Rivier de Maas bij Boxmeer luchtfoto 1995

Inhoud

Regenrivier

Overstromingen

Verbeteringswerken

Kribben, sluizen en bochten

De Vilt

Basiliek met waterstanden

Hoogwater tabellen

Foto's van de Maas

Enkele notities

Oorsprong rivier de Maas van de website www.natuurdichtbij.nl

Regenrivier

De Maas is een regenrivier. Zij ontspringt in de plaats Pouilly-en-Bassign op het Plateau van Langres in de Vogezen te Frankrijk en heeft een totale lengte van ongeveer 925 kilometer. Het regenwater stroomt in de Vogezen bovengronds en ondergronds van de hellingen en verzamelt zich in beekjes. Bij de plaats Harréville les Chanteurs wordt de rivier in het landschap zichtbaar. Ten zuiden van Dinant stroomt ze de Belgische grens over. Via de Belgische Ardennen, waar de Samber en de Maas samenkomen, stroomt de Maas bij Eijsden de Nederlandse grens over waarna ze ongeveer 250 kilometer verderop uitmondt in de Noordzee.

In de prehistorie maar ook later wijzigde het stroomgebied van de Maas wel eens als het wassende water nieuwe wegen naar de Noordzee vond. Daardoor ontstonden glooiende landschappen met dalen en zandruggen, zoals de Oeffelter Meent, de Vortumse Duinen en de Groeningse Duinen, allen gelegen in de gemeente Boxmeer. Deze rivierduinen ontstonden doordat de wind vat kreeg op het stuifzand dat de Maas na hoogwater bij struiken en hagen achterliet.

In de 19^e eeuw stroomde de Maas door het Land van Heusden en Altena en stond ze in verbinding met de Waal nabij Sint Andries. De Waal had vaak een hoger waterpeil, daardoor konden de Brabantse rivieren zoals de Dommel, de Aa en de Grote Raam bij hoogwater hun water niet kwijt op de Maas. Ook laaglandbeken zoals de Oeffeltse Raam en de Sint Jansbeek in de gemeente Boxmeer maar ook de Niers in Gennep zorgden bij hoogwater voor veel overlast.

Bij hoogwater liep het Maaswater ten zuiden van Grave, nabij het dorp Beers, over een laagte over de dijk heen, de Beerse Overlaat, om daarna als de Beerse Maas verder te stromen.

Het stroomgebied van de Maas veranderde niet alleen op natuurlijke wijze maar ook door menselijke ingrepen. Vanaf Heusden stroomde de Maas voorheen via de maasarm, die nu bekend is als Afgedamde Maas, in de richting van de Noordzee. Deze loop van de Maas werd in 1904 gewijzigd tijdens verbeteringswerken die werden aanbracht.

Vanaf Harréville les Chanteurs tot aan de Noordzee is het verval van de rivier ongeveer 409 meter en het verhang ongeveer 0,442 m/km.

De afvoer van de Maas is gemiddeld 230 kubieke meter per seconde.

Bij hoogwater kan de afvoer oplopen tot meer dan 2500 kubieke meter water per seconde.

Overstromingen 1984 De Maasstraat in Sambeek loopt onder water

Door de eeuwen heen bracht het Maaswater haar bewoners mooie tijden en vruchtbare akkers maar bij hoogwater ook overlast en verdriet.

Het hoogwater ontstaat vooral door het smelten van een flink pak sneeuw in combinatie met hevige regenval in de Vogezen in Noord Frankrijk en in de Belgische Ardennen. Als die omstandigheden zich voordoen kan het niveau van het water stroomafwaarts snel stijgen. Als kort na hoogwater een tweede golf volgt, zoals in 1995, wordt de waterstand in de Maas onvoorspelbaar. De uiterwaarden zijn dan gevuld met water van de eerste golf waardoor het water van de tweede golf extra hoog kan worden.

Door de eeuwen heen vonden er overstromingen plaats in Boxmeer o.a. in 1314, 1409, 1445, 1565, 1566, 1570, 1571, 1572, 1614, 1616, 1621, 1638, 1641, 1643, 1650, 1658, 1670, 1681, 1716, 1726, 1740, 1751, 1755, 1757, 1820, 1861, 1876, 1880, 1882, 1910, 1915, 1926, 1928, 1947, 1952, 1954, 1961, 1962, 1964, 1976, 1977, 1980, 1982, 1984, 1993, 1995, 1999, 2002, 2003 en 2011.

In de winter van 1819-1820 stond het water wekenlang tot aan de kruin van de dijken. Op 22 januari 1820 waren er tijdens het hoogwater 15 doorbraken bij Cuijk en liep het hele Maasland onder water. Boxmeer vluchtte met het vee naar Sambeek. Bron: van Beurden.

Op 25 december 1880 was het water van de Maas in Boxmeer 14 meter en 3 decimeter boven A.P. Bron: van Beurden.

Op 31 december 1882 stond het water in Boxmeer 13 meter en 6 decimeter boven A.P. Bron: van Beurden.

Niet alleen overstromingen van de rivier de Maas maar ook hevige regenbuien zorgden plaatselijk wel eens voor wateroverlast.

Op 6 januari 1883 stond Boxmeer, hoewel door kwel en regenwater, voor een aanzienlijk deel onder water, zodat verschillende wegen en pleinen niet meer te passeren waren, vooral de Varkensmarkt. Bron: van Beurden.

Tijdens de overstroming van 1925-1926 werd in de Maas bij Maastricht een hoogte gemeten van 46,92 meter. Op 30 december 1925 was de Beerse overlaat bij een waterstand van 10,86 meter bij Grave in werking getreden. Deze overlaat zorgde voor een waterpeilverlaging van bijna 20 centimeter. Een dag later brak tussen Overasselt en Nederasselt de dijk waardoor het hele Land van Maas en Waal onder water stroomde. Het waterpeil in Grave stond die dag op ongeveer 11,20 meter, ongeveer 40 centimeter lager dan de dijk. Op 5 januari 1926 blies men de dijk bij Alphen op om het water uit het Land van Maas en Waal weg te laten stromen. Het water stond daar enkele meters hoog in woningen en stroomde na het opblazen van de dijk terug naar de Maas richting de Noordzee.

In de nacht van 10 op 11 januari 1926 brak de dijk op 't Zand waarna Boxmeer onder water kwam te staan. De rivier de Maas in Boxmeer bereikte een hoogte van 14,22 meter. Deze waterstand werd gebeiteld in een steen in de Petruskerk waarop meer waterstanden stonden. Het water stond tot aan de Beugenseweg en de Dr. Peelenstraat en liep via de Steenstraat tot in de kapel op het Rochusplein. De weilanden, heden de wijk Sweelinck en het Weijerplein, en de Veerstraat kwamen onder water te staan. Er ontstond een verzakking in het bovenspoor van kruispunt Beugen omdat het water met geweld door de tunnel van het onderspoor stroomde. In Oeffelt werden met lange palen en matten dijkversterkingen aangelegd om het wegspoelen van de dijk tegen te gaan.

Tijdens de overstroming van januari 1995 werd bij de stuw te Sambeek op teletekst een waterstand van 13,90 meter aangegeven. In officiële stukken werd de stand 13,88 meter als hoogste stand te Sambeek aangegeven. Het water stond hoog tegen de winterdijken waardoor deze verzadigd raakten. De wegen op de verzwakte dijken werden afgesloten voor het verkeer om het gevaar van het wegspoelen van dijken te voorkomen. Er werden personen aangesteld voor een permanente dijkbewaking die naar zwakke plekken in dijken zochten. De weg van Oeffelt naar Gennep werd afgesloten omdat het water over de Veerweg heen stroomde. In de omstreken van Boxmeer hielden de winterdijken stand maar op andere plaatsen ontstonden grote problemen. In het rivierenland, de Betuwe en het Land van Maas en Waal, werden 250.000 mensen verplicht geëvacueerd omdat men bang was dat de winterdijken weg zouden spoelen wat gelukkig niet gebeurde.

Na de overstroming van 1995 werden op veel plaatsen winterdijken hoger gemaakt en werd de Maas uitgediept.

1982 ijspret op ondergelopen weilanden aan de Veerstraat te Boxmeer.

Verbeteringswerken

In 1883 werd bij wet besloten om de Maas van de Waal te scheiden. Er werden een combinatie van verbeteringswerken uitgevoerd om de vele overstromingen te beperken.

De Bergsche Maas werd gegraven, periode 1888-1903, gelegen tussen Well in Gelderland tot voorbij Geertruidenberg, lengte ongeveer 29 kilometer. Deze nieuwe rivier werd aangesloten op de bestaande rivier de Amer. Door de zelfstandige uitmonding van de Maas van Heusden naar de Amer werd de hoogwaterstand bij Well in Gelderland met 1,5 meter verlaagd. Vanaf Heusden stroomde de Maas voorheen naar het noordwesten en na de verlegging westwaarts als Bergsche Maas.

Het Heuschdens kanaal, gelegen tussen Aalburg en Heusden, lengte ongeveer 2300 meter, werd verbreed en uitgediept, periode 1888-1903.

Het nieuwe Kanaal van St. Andries, gelegen tussen St. Andries en Rossum, werd gegraven met daarin een dieper gelegen schutsluis. De oude schutsluis, die in 1856 was aangelegd, was door de verbeteringswerken te hoog komen te liggen.

De oude Maasstroom bij Andel, gemeente Woudrichem, werd in 1903 afgedamd.

De overlaat bij Heerenwaarden werd in 1904 gesloten door de aanleg van een nieuwe dijk, de Heerenwaardense afsluitdijk, waarna de Maas en de Waal waren gescheiden.

Bij Well in Gelderland werd in 1904 een afsluitdam in de Maas gelegd, waardoor de Afgedamde Maas ontstond.

Na deze omvangrijke maatregelen was de afwatering van de rivier al sterk verbeterd. Ondanks deze verbeteringswerken bleef de Maas nog onvoldoende in staat haar eigen hoge afvoeren te verwerken, bovendien was de Maas bij lage waterstanden slecht bevaarbaar. In 1891 kwam ingenieur Cornelis Lely (1854-1929), die minister van Waterstaat was, met plannen voor de afsluiting voor de Zuiderzee, daardoor ontstond in 1932 het IJsselmeer. Zijn zoon Cornelis Willem Lely (1885-1932) kwam met plannen tot het kanaliseren van de Maas om deze beter bevaarbaar te maken, periode 1920-1942. Zijn plannen voor het kanaliseren werden bijna allen overgenomen.

De Beerse Maas werd voorlopig nog in functie gehouden.

Bovenstrooms van Grave, tussen Maasbracht en Grave, werd de Maas bevaarbaar gemaakt in de periode 1918 tot 1929.

Benedenstrooms van Grave werd de Maas tussen 1931 en 1937 verbeterd. De Maasbedding werd met 1/3 bekort. Er werden drie bochten afgesneden, waaronder die van Alem. Om te lage waterstanden te voorkomen werden bij Grave en Lith twee stuwen gebouwd. Tevens werd het zomerbed verbreed van 75 naar 110 meter.

Ook de kanalisatie van de Maas in Maastricht werd uitgevoerd.

Het Maas Waal kanaal werd gegraven, gelegen tussen Heumen en Weurt, lengte ongeveer 13,5 kilometer, periode 1920-1927. Door dit kanaal werden de Maas en de Waal met elkaar verbonden. Door dit kanaal hoefden schepen geen grote omweg meer te maken.

In 1822 werd de Zuid-Willemsvaart gegraven, periode 1822-1826, gelegen vanaf Maastricht via de plaatsen Maaseik, Weert, Helmond, Veghel tot 's-Hertogenbosch. De plannen voor dit kanaal waren al in de tijd van Napoleon gemaakt.

In 1925 werd de Zuid-Willemsvaart op twee plaatsen verbonden met de Maas namelijk door het graven van het Kanaal Wessem-Nederweert, gelegen tussen Wessem en Nederweert, lengte ongeveer 17 kilometer, en het graven van het Verbindingskanaal in het Bossche Veld, gelegen in Maastricht, periode 1925-1929.

In 1845 werd het Kanaal Luik-Maastricht gegraven, periode 1845-1850. Dit kanaal werd overbodig door de aanleg van het Albertkanaal en het Julianakanaal.

In 1925 werd het Julianakanaal gegraven evenwijdig aan de rivier de Maas, periode 1925-1935, gelegen tussen Borgharen en Maasbracht, lengte ongeveer 36 kilometer, waarna de laatste Maas Verbeteringswerken in Nederland waren afgerond.

In Belgie werd het Albertkanaal gegraven, gelegen tussen Maastricht en Antwerpen, lengte ongeveer 130 kilometer, periode 1930-1939. Door de oorlog en het vernielen van bruggen werd de opening van dit kanaal uitgesteld tot 1946.

Tot slot kon de Beerse overlaat in 1942 definitief worden verhoogd tot bandijkhoogte. Pas na deze sluiting was de hele waterbeheersing in de binnendijkse gebieden sterk verbeterd.

1925 aanleg sluizen Maasstraat Sambeek 1995

Kribben, sluizen en bochten

Tegen het afkavelen van grond werden in de bochten van de rivier de Maas kribben aangebracht. De kribben zijn stenen dammen die haaks in de rivier werden aangebracht om het meanderen te voorkomen. Het water werd door de kribben naar het midden van de rivier geduwd waardoor de vaargeul diep bleef voor de scheepvaart. Rondom de kribben stroomde het water minder snel waardoor het geliefde plekjes werden voor sportvissers.

In het Maas Waal kanaal werden twee sluizencomplexen gebouwd, namelijk bij Weurt en Heumen. De sluis van Heumen gaat alleen dicht bij hoge waterstanden. Er ligt een pompgemaal om de waterstand in het kanaal op peil te houden als er hoogwater is in de Maas en de Waal.

In de rivier de Maas werden zes sluizen en stuwen gebouwd in Lith, Grave, Sambeek, Belfeld, Roermond en Linne. Omstreeks 1921 werd begonnen met de stuw en sluizen in Sambeek wat ongeveer 8 jaar zou duren.

In 1979 werd in Boxmeer een S-bocht uit de Maas gehaald en een kanaal gegraven dat beter bevaarbaar was, periode 1979-1982. De oude slingerende Maasarmen te Boxmeer bleven liggen en werden aan een zijde afgedamd. Door deze ingreep ontstond het Limburgse Noorder-eiland, dat later bij de provincie Noord Brabant werd gevoegd. In de dode Maasarm, gelegen aan de Beugense Maasstraat te Beugen, werd een jachthaven met drijvende steigers aangelegd door de Watersportvereniging WSV Boxmeer waar ongeveer 100 schepen kunnen liggen.

Het Brabantse Zuider-eiland, met daarop Huize Mazenburg waar vroeger het kleine voetveer was, werd later bij de provincie Limburg gevoegd. In Huize Mazenburg ligt een oude waterput waarop de waterstanden van de Maas zijn af te lezen. Voorheen was de Mazenburg vanuit Boxmeer bereikbaar doch door het verleggen van de Maas is ze nu alleen bereikbaar via Heijen, gemeente Gennep.

Dijken en coupures

In het begin van de twaalfde eeuw is men begonnen met het aanleggen van dijken langs de Maas. Omstreeks 1275 was men gevorderd tot aan Maaspoort en in 1288 tot Lithoijen. Tussen 1290 en 1330 werden de dijken richting Grave aangelegd. Het negatieve effect van dijken was dat het water door een smallere bedding moest stromen. Stiekem werd er vroeger wel eens een dijk doorgestoken als buren last hadden van hoogwater. Na de overstroming van 1926 werden de dijken flink verhoogd. Voor de oeverbescherming werden duizenden basaltkeien gestort.

Het kasteel, gelegen aan de Veerstraat 49 te Boxmeer, lag buitendijks en had een eigen dijk. Na het hoogwater van 1926 werden in Boxmeer dijken verhoogd en werd er een nieuwe dijk gelegd, waardoor het kasteel binnendijks kwam te liggen. De nieuwe dijk om het kasteel werd aangelegd vanaf de Hoogendijk naar de Huttense Kuul en boog na het kasteel in de richting Sambeek waar zij bij de Molendijk werd aangesloten op de oude dijk.

Het perceel land aan de Veerstraat, dat voorheen in de uiterwaarden van de Maas lag, werd later bebouwd met het hoofdkantoor van Hendriks/Nutreco. De oude vuilnisbelt, gelegen naast Hendriks, bleef in de uiterwaarden van de rivier liggen.

In 1926 werd er in de nieuwe verhoogde dijk, die om het kasteel kwam te liggen, een coupure aangelegd in de Veerstraat te Boxmeer. Deze coupure werd tijdens het hoogwater van 1995 nog gebruikt. Kort na die overstroming werd de coupure in de dijk gedicht en werd de Veerstraat plaatselijk opgehoogd en over de dijk heen gelegd. Er liggen nog meer coupures in de omgeving Boxmeer zoals de verwaarloosde coupure in de oude dijk, gelegen aan de Steeg/Passtraat te Vortum Mullem. In Cuijk kan de Maasboulevard worden afgesloten met een coupure.

Een deel van de oude dijk van voor 1926 is in Boxmeer blijven liggen. Die oude dijk was ongeveer 1,5 meter lager dan de nieuwe dijk en is gelegen aan het fietspad aan de Hoogendijk en de Raetsingel te Boxmeer. Via de achtertuinen van de woningen, gelegen aan het Wieldijkje, liep de dijk naar het Rollandse Huis aan de Veerstraat te Boxmeer en liep verder via de Veerstraat, Het Zand en de Molendijk in de richting Sambeek.

Omstreeks 1970 werd het Maasziekenhuis, gelegen aan de Loerangelsestraat 1 te Boxmeer, in de uiterwaarden van de rivier de Maas gebouwd. De toegangsweg naar het Maasziekenhuis fungeerde als dijk. Tijdens het hoogwater van 1995 liepen de kelders van het Maasziekenhuis onder water. Men was bang dat alle patiënten geëvacueerd moesten worden, gelukkig hielden de dijken stand. Kort na die overstroming werd een nieuwe dijk aangelegd waardoor het Maasziekenhuis binnendijks kwam te liggen. De dijken werden verzwaard en verhoogd. In 2011 werd het nieuwe Maasziekenhuis in Beugen geopend en kwam het oude ziekenhuis leeg te staan.

1979 Kanaliseren van de Maas bij Boxmeer waarbij de S-bocht verdween .

Verval en verhang

Het verval is het totale hoogte verschil vanaf een bepaalde plaats tot aan N.A.P.

Het verhang is het hoogteverschil per strekkende kilometer (m/km).

De Maas heeft een totale lengte van ongeveer 925 kilometer.

Vanaf Borgharen tot aan de Noordzee stroomt de Maas ongeveer 256 kilometer door Nederland.

Vanaf Boxmeer stroomt de Maas ongeveer 151 kilometer tot aan de Noordzee.

Vanaf Harréville les Chanteurs tot aan de Noorzee is het verval van de rivier ongeveer 409 meter en het verhang ongeveer 0,442 m/km.

Vanaf Borgharen is het verval ongeveer 45 meter, het verhang ongeveer 0,175 m/km.

Vanaf de stuw in Sambeek is het verval normaal ongeveer 8 meter, het verhang ongeveer 0,053 m/km.

Tijdens het hoogwater in 1926 werd in Boxmeer een waterstand van 14,22 meter gemeten, het verhang was toen ongeveer 0,094 m/km.

Duits lijntje

Op 20 maart 1870 werd de eerste spade plechtig gestoken voor de aanleg van een nieuwe spoorweg tussen Boxtel en Wesel, de Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorwegmaatschappij (NBDS), het "Duits Lijntje" of de "Boxteler Bahn" zoals deze in Duitsland werd genoemd. Vanaf 15 juli 1873 startte men met de werkzaamheden voor die spoorlijn, komende vanaf Boxtel gaande in richting Liempde, Schijndel, Eerde, Veghel, Uden, Zeeland, Mill, Haps, Beugen, Oeffelt, Gennep, Hassum, Asperden, Goch, Calbeck, Udem, Labback, Xanten, Birten, Menzelen, Buederich naar het eindpunt Wesel.

Het grootste werk was de bouw van de spoorbrug over de Maas van Oeffelt naar Gennep. Men legde in Oeffelt een lange dijk door de rivierbedding van de Maas en sloot deze dijk aan op de spoorbrug. Met de aanleg van die dijk kon de lengte van de brug beperkt worden. In de dijk werden twee tunneltjes aangebracht, een tunnel voor het verkeer richting de Maasheggen en een tunnel voor de afvoer van het water van een sloot. Eind februari 1883 was de klus geklaard. De spoorlijn was de snelste verbinding voor de Tsaar van Rusland in Sint Petersburg om met zijn dochter in Engeland in contact te komen. De trein reed vanaf Hamburg rechtstreeks door naar Vlissingen waar hij de boot kon pakken om de Noordzee over te steken.

Op 07 september 1944 werd de spoorlijn Uden-Gennep gesloten. Korte tijd later werd de spoorbrug in Oeffelt opgeblazen. Na de oorlog werd de spoorbrug weer opgebouwd. In 1950 stopte het personenverkeer op de lijn Boxtel-Uden doch het goederenvervoer tussen Boxtel-Veghel bleef nog lang in stand. Op 17 mei 1955 werd de nieuwe verkeersbrug in Oeffelt geopend, die naast de spoorbrug kwam te liggen. In 1972 werd het goederenvervoer op het stuk Mill-Gennep beëindigd waarna de oude spoorbrug werd afgebroken.

Tijdens hoogwater wordt het Maaswater tegen de oude spoordijk opgestuwd waardoor het water stroomopwaarts in Boxmeer ongeveer 0,30 meter extra wordt opgestuwd. Wat zal er zal gebeuren als een waterstand van 14,32 meter bereikt wordt zoals in de jaren 1638 en 1643. In die tijd lag er geen spoordijk in de uiterwaarden te Oeffelt. Zijn de dijken hoog genoeg als een waterstand van14,32m+0,30m= 14,62 meter bereikt wordt?

Maasheggen Maasheggen

Omstreeks 58 jaar voor Christus kwamen de Romeinen naar Nederland waar landbouwers woonden en jager-verzamelaars rondtrokken. In Nederland kon men nog niet lezen en schrijven maar Julius Caeser wel, want die schreef in zijn boek De Bello Gallico, boek II paragraaf 17, dat de plaatselijke bewoners hun gronden hadden afgezet met ineengevlochten meidoornhagen die lange doorns hadden en ondoordringbaar waren, zie de vertaling van Dr J.J. Doesburg:

Om nu des te gemakkelijker de ruiterij hunner naburen bij haar strooptochten af te weren, hadden zij jonge boomen gekapt en neergebogen, zóó dat die aan de zijden nog talrijke takken lieten ontspruiten, en daartusschen plantten zij braam- en doornstruiken. Op die wijze vormden deze heiningen bolwerken, alsof 't wallen waren, door welke men niet alleen niet binnendringen, maar zelfs met den blik niet doordringen kon. Daar nu hierdoor ons leger op zijn marsch werd opgehouden, meenden de Nerviërs bovengenoemd plan niet ongebruikt te moeten laten.

De Maasheggen, waarover Julius Caesar schreef, zijn in de gemeente Boxmeer nog steeds aanwezig en zijn te vinden vanaf Sint Agatha tot Maashees. Tot het begin van de 20e eeuw kwamen deze heggen overal langs de rivier de Maas voor. Door de industrialisatie verdwenen veel heggen. Men kon met de grote machines niet uit de weg op de kleine percelen. De heggen waren niet beschermd en konden straffeloos gerooid worden.

Met het vlechten van die hagen werden in de overstromingsvlakte van de Maas kleine percelen hooi- en weiland gevormd waarin vee kon worden gehouden. Ruiters van buren die op strooptocht waren ondervonden grote hinder van die hagen. Men gebruikte braamstruiken en doornstruiken zoals de eenstijlige en tweestijlige meidoorn, de sleedoorn, maar ook de vlierbes, de rode kornoelje en de kardinaalsmuts werden gebruikt om de hagen te vlechten. De heggen zorgden dat het overstromingswater werd geremd waardoor er vruchtbaar slib achterbleef als bemesting voor de weilanden.

Omdat het gebied een hoge cultuurhistorische waarde heeft werd besloten dat de maasheggen beschermd moesten worden.

In de jaren zeventig werd de Oeffelter Meent, eigendom van Staatsbosbeheer, in de Natuurbeschermingswet aangewezen als beschermd natuurgebied.

In de jaren tachtig werd het hele maasheggen gebied in de gemeente Boxmeer als beschermd gebied aangewezen in de Algemene Politie Verordening van Boxmeer. Bij de laatste ruilverkaveling werden echter nog honderden meters maasheggen gerooid om benadeelden tevreden te stellen. De gerooide heggen moesten terug worden geplaatst op plaatsen waar geen heggen stonden waarbij het aantal meters heg toe moest nemen.

Inmiddels zijn veel weidegronden, gelegen aan de Middelsteeg en Zittersteeg te Beugen, aangekocht door Staatsbosbeheer. De Maasheggen, die uniek zijn in West Europa, zullen vermoedelijk over enkele jaren niet alleen in een plaatselijke verordening maar ook in een wet aangewezen worden als beschermd natuurgebied.

Aan het De Pontipad, gelegen aan de Veerweg te Vortum Mullem, heeft men bordjes met naamsaanduiding bij struiken geplaatst die je kunnen helpen om de verschillende soorten struiken te onderscheiden.

Op de Veerweg in Vortum Mullem kun je wandelaars tegenkomen die het Pieterpad volgen dat loopt van Pieterburen naar de Sint Pietersberg bij Maastricht. Het Pieterpad heeft een totale lengte van omstreeks 481 kilometer. De wandelaars komen vanaf het pontveer van Afferden en gaan richting Vortum Mullem. Ze slaan tegenover het De Pontipad linksaf, via de Vortumse Duinen en de Groeningse Duinen, in de richting Vierlingsbeek.

De Vilt

In het landschap van de gemeente Boxmeer zijn enkele oude maasbeddingen uit vroegere tijden terug te vinden. Aan de Westelijke zijde van de Grotestraat te Vierlingsbeek, in het verlengde van het voormalige gemeentehuis van Vierlingsbeek richting Groeningen, ligt aan een hoge zandrug een laaggelegen strook land, waar vroeger een oude maasbedding liep.

Tussen Beugen en Oeffelt ligt natuurgebied De Vilt, oppervlakte ongeveer 154 hectare, wat in bezit is van de Stichting Brabants Landschap. Het gebied omvat een oude Maasbocht, die eeuwen geleden afgesneden raakte van de Maasstroom. De Vilt wordt tegenwoordig gevoed door kwelwater en bestaat uit de Beugense Vilt en de Oeffeltse Vilt.

De Beugense Vilt, ook Grote Vilt genoemd, vormde veenmoeras dat omstreeks 1850 werd afgegraven. Door het midden van het water werd een dam aangelegd om het veen af te voeren, de zogenaamde Moerbaan. Omstreeks 1920 was al het veen afgevoerd waarna een natuurgebied ontstond waar veel diersoorten een veilig heenkomen zochten. In 2009 en 2010 werd het water uitgediept en werden houtwallen verwijderd. Het is een geliefkoosde plaats voor fietsers die fietsroutes volgen want auto's kunnen er niet meer komen.

De Oeffeltse Vilt, ook Kleine Vilt genoemd, ligt een paar honderd meter verderop in de richting Oeffelt. De Oeffeltse Vilt was geen Maasbocht maar ontstond doordat er klei werd uitgegraven door de nabij gelegen steenfabriek voor het bakken van stenen. In de jaren 80 werd de Oeffeltse Vilt gedeeltelijk opgevuld met afvalzand van de steenfabriek waar snel een eind aan kwam.

Rondom deze natuurgebieden nestelen veel watervogels en zie je steltlopers waden door drassige weilanden. Eind jaren negentig vonden een paar ooievaars de nestpaal van de Oeffeltse Vilt doch de jaren daarna ging het stel naar de nestpaal van de Beugense Vilt, die hun voorkeur kreeg. Af en toe duikt een ijsvogel op zoek naar een visje in het water van de beek De Oeffeltse Raam, die meanderend tussen de twee Vilten heen stroomt en uitmondt in de Maas.

Basiliek Sint Petrus te Boxmeer met waterstanden

1946 Roording zonder kerk 2005 Steen met waterstanden grafiek 1926

Op een ingemetselde steen van de basiliek Sint Petrus te Boxmeer staan oude waterstanden van de Maas gebeiteld.

De oudste hoogwatertop van de Maas op die steen dateert uit 1571, namelijk 14.25 meter.

De hoogste waterstand op die steen dateert uit 1638 en 1643, namelijk 14.32 meter.

De overstroming van 1926 staat aangegeven, toen de Maas in Boxmeer een top had van 14.22 meter.

De andere hoogwatertoppen werden met een maatlat opgemeten en teruggerekend vanaf de waterstand uit 1926.

De steen met waterstanden was ingemetseld in de buitenmuur van de oude Sint Petruskerk. Uit geschriften bleek dat omstreeks 1380 een reeds bestaande kerk in Boxmeer werd verbouwd in verband met een bloedwonder dat in Boxmeer had plaatsgevonden. Vermoedelijk werd na het bloedwonder de houten kerk vervangen door een stenen kerk. Bij hoogwater werden waterstanden van de Maas in de ingemetselde steen gebeiteld.

Door het bloedwonder trekt er jaarlijks, twee weken na Pinksteren, een bloedprocessie door Boxmeer die veel bezoekers trekt. Voor en na de Kerstdagen staan er in de basiliek ongeveer 300 kerstallen uitgestald afkomstig uit de hele wereld. Deze kerstallen staan tussen maquettes van oude Boxmeerse gebouwen. Je kan ook kerststallen bewonderen die in de crypte van de basiliek zijn geplaatst waar maasstenen van het oude fundament van de kerk zichtbaar zijn.

In 1945 werd de kerk gebombardeerd en zwaar beschadigd omdat de Duitsers dachten dat er in de toren een uitkijkpost was. Op de oude fundamenten werd na de oorlog de huidige basiliek gebouwd. Ook de steen met oude waterstanden werd in een steunbeer van de basiliek teruggeplaatst. De steen bevindt zich aan de achterzijde van de basiliek, op de oprit van het klooster, gelegen naast het Kerkpad. Het bleef onbekend of de steen op dezelfde hoogte terug werd geplaatst.

Hoogwater tabellen

In onderstaande tabellen staan waterstanden en data van de rivier de Maas bij hoogwater vermeld.

Bij regenachtige dagen werden de gegevens overgenomen van teletekst en in de tabellen verwerkt.

Het betreft de waterstanden gemeten bij Dinant, Ampsin Neuville, Eysden, Borgharen, Heel, Belfeld, Sambeek en Megen.

1993 Veerstraat 1993 De maasheggen te Boxmeer lopen onder water want de Maas is eruit.

Tabel 1 Maastoppen 1571 tot heden top Sambeek 14.32 meter

Tabel 2 Waterstanden 12-01-1993 tot 18-01-1993 top Sambeek 12.73 meter

Tabel 3 Waterstanden 20-12-1993 tot 05-01-1994 top Sambeek 13.72 meter

Tabel 4 Waterstanden 22-01-1995 tot 02-02-1995 top Sambeek 13.90 meter

Tabel 5 Waterstanden 13-12-1999 tot 04-01-2000 top Sambeek 12.31 meter

Tabel 6 Waterstanden 13-02-2002 tot 02-03-2002 top Sambeek 12.74 meter

Tabel 7 Waterstanden 30-12-2002 tot 07-01-2003 top Sambeek 13.09 meter

Tabel 8 Waterstanden 06-01-2011 tot 20-01-2011 top Sambeek 12.90 meter

Foto’s van de Maas

1982 De RP2 van de Rijkspolitie te Water nabij de Beugense Maasstraat te Beugen.

1984 De veerstoep van Sambeek naar Afferden is gesloten want de Maas komt eruit.

1984 De Maasstraat in Sambeek loopt onder water.

1984 Een boer rijdt met zijn tractor op de Hoogendijk te Boxmeer, komende uit de richting Beugenseweg.

1984 De Maasstraat in Sambeek loopt onder en het water stijgt nog steeds.

1984 De KSA (kleine surveillanceauto) van de rijkspolitie Boxmeer in de Maasheggen.

1984 De brug over de A77 is in aanbouw terwijl de Maas buiten zijn oevers treedt.

1984 De Maasstraat in Sambeek als het water gezakt is en het gras in het prikkeldraad hangt.

1984 De Maasstraat in Sambeek bij schemerlicht.

1989 Luchtfoto van de jachthaven aan de Beugense Maasstraat 7 te Beugen, gemeente Boxmeer.

1993 Luchtfoto van ondergelopen uitwaarden van de Maas nabij de boerderij van Melis aan de Veerweg te Vortum Mullem.

Enkele notities

Na alle verbeteringswerken is de Maas nog steeds niet getemd. De inwoners van Boxmeer gaan bij hoogwater naar de waterstand van de Maas kijken. Met eerbied in hun stem hoor je ze zeggen: 'Blieft ie d'r in, of komt ie d'r uut?’ De verbeteringswerkzaamheden zijn voor Boxmeer nuttig geweest. De inwoners die buitendijks wonen ondervonden na de verbeteringswerken geen last meer van hoogwater doch de inwoners die binnendijks wonen ondervinden nog steeds last van de grillige natuur en het wassende water.

Bij een waterstand van ongeveer 12 meter, gemeten bij de stuw te Sambeek, komt de Maas eruit en lopen de weilanden in de omgeving Boxmeer onder water. Aan de Veerweg te Vortum Mullem zie je bij die waterstand het water de weilanden instromen waarna de overige weilanden stroomafwaarts worden gevuld met het regenwater uit de Vogezen en de Ardennen.

Omstreeks 1980 werd de boerderij van Toon Verdijk gelegen aan de Hagelkruisstraat te Beugen afgebroken want de boerderij was binnen de bebouwde kom niet meer gewenst. Aan de Beugense Maasstraat te Beugen, in de uiterwaarden van de Maas, werd daarom een nieuwe boerderij gebouwd. De woning werd tientallen centimeters hoger gebouwd dan de stallen. Eigenlijk wilde Verdijk de boerderij op het niveau van de waterstand van 1926 bouwen maar dat werd niet gehonoreerd.

In 1984 bereikte de Maas een waterstand van 13,25 meter. De boerderij van Verdijk kwam als een eiland in het water te liggen. Het water bereikte de stallen maar was gelukkig gauw weer weg. Zo’n overstroming was jaren achtereen niet voorgevallen en minister Braks kwam op bezoek om te zien wat voor impact de hoge waterstand had op de bewoners.

In januari 1993 stroomde het water over de kruising Veerstraat met de Hoogendijk te Boxmeer. De boerderij van Verdijk kwam weer als een eiland in de Maas te liggen maar was nog bereikbaar.

Op 22 december 1993 werd het vee van Verdijk aan de Beugense Maasstraat met spoed geëvacueerd. Het water kwam razend snel opzetten en stond de volgende morgen in de stallen. Een paar dagen later werd de hoogste waterstand van 13,72 meter bereikt en stond het water ongeveer 17 cm in de woning terwijl het water in stallen nog hoger stond. Het vee zou zijn verdronken als het niet was verplaatst. Jan Arts aan de Hoogendijk te Boxmeer legde een nooddijk rondom zijn boerderij waardoor zijn stallen en woning droog bleven. Veel andere bewoners hielden het niet droog.

In januari 1995 bereikte de Maas een waterstand van 13,90 meter. Het vee van Verdijk aan de Beugense Maasstraat werd weer geëvacueerd. Het water kwam ongeveer 35 cm hoog in de woning. Jan Arts had het zand nog liggen van de vorige keer en legde wederom een nooddijk rondom zijn boerderij. Veel andere bewoners die binnendijks woonden hielden het niet droog. De brug van Oeffelt naar Gennep werd afgesloten omdat het water over de Veerweg heen stroomde.

De visie over de waterbeheersing blijft aan verandering onderhevig. De Maas mag na de laatste overstromingen weer gaan meanderen en overstromen zoals vroeger ook het geval was. In 2009 werden er duizenden basaltkeien uit de rivierbedding gevist en verwijderd terwijl deze eerder voor de oeverbescherming waren gestort. Tijdens het hoogwater van 2011 zoog het water grote hoeveelheden zand en klei weg op plaatsen waar voorheen basaltkeien lagen.

Zijn de dijken bestand tegen een waterstand van 14,62 meter zoals hierboven werd vermeld onder het hoofdstuk Duits Lijntje?

Hoe lang houden de inwoners van Boxmeer het nog droog?

Home

Heb je informatie of foto’s van de overstroming 1995 in Boxmeer?

Reacties zijn welkom op kasje51@hotmail.com