Actueel
  MUSEUM  
   OER-   
PARADE
  NATUUR   
 THEATER  
 ANDERE 
  ZALEN  
 WISSEL
EXPO'S
 DINO'S  
   SITE    
AUTEUR

 DE DINOSAURIËRS





DE DINOSAURIËRS VAN NATURALIS


- De Dinosauriërs namen door hun geschiedenis en grootte natuurlijk een opvallende plaats in de presentatie van het museum. Wie kent hun verhaal niet? Naast de in zee levende reptielen zijn behoren de op het land levende dinosauriërs tot de grootste en spectaculairste dieren die ooit bestaan hebben. Aan het einde van het Krijt (ca. 60 miljoen jaar geleden) en masse uitgestorven. Volgens recente inzichten niet alleen ten gevolge van de effecten op het klimaat ten gevolge van de inslag van een mega meteoriet in Midden Amerika maar ook als gevolg van voorafgaande extreem grote vulkanische activiteit op aarde die ook zijn weerslag had op het klimaat.
 
Herkomst
Hoe is het museum aan zijn collectie dino's gekomen? Enkele exemplaren zijn speciaal voor het nieuwe museum aangekocht in Amerika of Canada, zoals de grote Camarasaurus. Deze Dino leefde zo'n 145 miljoen jaar geleden in kuddeverband in Noord Amerika (zie de figuur hiernaast). - Het was een echte planteneter wat aan zijn tanden goed te zien is (foto rechts).. Het opgestelde exemplaar was nog een jong dier en 10 meter hoog (volwassen dieren bereikten een lengte van wel 18 meter). Zijn botten zijn ooit door grondverschuivingen verstrooid geraakt en daarom is zijn skelet niet volledig opgegraven. - Maar toch is 60% echt, de rest is nagemaakt naar het voorbeeld van andere gevonden fossielen van dezelfde soort.
Een wat minder grote knaap is de Edmontosaurus, in tegenstelling met de vorige een snelle loper (vluchter). Zijn gebit geeft aan dat het geen roofdier maar ook een planteneter was. Het museum beschikt over een 100% echt skelet (dat echter wel is samengesteld uit dat van meerdere individuen).
De Triceratopsschedel is weliswaar een replica maar dan wel een hele mooie. Triceratops zag er heel vervaarlijk uit met twee grote horens op zijn hoofd en nog een hoorn op de neus (foto links).
 
De vierde Dinosauriër, een Plateosaurus is betrekkelijk klein (foto links) maar is 100% echt. Het was ook de eerste die de medewerkers van het museum zelf hebben uitgegraven. Dat was in Zwitserland, in 2009.
 
Over de nieuwste aanwinst van het museum, de fameuze Tyranosaurus rex (foto links tijdens de T.rex tentoonstelling is al veel geschreven. Zie hiervoor verderop.
 
Voor een lijstje van alle Dinosauriërs van Naturalis zie verderop.
 

ALLE DINO'S VAN NATURALIS OP EEN RIJTJE


Naturalis beschikt over een aardig aantal Dinosauriërs die echter niet allemaal bij elkaar stonden opgesteld. Daardoor ontbreekt een overzicht. In onderstaande tabel zijn ze allemaal alfabetisch bij elkaar gezet (1e kolom). Aangegeven is onder andere in welke tijd ze leefden (2e kolom). In de tijd van de grote uitstervingsgolf (66 miljoen jaar geleden) lieten, zoals bekend, de laatste dinosauriërs het leven.
De lengte zoals die in de literatuur wordt opgegeven varieert van 2 tot 18 meter (kolom3). Tussen haakjes staat de lengte van het in Naturalis opgestelde exemplaar. Er staat een "x" wanneer alleen een schedel aanwezig is.
Wat voedsel betreft (kolom 4) waren ze óf herbivoor (planteneter) óf carnivoor (roofdier). De tabel maakt meteen duidelijk waarom Naturalis zo gebrand is op de komst van Tyrannosaurus rex. Deze is het enige echte roofdier in her rijtje. Met zijn indrukwekkende tanden moet hij straks de show gaan stelen.
 
Waar stonden ze in de oude zalen? (kolom 5). Drie van de zeven dino's stonden opgesteld in de voormalige zaal van de Oerparade, twee (meestal) in de Schatkamer en één in de zaal 'Onderzoek in Uitvoering' boven in het museum.
 
Naam Leefde ca. (mj) Lengte VoedselSinds EchtBetreft
Camarasaurus tot -145 18 (18) m herbivoor 1996 60% skelet
Edmontosaurus -73 tot -66 12 (?) mherbivoor 199690% skelet
Plateosaurus -222 tot -215 8 (6) m herbivoor2009 100% hele skelet
Protoceratops -83 tot -722 (x) mherbivoor 2013 50% alleen schedel
Stegosaurus -155 tot -1459 (6) m herbivoor 2010 replicahele skelet
Triceratops -68 tot -66 9 (x) mherbivoor 2016! 100%schedel (2010) + skelet (2016)
Tyrannosaurus -68 tot -6612 (12) mcarnivoor 2016 !90% vrijwel compleet skelet

Een belangwekkend gegeven is altijd in hoe verre de skeletten echt zijn of een replica van bij andere musea in de wereld aanwezige onderdelen of hele exemplaren. Het blijkt te variëren (één na de laatste kolom). Gelukkig blijkt de imposante Camarasaurus voor 60% echt te zijn, alleen de schedel en de nek zijn een replica. Van twee andere dino's valt alleen de schedel te bewonderen (laatste kolom) waarbij de bekende Triceratops natuurlijk favoriet is vanwege zijn vervaarlijke schedel met de drie uitsteeksels op de kop.
 

HET TYRANNOAURUS REX VERHAAL

-
De opgraving
Een echte T. rex op de kop weten te tikken is een bijna onmogelijke opgave. De enkele min of meer volledige exemplaren die gevonden zijn staan allemaal in Amerikaanse musea opgesteld. Ze zijn bovendien exorbitant duur in aanschaf. Hoe het Naturalis toch gelukt is om een exemplaar te bemachtigen (en te betalen) is een verhaal apart. Dat verhaal begint in 2012 . . .
Naturalis-directeur van Huis stelt in een vergadering dat jaar dat het museum eigenlijk ook de tot de verbeelding sprekende vleeseter Tyrannosaurus rex zou moeten hebben. Het lijkt een onmogelijke zaak maar het museum gaat op zoek.
Begin 2013 benadert het museum vier Amerikaanse commerciële Instituten maar die geven allemaal nee op rekest. De vijfde meldt even daarna de vondst van een bot in Wyoming. Misschien ligt er meer? Naturalis bedingt meteen het recht van eerste koop, voor het geval dat . . . Maar later blijkt dat er, op een paar stukjes van de voet en een gedeelte van een poot, niets van belang te vinden is.
Weer enkele maanden later komt er een bericht uit Hill City (South Dakota): een van oorsprong Nederlandse wandelaarster, Michele Lunstad, stuit op een ranch op een fossiel bot dat , gezien vorm en grootte, wel eens van T.rex zou kunnen zijn. - Naturalis gaat er op af en claimt weer de eerste aankoop bij de eigenaars van de ranch, de Lige en Mary-Ann Murray. Het graven begint en dit keer met succes. Tot ieders grote vreugde komt bot na bot tevoorschijn (foto links: kuit- en scheenbeen). De schedel, de ultieme vondst, wordt ook opgegraven! Uiteindelijk komt zelfs zo'n 80% van het hele skelet tevoorschijn. Alleen het linkerbeen en een stukje staart ontbreken. Ook de ooit zo vervaarlijke tanden konden op één na niet worden teruggevonden (maar die kunnen met behulp van afgietsels van andere dino-skeletten goed worden nagemaakt).
 
Bijzonder gaaf
De eerder opgegraven botten zijn meestal min of meer vervormd maar deze T.rex (vermoedelijk een vrouwtje) was in een heel goede staat, misschien wel de gaafste ooit gevonden! Maar dat alles betekende wel dat er wel eens een héél hoge prijs gevraagd zou kunnen worden (de in 1997 het museum van Chicago opgestelde T.rex kostte 8,3 miljoen dollar!). Maar de Murray's waren Nederland goed gezind en wilden niet het onderste uit de kan halen. Ze gunden Naturalis ook de tijd om het - overigens niet bekend gemaakte - aankoopbedrag bij elkaar te krijgen, met als dead line eind 2014.
Zoals bekend is dat, dankzij een geslaagde "tientjes" actie onder het publiek en de bijdragen van veel grote en kleine sponsors gelukt. Maar het was wel op het nippertje . . .   Straks valt in Naturalis de enige Tyrannosaurus rex buiten Amerika te bewonderen en dan ook nog een grotendeels volledig en heel gaaf exemplaar!
 
Bronnen: Tekst eerste gedeelte en tabel: eigen naspeuringen; Tekst tweede gedeelte T.rex: Volkskrant (10 jan. 2015) Afbeelding T.rex geraamte en foto opgraving met rechterkuit- en scheenbeen Site Naturalis (2014)
 
Een Triceratops als bijvangst
- Als 'bijvangst' van te opgraving van de Tyrannosaurus zijn ook veel botten van Triceratops te voorschijn gekomen. Dat komt mooi uit want Naturalis beschikte alleen over een replica van een schedel (foto rechts). Dat was niet verwonderlijk omdat Triceratops nog al eens op het menu van Tyrannosaurus en andere grote dinosauriërs stond en die konden de botten wel kraken en opeten maar de stevige schedel niet.
Met enig geluk (en veel geduld) gaat het misschien lukken uit de gevonden skeletonderdelen en geraamte van de Triceratops samen te stellen zodat later met de al aanwezige schedel een compleet dier tentoon gesteld kan worden.
 
Bij de foto: de grote poot achter de schedel is niet van Triceratops maar van de er achter opgestelde grote Camarasaurus!
 

DINO-NIEUWS EN INTERESSANTE WETENSWAARDIGHEDEN

Op de originele site zoals die tot 2017 heeft bestaan stond een hoofdstuk dat speciaal gewijd was een allerlei verzameld nieuws over de Dinosauriërs en aanverwante uitgestorven dieren. Voor deze herinneringsdsite zijn de items van de laatste 4 jaren ondergebracht in een apart hoofdstuk. Klik hier om dit hoofdstuk te bekijken.