Door Carel Brendel

Het was de afgelopen weken opvallend stil rond de aanwijzing van een lijsttrekker van de PvdA in Nieuw-West, een van de nieuwe stadsdelen van Amsterdam. Aan die stilte kwam gistermiddag (9 november) ruw een einde door het brekende nieuws, dat werd gebracht door blogger Joost Niemöller. Ahmed Marcouch, voorzitter van het stadsdeel Slotervaart en lieveling van de partijtop en de gevestigde media, dreigt te worden gepasseerd door een meerderheid van het lokale partijbestuur.

Kort daarna bracht ook de Amsterdamse stadszender AT5 het nieuws naar buiten, gevolgd door Elsevier en de rest. Opvallend is dat Het Parool zo’n beetje als allerlaatste in actie kwam. Vanmorgen vroeg stond er nog een ANP-berichtje op de site van de wakkere stadskrant, die altijd vooroploopt bij het brengen van goed nieuws over Marcouch.

Over het passeren van Marcouch circuleren tegenstrijdige berichten. In het afdelingsbestuur bestaat in elk geval een meerderheid, die liever met Achmed Baâdoud in zee gaat, stadsdeelbestuurder in Osdorp - een moslim die niet voortdurend zijn geloof er bij pleegt te halen. De landelijk partijtop, en partijvoorzitter Lilianne Ploumen in het bijzonder, blijft vasthouden aan Marcouch, die door de kandidatencommissie was voorgedragen. De PvdA verkeert door het conflict in een verlies-verlies-situatie. Als Marcouch wordt doorgedrukt, gaat de partij de verkiezingen in met een omstreden en aangeslagen lijsttrekker. Wint het Baâdoud-kamp, dan dreigt een scheuring in de afdeling.

Het lokale conflict dreigt uit te waaieren naar de hele partij. Marcouch is immers een boegbeeld van het socialistische integratiebeleid. Bovendien is er grote ergernis ontstaan over de bemoeizucht van Ploumen. In strijd met de feiten beweert ze tegen de media dat het afdelingsbestuur geen geldige redenen heeft om Marcouch te passeren, meldt Joost Niemöller, die de partijstatuten er op heeft nageslagen.

Ploumen, zelf inwoonster van Slotervaart, heeft het lokale partijbestuur zwaar onder druk gezet. Haar bemoeienis van uur tot uur valt alweer na te lezen bij Niemöller: Operatie-Ploumen. Het is een spannend overzicht. Ploumen oefent ongekende druk uit op haar lokale partijgenoten en manipuleert de media.

Ploumen (toen nog geen voorzitter) was ook degene die Marcouch naar voren schoof voor de deelraadsverkiezingen van 2006. De afdeling Slotervaart wilde oorspronkelijk het deelraadslid Ineke Ketelaar als lijsttrekker. De aanstelling van Marcouch was kantje boord. Hij werd gekozen met slechts 23 tegen 21 stemmen. Op de website van de Amsterdamse PvdA brak een verwoede discussie uit. Marcouch kreeg veel applaus en gelukwensen. Maar er waren ook kanttekeningen over zijn verleden als moskeebestuurder. Vraagtekens waren er over een klacht wegens discriminatie, die hij had ingediend tegen de Rotterdamse Leefbaar-wethouder Marco Pastors. Achteraf bleek dat Marcouch zich in soortgelijke bewoordingen had uitgelaten over Marokkaanse jongeren.

Onder leiding van Marcouch veroverde de PvdA een meerderheid in Slotervaart (11 van de 21 zetels). Hij werd de eerste ‘burgemeester’ van Marokkaanse afkomst. Marcouch deed het goed in interviews en praatprogramma’s. Hij vertelde over zijn eigen emancipatie. Het was het droomverhaal over een geslaagde integratie. Als analfabeet naar Nederland gekomen, had hij zich op eigen kracht omhoog gewerkt door zelfstudie en hard werken.

Hier sprak de ouderwetse sociaal-democraat in de goede zin van het woord. Zelf vergeleek ik hem met Jan Schaefer, de rondborstige partijlegende, die het van bakkersknecht bracht tot staatssecretaris en wethouder, en toch de taal van de gewone man bleef spreken. In Marcouch had de PvdA opnieuw een man van het volk gevonden, maar dan eentje van deze tijd. Daarbij kwam dat de nieuwe stadsdeelvoorzitter ook nog problemen durfde te benoemen, en opvallende, soms vooruitstrevende standpunten innam. Marcouch was ‘het grote voorbeeld’. Hij werd gekoesterd als ‘het gouden politieke talent’.

Terwijl Marcouch landelijk furore maakte, verloor hij zijn lokale machtsbasis. In zijn eigen deelraad wekte hij groeiende ergernis door bij elk probleem of plan de islam er bij te betrekken. Marcouch pleitte voor hoofddoeken bij de politie. Hij steunde straatcoaches die om religieuze redenen vrouwen geen hand geven. Hij kwam met plannen om koranlessen te geven, wilde zelfs in een interview met Het Parool de boerka in het openbaar onderwijs bespreekbaar maken. In het voorjaar van 2008 leidde dat tot een unieke partijscheuring. Drie vrijzinnige socialisten vormden hun eigen fractie. De partijtop zette adviseur Dig Istha in om te bemiddelen. Het was tevergeefs. De drie dissidenten namen afscheid en waarschuwden in de Volkskrant, dat Marcouch de val van de PvdA bevorderde.

Terwijl Marcouch onverminderd populair bleef in de talkshows, groeiden de weerstanden in Slotervaart tegen zijn ‘islamgedram‘. Daar was allereerst het nieuws dat Marcouch ooit had geprobeerd om de zeer omstreden fundamentalist Yusuf al-Qaradawi naar Amsterdam te halen. Kort daarna bleek dat uitgerekend de FION, de Nederlandse tak van al-Qaradawi’s Moslimbroederschap, werd verwelkomd om een moskee in Slotervaart te bouwen.

Marcouch haalde ook de Poldermoskee naar zijn stadsdeel. De media wekten de indruk dat het om een moderne moskee ging, waarmee men de radicalisering kon bestrijden. Inmiddels staat vast dat de Poldermoskee helemaal niet liberaal is. Op deze website stelde ik vast dat de fundamentalistische haatprediker Khalid Yasin kind aan huis is in Slotervaart.

In een onderonsje met partijgenoot Marcel Duyvestijn toonde Marcouch zich voorstander van gescheiden ingangen bij de openbare bibliotheek. Hij slikte deze woorden ijlings in toen er raadsvragen kwamen. In de afgelopen maanden overleefde de stadsdeelvoorzitter zelfs twee moties van wantrouwen.

Ondertussen bleef Marcouch de media halen met opvallende plannen en ferme uitspraken. Hij lanceerde een homonota en wilde twee criminele broers het land uitzetten. Bij deze gelegenheid bleek dat Marcouch ook weerstanden oproept bij zijn oorspronkelijke Marokkaanse achterban. Twee raadsleden stemden, onder het toeziend oog van de imam, tegen het homobeleid. Er waren corrigerende gesprekken voor nodig om de twee weer in het gareel te krijgen.

In de media suggereert vooral Ploumen dat het verzet tegen Marcouch is ingegeven vanwege zijn progressieve homoplannen en zijn harde taal over criminele jongeren. Wellicht speelt dit een rol. De werkelijkheid is dat Marcouch nu ook buiten Slotervaart stuit op seculiere tegenkrachten, die geen trek hebben in zaken als koranonderwijs en handenweigerende ambtenaren. De partij is in Slotervaart in drie stukken gevallen, constateert ‘liefdevol’ PvdA-lid Duyvestijn, die regelmatig kanttekeningen heeft gezet bij het beleid van Marcouch.

Het oerconflict uit Slotervaart heeft zich nu uitgebreid naar heel Nieuw-West. Als de partij niet oppast, slaat de brand ook over naar de rest van Amsterdam. De PvdA zal bij de komende verkiezingen de handen vol hebben om D66, SP en VVD van het lijf te houden. Daarbij komt nog dat de afgescheiden PvdA’ers een eigen partij hebben gevormd (Tulpen voor Amsterdam). De Tulpen doen niet alleen mee in Nieuw-West, maar maken ook een lijst voor de centrale gemeenteraad. Deze partij zou een alternatief kunnen zijn voor seculiere linkse kiezers.

Amsterdam was de afgelopen decennia het belangrijkste bolwerk van de PvdA. De stormlopen van Leefbare en Fortuynistische groeperingen gingen aan de hoofdstad voorbij. Maar de partij staat nu op een dieptepunt in de peilingen. De crisis rond het boegbeeld Marcouch komt op een heel ongelegen moment.

Geplaatst op 10 november 2009