Remembering George Orwell
1903, June 25. - 1950, January 21.


George Orwell paarde vurig idealisme aan een diep pessimisme


IN DE SCHADUW VAN BIG BROTHER


Reformatorisch Dagblad
21 januari 2000

Van onze buitenlandredactie

LONDEN – „Wil je een beeld van de toekomst zien, stel je dan een laars voor die op een gezicht stampt – voor altijd”, luidt een zin uit de roman ”1984”. De idealistische schrijver van het wereldberoemde boek koesterde een diep pessimistisch toekomstbeeld. Het is vandaag 50 jaar geleden dat George Orwell overleed.

Op 25 juni 1903 ziet Orwell als Eric Arthur Blair het levenslicht in Motihari, India. In deze stad in het oostelijk gelegen gebied Bengalen werken zijn ouders als ambtenaar van het Britse bestuur. Vier jaar later keert het gezin naar Engeland terug. Erics vader werkt echter tot aan zijn pensionering in 1912 in India. Na een studie aan het prestigieuze Eaton-college in Engeland, waar hij als tiener wordt toegelaten, treedt Orwell toe tot de ”Indian Imperial Police” in Birma.

Daar dient hij van 1922 tot 1927. Met zijn zussen, de een vijf jaar ouder en de ander vijf jaar jonger, onderhoudt hij weinig contact. Na Birma gaat Orwell naar Londen. Daar scharrelt hij moeizaam zijn kostje bij elkaar. Zijn buren staan versteld van de toewijding waarmee de 24-jarige jongeman zich op het schrijverschap toelegt. In een onverwarmde kamer moet hij zijn handen boven een kaarsvlammetje houden, als hij stijf van de kou de pen weer eens uit zijn vingers laat glippen.

De volgende bestemming is Parijs. Zijn ervaringen in de twee grote Europese steden legt hij neer in zijn eerste boek, ”Down and Out in Paris and London” (1933). Het pseudoniem George Orwell is geboren. Een jaar later verschijnt de novelle ”Burmese Days”, die teruggrijpt op de periode bij het politiekorps in Birma. In de Franse lichtstad blijft hij niet lang. Het Engelse platteland lijkt een rustige bestemming te worden.

Orwell drijft dan een winkeltje in Wallington, Hertfodshire. De morgen is voor zakendoen, de middag voor schrijven, het echte werk. Hij is inmiddels getrouwd met Eileen O 'Shaughnessy. Uit deze tijd dateren de novelles ”A Clergyman's Daughter” (1935), ”Keep the Aspidistra Flying” (1936), and ”Coming Up for Air” (1939).

Vluchten
Een van Orwells belangrijkste werken is ”The Road to Wigan Pier”. Deze in 1937 geschreven roman beschrijft gedetailleerd, gevoelig, én objectief het leven van verarmde mijnwerkers in Wigan, Lancashire. ”The Left Book Club”, die hem door middel van een subsidie in staat stelt dit boek te schrijven, kan met moeite de teleurstelling over het resultaat onderdrukken. In plaats van het socialistische vuur te doen ontvlammen, maakt Orwell de kachel aan met de onrealistische verwachtingen die de aanhangers van dat ideaal koesteren. Bovendien zint het de idealist Orwell niet, dat veel socialisten zelf in alle rust een comfortabel bestaan leiden.

De Spaanse burgeroorlog lonkt, een maakt een einde aan het burgerlijke leventje van het pasgetrouwde stel. Orwell, die reeds in Birma tot de overtuiging is gekomen dat hij geen enkel systeem meer wil steunen dat de „heerschappij van mensen over mensen” instandhoudt, neemt zijn vrouw op sleeptouw en vertrekt in 1936 als verslaggever naar Barcelona.

Het loopt erop uit, dat hij aan de kant van de republikeinen gaat meevechten. Een saaie tijd in de loopgraven eindigt met de onbedoelde opwinding van een keelwond. Als de communisten zich enkele maanden later proberen zich van hun als nog linkser beschouwde bondgenoten te ontdoen, moeten hij en Eileen ook nog eens vluchten voor hun leven.

Homage to Catalonia” uit 1938 beschrijft de ervaringen uit die periode. Twee tegengestelde ervaringen drukken een stempel op Orwell. De hoop op realisering van echt socialisme, waarvan hij in Barcelona aanvankelijk getuige meent te zijn, wordt getemperd door het besef dat het normale, door klassentegenstellingen gekenmerkte bestaan zo te merken altijd weer terugkeert.

Vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog brengt Orwell een winter door in Marokko. Dat doet hij om te genezen van tuberculose. In Groot-Brittannië teruggekeerd wordt hij tot zijn grote teleurstelling als onvoldoende fit aangemerkt om in aanmerking te komen tegen de fascistische Duitse vijand te mogen vechten. Orwell meldt zich aan bij de burgerwacht.

In 1945 treft Orwell een zware slag. Na nog geen 10 jaar huwelijk sterft zijn vrouw bij een schijnbaar onschuldige operatie. Waarschijnlijk is haar verzwakte weerstand er de oorzaak van dat zij de kleine ingreep niet overleeft. Orwell en zijn vrouw hadden in de oorlog de toch al spaarzamelijke rantsoenen vaak aan hongerige kinderen afgestaan. Het jaar voor Eileens dood adopteerden ze een pleegzoon. Vier jaar zal Orwell weduwnaar blijven. In 1949 huwt hij Sonia Brownell.

Staatsmacht
De twee bekendste werken van Orwell, die de basis legden voor de erkenning van zijn schrijfkunst, weerspiegelen zijn levenslange afkeer van autoritaire regeringen, of ze nu links zijn of rechts. ”Animal Farm” uit 1945 is een fabel die het stalinisme op onnavolgbare wijze onderuit schoffelt. ”Nineteen Eighty-Four”, dat een jaar later verschijnt dan de titel doet vermoeden, schildert met zwarte penstreken een dusdanig totalitaire samenleving dat een doorsnee nachtmerrie daarmee vergeleken een zonnige lentemorgen lijkt.

1984” is een treffende verbeelding van Orwells levenslange vrees voor een alomvattende, verstikkende staatsmacht. Zijn werk gedurende de oorlog voor de omroep BBC –naar aanleiding waarvan ”The Lost Writings” en ”The War Commentaries” verschenen– geven hem een redelijk inzicht in ambtenarij en misleiding.

Wellicht legt die ervaring tevens de basis voor het verschijnsel ”newspeak”, het onder de heerschappij van Big Brother verplicht te bezigen misleidende en zich almaar versimpelende taalgebruik. ”Politics and the English Language” (1950), zijn laatste, invloedrijke werk, koppelt de opkomst van het totalitarisme met verval in het taalgebruik.

Zijn naoorlogse werken schrijft Orwell vanaf een guur eiland voor de Schotse kust, waarop hij zich in 1946 heeft gevestigd. De tuberculose keert terug. Een kuur in een sanatorium in Zwitserland brengt geen beterschap. Op 21 januari 1950 sterft Eric Arthur Blair in Londen. In leven blijft zijn nalatenschap van scherpe politieke satire en bondige essays, opgeschreven in een transparante stijl die misschien vaker is bewonderd dan geëvenaard.







back  to the Orwell home page