk wordt uitgeperst, zie lactatie; dit is wellicht de belangrijkste fysiologische werking van oxytocine. In de eerste dagen na de geboorte reageert dan tevens de nog vergrote baarmoeder met samentrekkingen (weeŽn), hetgeen de afvloed van bloed en weefselresten (lochia) bevordert.

Reflexmatige uitstorting van oxytocine door de achterkwab van de hypofyse kan ook plaatsvinden door mechanische prikkeling van schede en baarmoederhals, bijv. tijdens de baring en voorts door de coÔtus (orgasme), waarbij dan baarmoedercontracties het transport van zaadcellen bevorderen.

Oxytocine en ook brokstukken van dit molecuul beÔnvloeden het effect van morfine en van endorfine en zo het geheugen; dit werd ontdekt door de Nederlander David de Wied en medewerkers (1974 vv.).

 

Toepassing:

Synthetische oxytocine wordt in de geneeskunde vnl. toegepast bij de inleiding en bij de leiding van de baring om de weeŽn op te wekken of aan te zetten, alsmede voor en na een keizersnede. Het bevorderen van het toeschieten van de melk wordt veel meer in de dier- dan in de mensgeneeskunde toegepast.

 

 

Terug naar hoofdmenu Hoofdmenu

 


 

Anti-Spam Knop. Schrijf het e-mail adres op, voordat u op de knop drukt