Groningen en Grunneger
Scheefste torens en andere bijzondere torens .......
[ Ackoy ]
[ Aduard ]
[ Aldeboarn ]
[ Alkmaar ]
[ Alkmaar waagtoren]
[ Andijk ]
[ Appingedam ]
[ Amersfoort ]
[ Amsterdam ]
[ Amsterdam ]
[ Amsterdam ]
[ Antwerpen ]
[ Asperen ]
[ Austerlitz ]
[ Babel ]
[ Bad Frankenhausen ]
[ Barneveld ]
[ Bedum ]
[ Bergen ]
[ Bierum ]
[ Bismarck ]
[ Bologna ]
[ Brabant ]
[ Brakel ]
[ Brussel ]
[ Cashel ]
[ Delft ]
[ Delfzijl ]
[ Delfzijl ]
[ Delfzijl ]
[ Den Haag ]
[ Deventer ]
[ Den Briel ]
[ Dordrecht ]
[ Drienerlo ]
[ Eastborne ]
[ Edam ]
[ Eemshaven ]
[ Elburg ]
[ Emmeloord ]
[ Friesland ]
[ Garsthuizen ]
[ Geertruidenberg ]
[ Gent ]
[ Goedereede ]
[ Groningen ]
[ Groningen Watertoren ]
[ Groningen Klimtoren ]
[ Groningen A-poort ]
[ Harlingen ]
[ Heerlen ]
[ Heiligerlee ]
[ Heinenoord ]
[ Hippolytushoef ]
[ IJzertoren ]
[ Jorwert ]
[ Kampen ]
[ Kantens ]
[ Kootwijk ]
[ Kopenhagen ]
[ Leeuwarden ]
[ Leeuwarden ]
[ Leiden ]
[ Lier De ]
[ Lier ]
[ Londen ]
[ Loppersum ]
[ Marienhafe ]
[ Mechelen ]
[ Middelburg ]
[ Midlum ]
[ Midwolde ]
[ Monnickendam ]
[ Montreal ]
[ Nijmegen ]
[ Noordwolde ]
[ Oirschot ]
[ Onstwedde ]
[ Oostmahorn ]
[ Oudkarspel ]
[ Parijs ]
[ Pernis ]
[ Pijnacker ]
[ Pilsum ]
[ Pisa ]
[ Ransdorp ]
[ Rotterdam ]
[ Rotterdam ]
[ Rotterdam ]
[ Rotterdam ]
[ San Francisco ]
[ Schiedam ]
[ Schiermonnikoog ]
[ Schildwolde ]
[ Schiphol ]
[ Schouwen ]
[ Slochteren ]
[ Sluis ]
[ Sneek ]
[ Stadskanaal ]
[ Stedum ]
[ Suurhusen (bij Aurich) ]
[ Tiel ]
[ Toornwerd ]
[ Tzum ]
[ Ulm ]
[ Utrecht ]
[ Veere ]
[ Vechten ]
[ Veluwezoom ]
[ Vlissingen ]
[ Vurste (bij Gent) ]
[ Vijlen ]
[ Wagenborg ]
[ Warfhuizen ]
[ Westkapelle ]
[ Westzaan ]
[ Workum ]
[ Woudrichem ]
[ York ]
[ Zaltbommel ]
[ Zeddam ]
[ Zierikzee ]
[ Zwolle ]
Ga hier naar de geschiedenis van Groningen
Scheefste torens, deze pagina
De overeenkomst tussen
Veere/Den Briel/Zierikzee en Workum. Door louter toeval bezocht ik achtereenvolgens Veere, Den Briel, Zierikzee en Workum. Wat mij opviel is de overenkomst tussen deze plaatsen met zijn onafgebouwde torens. Zo is deze verzameling begonnen.Veere
In Veere een half afgebouwde toren, ook de kerk is nooit gebruikt voor het houden van kerkdiensten. In verhouding tot de grootte van de plaats Veere is dit een heel grote kerk. Veere was in de gouden eeuw een belangrijke havenplaats en had in die tijd bemiddelde inwoners om een groot bouwproject te beginnen....Den Briel
In de tijd dat steden als Veere en Den Briel nog aan zee lagen, wilde men daar de grootste toren en kerk bouwen. Doordat de handel verslechterde kwam de ontwikkeling van deze steden stil te liggen, de bouwwerken werden niet afgemaakt.
Zierikzee
In Zierikzee is de Sint Lievensmonstertoren afgebouwd (periode 1434-1535) op 1/8 van de hoogte die oorspronkelijk in de planning zat. Het was de bedoeling dat dit de hoogste van Nederland zou worden!. De "zustertorens" van Mechelen, Sint Jacobstoren Antwerpen en de Sint Waltrudistoren in Bergen werden ook niet afgebouwd. Overigens kan men aan de Onze Lieve Vrouwetoren zien wat de bedoeling was.
Workum
En een half afgebouwde kerktoren in Workum. Ook het mooie Friese stadje Workum lag eens aan de open zeeverbinding naar de Zuiderzee, nu het IJsselmeer.
In de gouden eeuw van het noorden werden ambitieuze plannen in uitvoering genomen.
Maar ook het verzet tegen de middeleeuwse kerktradities en hiërarchie resulteerde in onafgebouwde torens zoals in Workum het geval was: De toren van de Sint Gertrudiskerk te Workum is niet afgebouwd wegens geldgebrek na de reformatie (informatie van de Oudheidkundige Vereniging Warkums Erfskip).Geertruidenberg
De toren van Geertruidenberg is gebouwd in de 14e eeuw maar werd in 1593 gedeeltelijk verwoest. Het resultaat is een halve toren maar wel met een tumultueus verleden.
Woudrichem
ligt op een kruispunt van vaarwegen, de Merwede, de Maas en de Waal.
In de middeleeuwen was Woudrichem rechtstreeks vanaf de kust door de schepen te bereiken. In 1574 is door Alva en de Spaanse krijgers de toren van de kerk geschoten. In die tijd kwamen deze akties veel voor. Wel erg tragisch dat het nooit gelukt is deze toren weer op te bouwen! Om er een wending aan te geven zou verklaard kunnen worden dat dit een gedenkteken van de tachtigjarige oorlog is. Aan de overkant van de rivier ligt Gorinchem met de scheve St. Janstoren.
Elburg
Elburg zwijgt als het graf als het over de geschiedenis van de toren gaat. In elk geval is het, naar mijn mening, geen visitekaartje hoewel het beeldbepalend is voor de stad Elburg. Ooit had deze toren een spits evenals in Culemburg, Zaltbommel en Muiderberg werd de spits na brand of storm niet herbouwd.
Asperen
De monumentale toren van baksteen, rijkgedetailleerd met nissen en fialen, is vijfenveertig meter hoog. Bij helder weer kan men vanaf de toren zelfs de torens van Utrecht, Zaltbommel en Den Bosch zien. De bouwstijl is Kempisch, een stijl die zijn invloed vanuit de Kempen naar deze omgeving heeft uitgebreid. De bakstenen romp van de toren lijkt erg veel op de toren van de in 1455 gebouwde Sint Petrus Bandenkerk in Hilvarenbeek. Een stenen trap voert langs vijf verdiepingen en komt uit bij de balustrade die in 1901 is aangebracht en in 1961 is gewijzigd. Met nog 20 houten treden bereikt je de omloop van de spits.
Op de derde zolder bevindt zich de uit 1532 daterende klok. Vroeger moeten hier vijf klokken gehangen hebben.
De klok is in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers weggehaald, maar na de oorlog gelukkig weer teruggevonden.
Rotterdam
Het verhaal over de Sint Laurenskerk (Grote kerk) is een duidelijk en compleet verhaal. In de eerste helft van de 15e eeuw had de stad Rotterdam ongeveer 1200 woonhuizen. Men had grote plannen: Een grote kerk met een hoge toren, het liefst hoger dan die van Dordrecht, Delft of Amsterdam. De bouw van de kerk heeft 24 jaar geduurd en men had daar veel voor over. De toren heeft veel problemen gegeven en kreeg dan ook veel later zijn huidige vorm.
De eerste houten spits was van slecht hout en heeft het maar 24 jaar volgehouden. De tweede stenen opbouw stortte weer in en heeft bijna voor een ramp gezorgd doordat het tijdens de kerkdienst gebeurde. Vervolgens hadden de deskundigen technische problemen met de torenspits en men begon het geld ook aan andere zaken uit te geven, dat gebeurde in de 17e eeuw..........
Toch jammer voor Rotterdam: Het "visitekaartje" is nooit af gemaakt, hopelijk gebeurd dit wel met de andere bouwprojecten van deze allure. Maar ze hoeven zich niet te schamen, zie bijvoorbeeld Dordrecht, Amsterdam en Utrecht.
Het verschil
tussen Leeuwarden en Groningen. En de overeenkomst tussen Leeuwarden en Amsterdam.Leewarden
In Leeuwarden is men in de 16e eeuw begonnen met de bouw van de Oldehovetoren, naar Gronings voorbeeld maar in de Kempische stijl. De Oldehove is 40 meter hoog geworden. De Friezen hebben allang geaccepteerd dat deze toren niet afgebouwd kon worden. De eerste architekt vergiste zich in de fundering. De tweede bouwde vanaf 10 meter een rechte toren met als resultaat een kromme toren. Men is in 1535 gestopt met bouwen omdat de toren verder scheef zakte, de kerk onafgebouwde kerk werd gesloopt. Inmiddels zijn de Friezen gehecht geraakt aan de Oldehove en zouden hem niet willen missen.Groningen
De Martinitoren (voor Groningers "d' olle griese") is iets ouder dan de Oldehove en is 97 meter hoog.
Historie Martinitoren:1214-1408 Romaanse toren 30 m1 (ingestort)
1452-1465 2e toren 45 m1 (blikseminslag)
1469-1482 3e toren 127 m1 stenen toren 7 transen gotisch
15/03/1577 Toren ingestort tot 69 m1 door vreugdevuren op de toren (aftocht Spaanse troepen), de klokken vallen
15/03/1578 Plaatsing 3 klokken (Salvator)
1619-1627 Restauratie bovenste deel totaal nu 97 m1. En plaatsing windvaan.
1661-1671 Klokkenspel en slagwerk
1672 belegering Bommen Berend en schade aan toren
1676-1677 Herstel bliksem- en oorlogsschade
03/03/1822 Blikseminslag windvaan, bij neerstorten 2 doden.
1836 Brand door blikseminslag
1837 Plaatsing bliksemafleider
De eerste bliksemafleider werd geplaatst op de Martinitoren van de stad Doesburg in 1782. De belangrijkste initiatief-nemer was luitenant-generaal Kraaijenhoff.
Leeuwarden
In 1853 bouwden de Friezen in Leeuwarden de Bonifaciustoren. Met een 30 meter hoge spits zodat de totale hoogte 85,25 meter werd. En ze mogen er trots op zijn want het is een ranke, sierlijke toren, een stad als Leeuwarden waardig. Er zijn kunstenaars die hun idee van een voltooide Oldehovetoren op het doek hebben gezet, geïnspireerd als ze waren door de Bonifaciustoren.
De kerk en toren gelden in Nederland als één van de mooiste monumenten uit de 19e eeuw. Op 3 januari
1976 waaide de spits van de toren en is eerst begin 21e eeuw opnieuw geplaatst. Het was ooit de bedoeling
dat de bisschoppelijke zetel in Leeuwarden zou komen. Vandaar ook de kathedraalachtige uitvoering, helaas
hebben de kerkvorsten indertijd besloten dat de bisschopszetel in Groningen kwam......
Amsterdam
Het toppunt van onvoltooide torens is de toren van de Nieuwe kerk in Amsterdam!!De kerk heeft namelijk geen toren.
In 1565 werd wel een torenfundering gelegd, aan de westzijde van de kerk, aan de Nieuwezijds Voorburgwal. Van de plannen kwam echter niets terecht: Het politieke klimaat, culminerend in de beeldenstorm van 1566, legde de bouwactiviteiten stil.
Na de alteratie (hervorming) kwam een stadsregering aan de macht die er niets voor voelde dat het burgerlijke stadhuis zou worden overvleugeld door een kerktoren. Wel werd, bij wijze van consessie, het nieuwe stadhuis zover naar achteren geplaatst dat de transeptgevel van de kerk aan de Dam kwam te liggen.
Toch begon men in 1646 met de bouw van de toren. Er zijn enkele ontwerpen van de toren bewaard gebleven, evenals een merkwaardig schilderij van de Dam met de voltooide kerktoren (te zien in het Amsterdams Historisch Museum). In 1653 werd de bouw van de toren gestaakt (men was inmiddels gevorderd tot de halve hoogte van het schip).
In 1783 werd de torenstomp gesloopt, omdat deze op de drukke Nieuwezijds Voorburgwal in de weg stond. De stomp was in een gotische stijl gebouwd, waarschijnlijk naar een ontwerp van Jacob van Campen, de grondlegger van het Hollands Classicisme.
Tiel
De scheve toren van de Sint Maartenskerk in Tiel. Inmiddels is er in Nederland een specialist die de torens alsnog voorziet van een goede fundering. Of de toren gewoon rechtzet. De toren van Tiel is voorzien van een fundering op trillingvrij gedrukte stalen buispalen, 4 pijlers voor 1.000 ton elk, elke pijler staat op 16 palen doorsnee 324 mm. lang 16 m. Fa. Walinco.
De kerkhistorie van de Sint Maartenskerk gaat terug tot de 10e eeuw. De historie van de toren begon in het jaar 1431, maar moest tijdens de bouw al weer worden afgebroken wegens onvoldoende fundering.
De scheefste
toren van Nederland zou in Leeuwarden (Friesland) staan. Mooi niet! Staat in Bedum (Groningen): De Walfridus toren.
In Bedum wordt de toren "schaiftoren" of "schaive toren" genoemd. De bouw startte in het begin van de twaalfde eeuw en is nog volledig in tufsteen bewaard gebleven. De toren is 35 meter hoog en staat 261 cm uit het lood.
Pisa
Een vergelijking van de toren van Bedum met de toren van Pisa ligt voor de hand.Deze dateert ook uit de twaalfde eeuw maar staat wel ongeveer 450 centimeter uit het lood en was in het jaar 2000 niet meer te bezichtigen. Na corrigerende werkzaamheden staat de toren van Pisa nog 410 cm uit het lood, gemeten aan de bovenkant van de zevende transept.
Relatief gezien staat de toren van Bedum dus meer uit het lood. Reken maar na: De toren van Pisa is nog 56 meter hoog (oorspronkelijk 58,36), die van Bedum 35 meter: 56/35 x 261 cm = 418 centimeter. Conclusie: De toren van Bedum zou net zo beroemd kunnen worden als de toren van Pisa, niet alleen om deze afwijking maar ook vanwege de oorsprongsgeschiedenis als bedevaartplaats, verbonden met de heilige Walfridus en zijn zoon Radfridus!. Overigens is de toren van Bedum net iets ouder dan die van Pisa en nog helemaal van tufsteen (11e/12e eeuw).
Suurhusen
De toren van Suurhusen (bij Aurich) is ook schever dan de toren van Pisa: hoog 27,37 m, 5,07 graden uit het lood = 2,43 m.
Bad Frankenhausen
Is de toren van Bad Frankenhausen ook schever dan de toren van Pisa?: Deze toren staat bekend als de scheefste toren van Duitsland (ongeveer even scheef als de toren van Pisa: hoogte 56,00 m1 en 4,18 m uit het lood.)
Midlum
Een bakstenen romaans kerkje uit de 13e eeuw. Met een losstaande bijzondere toren. Wat dacht u van de vergelijking: Midlum - Suurhusen - Pisa - Bedum. Met 1,40 m uit het lood zou de toren van Midlum de scheefste toren zijn. De torens van Suurhusen en Bad Frankenhausen zijn gevaarlijk scheef. Van Midlum kan dit niet gezegd worden vanwege de geringe hoogte en de relatieve breedte, de afwijking wordt bij de voet gemeten. Om de toren staande te houden is deze versterkt met dwarsbalken.
Delft
In het oude Delft staat de oude Sint Bartholomeus kerk. Tussen 1325 en 1350 werd vóór de kerk een ongeveer 75 meter hoge toren gebouwd met een gemetselde spits en vier hoektorentjes. Doordat de toren op een kant in de gracht staat zakte deze al in het begin scheef. De abt van het tegenover liggende Sint Agathaklooster (nu Prinsenhof) ging bij slecht weer naar een andere plaats bang als hij was dat de toren zou omvallen.In die tijd moet de toren een enorme indruk hebben gemaakt, het was veruit het hoogste gebouw. Het duurde nog circa 150 jaar tot de bouw van de nieuwe kerk (basiliek van de Oranjes).
In 1536 brandde de hele stad, alleen de oude toren bleef overeind. Het uiterlijk van de toren is in de loop der tijd slechts weinig veranderd. In 1570, dus vlak voor de reformatie, kreeg deze toren de toen zwaarste klok gegoten door Henrick van Trier: 2,3 meter doorsnee en 8750 kg zwaar.
Pijnacker
De onderste helft van de toren van Pijnacker moet altijd al een scheefstand hebben gekend. Metingen in 1938 hebben aangetoond dat een verschil in scheefstand van de onder- en bovenbouw al langer bestond. Deze bedroegen respectievelijk 58 en 32 mm per meter in westelijke richting. In noordelijke richting was de afwijking van de onderbouw 16 mm per meter, waar de bovenbouw loodrecht op stond. Bovendien waren de muren van de opbouw aan de oostelijke zijde dikker dan die aan de westzijde. Men heeft in het verleden dus al getracht de zaak te corrigeren.In 1939 was men ervan overtuigd dat de toren zonder een bouwkundig reddingsplan uiteindelijk zou bezwijken. Ze stond inmiddels 132 cm uit het lood over een hoogte van 26,40 meter. In samenwerking met de dienst Monumentenzorg is in begin 1940 nog getracht dit te voorkomen. Wekenlang is men bezig geweest met versterkingswerken aan de fundering. Verkeerde interpretaties en uitvoeringsfouten tijdens deze operatie versnelden echter dat wat velen vreesden. In de nacht van 17 op 18 april 1940 zakte de toren als een kaartenhuis ineen. Over de schuldvraag is nog jarenlang getwist. Men dacht........ de toren wordt wel herbouwd. De nog bruikbare kloostermoppen werden bij een tuinder opgeslagen. Er werd veel gepraat maar elke keer strandden de herbouwplannen. Na 25 jaar werden de overgebleven kloostermoppen uiteindelijk voor een bedrag van f 8417,60 verkocht aan L. Woudenberg uit Ameijde. Deze verwerkte een groot deel van de Pijnackerse kloostermoppen in de restauratie van het Radboudkasteel te Medemblik.
Het zou uiteindelijk 60 jaar duren voor de toren werd herbouwd.
Aduard
Een kerk en toren gebouwd door boer Harkema. Op een historische plek welke ooit kloostergrond van de grote Aduarder abdij was. Als u geluk hebt drinkt u een kop koffie met boer Harkema en mag u even op het orgel spelen! Ook de vele middeleeuwse historische kerkjes in de omgeving zijn een bezoek meer dan waard.
De onafgebouwde torens
De aanleiding voor deze verzameling torens was een (louter toeval) bezoek aan achtereenvolgens: Veere, Den Briel, Zierikzee en Workum met de naar mijn mening opvallendste niet afgebouwde torens in Nederland.
De volgende vraag is naar mijn mening niet altijd duidelijk beantwoord: Komen deze mislukkingen door de bodemgesteldheid in Nederland of door de slechte bouwkunstenaars? Of was het toch gewoon een kwestie van geld?.
naar top
