Het wapen van de familie Van de Boekhorst is afgeleid van het wapen van het geslacht waaruit zij voorkwam, (Van Noordwijk), dat als wapen een zwarte leeuw, rood getongd en genageld, op een zilver veld voerde. Bij Van de Boekhorst werd aanvankelijk een barensteel met vijf of drie hangers toegevoegd, die later weer verdween.
Natuurlijk kunnen de kleurdetails op de zegels van de mannen en grafzerken niet worden onderscheiden en zien we dan alleen een leeuw, zoals nog diverse andere geslachten deze gebruikten. Hieronder staat een aantal vondsten van vermeldingen van het wapen Van de Boekhorst gerangschikt, gevolgd door gerelateerde wapens, met name dat van (Van) Noordwijk.


Boekhorst-wapens
"Het wapen der heeren vander Boeckhorst (ook Bouckhorst geschreven) was op zilver veld een rood-getongde en genagelde leeuw van sabel (zwart), als stammende uit 't geslacht der oude heeren van Noirtich" (p.36). En: "Boudewijn van Nortteke deed zijn kinderen den geslachtsnaam aannemen van Vander Boechorst en in zijn familiewapen den leeuw van sabel (zwart) voorzien met roode tong en nagelen"J.Kloos, Noordwijk in den loop der eeuwen.
02-02-1311 Florens van der Boechorst, ridder, zegelt met een klimmende leeuw en een barensteel met vijf hangers.  Ons Voorgeslacht 1991, p.218. NB: Floris (I) van de Boekhorst.
31-03-1340 Florens van der Boechorst, knape, zegelt met een klimmende leeuw en een barensteel met drie hangers.  Ons Voorgeslacht 1991, p.222. NB: Floris (II) van de Boekhorst.
18-08-1349 Jan van Boechorst, ridder, zegelt met een klimmende leeuw en een barensteel met drie hangers. Ons Voorgeslacht 1991, p.222. NB: Jan (I) van de Boekhorst.
ca.1360: Wapenboek Bellenville, wapen van een niet genoemde Van de Boekhorst, deelnemer aan een Pruisenreis. Het wapen toont een rood getongde en genagelde klimmende zwarte leeuw, met een barensteel met drie hangers.
18-08-1361 Heer Florens van der Boechorst, ridder, en zijn zonen Florens en Ghisebrecht, zegelen met resp:
een klimmende leeuw en een barensteel met drie hangers;
een klimmende leeuw;

een klimmende leeuw en een barensteel met drie hangers.  

Ons Voorgeslacht 1991, p.223. NB: Floris (II) van de Boekhorst en zijn zonen Floris (III) en Gijsbrecht. 
26-11-1368 Jonkvrouwe Katerine van der Boechorst zegelt met een klimmende leeuw en een barensteel met drie hangers.  Ons Voorgeslacht 1991, p.223. NB: Catharina van de Boekhorst, dochter van Jan (I). 
1370-1414; Wapenboek Gelre.
Wapen van Clays van de Bouckhorst: 
D'argent, au lion de sable, armé de gueules, lampassé d'or, au lambel de gueules, à un besant d'or sur le deuxième pendant.   De leeuw is rood genageld maar geel getongd. NB: Claes van de Boekhorst, zoon van Jan (I). 
1370-1414; Wapenboek Gelre.
Wapen van Willem van de Boechorst (Guillaume IV v.d. Bouckhorst):
D'argent, au lion de sable, armé et lampassé de gueules. Een klimmende zwarte leeuw, rood genageld en getongd. NB: Willem van de Boekhorst, zoon van Jan (I). Waar dat "IV" op slaat is niet duidelijk.
05-11-1448: Vranck van der Boechorst zegelt met een klimmende leeuw.  Ons Voorgeslacht 1991, p.224. NB: Vranck van de Boekhorst, zoon van Adriaen (I). Afb. uit Het Rapenburg, geschiedenis van een Leidse gracht. 
10-05-1458: Het zegel van Jan van Noirtich, heer van Noordwijkerhout, aan een charter, aanwezig in het Nationaal Archief. Ons Voorgeslacht 1991, p. 140. NB: Jan is de oudste zoon uit het tweede huwelijk van Jan (III) van de Boekhorst. 
1480-1541: In zilver een leeuw, rood getongd en genageld, wapen van de volgende bestuurders van Leiden:
Adriaen van der Boichorst, 20 juli 1481, overl. 5 mei 1500.
Gijsbert van der Boichorst, 1 september 1486 t/m 3 december 1514.
Floris van der Bouchorst, 28 augustus 1490 t/m 1504.
Jan van der Boichorst, 24 augustus 1498.
Dirck van der Bouchorst, 4 februari 1502, overl. 1541 (afgebeeld).
Gegevens CBG uit de Wapenkaart, behelzende alle de wapens en naamen van de edele groot achtbaare Heeren veertigen der stad Leyden, geschikt naar de rang, waar in dezelve verkoozen zyn zedert den 21. July 1449. tot den 21. July 1758. Bij een verzameld door Gysbert van Ryckhuysen, bode met de bussche derzelver stad, getekend en in 't koper gebracht door Abraham Delfos, blz. 1. NB: het gaat hier om Adriaen (II) van de Boekhorst (zoon van Vranck) en zijn zonen Gijsbrecht, Floris, Jan en Dirck. 
1537-1610: Floris van der Bouckhorst, jezuïetenpater, dichter en letterkundige, In zilver een leeuw van zwart, genageld en getongd van rood.  Familiewapens in de Nederlanden. NB: Floris van de Boekhorst, zoon van Adriaen (III). 
1565: Afbeelding wapen Van de Boekhorst uit het wapenboekje van glasschilder Willem Jacobsz. Jubileumuitgave Ons Voorgeslacht, 2006.
15/16e eeuw (Wapenboek):  Boechorst (van Boeckhorst): In zilver een zwarte, rood getongde en genagelde,- zilver geöogde leeuw en een roode barensteel over alles heen. Gouden met bruin gevoerde helm, gedekt met een roode kroon. Helmteeken: een zilveren koker, waaruit de halve leeuw van het schild komt. Dekkleeden: zilver met groene kwast en gouden haartjes. Nederlandsche Leeuw 1883. 
1573-1603 In zilver een zwarte leeuw, rood getongd. Cornelis van der Bouckhorst, Raad in het Hof van Holland feb. 1573, overl. 1581. Amelis van der Bouchorst, Raad in de Hoge Raad 25 juni 1593, overl. 1603.
CBG, en G.A. Delft, Mr. W. van der Lelij, Namen ende Wapenen der Ed. Presidenten, Raaden, ende verdere Ministers in de respective Hoven van Justitie in Holland, blz. 7 en 51. NB: Cornelis en Amelis van de Boekhorst, zonen van Adriaen (III). 
1591: Aernout van Buchell (1565-1641) besteedde een groot deel van zijn leven aan het verzamelen en naschetsen van familiewapens, aan de hand van grafzerken, rouwborden, memorietafels en glas-in-loodramen. Bewaard gebleven is zijn boek "Inscriptiones", waarin ook het wapen Van de Boekhorst (hij noemt ze steeds Bockhorst) diverse malen voorkomt, vrijwel steeds eenvoudig zwart op wit. De hiernaast afgebeelde is wat uitgebreider en is van Amelis van de Boekhorst, in dat jaar hoogheemraad van Rijnland, en is uit de kerk van Warmond. De leeuw lijkt geel (goud) getongd te zijn.  Het Utrechts Archief. 
13-07-1640: Pieterskerk te Leiden. Graven van "Dirck van de Bouckhorst Adriaenisz. ende sijn soon Gerrit van der B. Dircksn, bevindende boven aen de muyr daerby twee hangende wapenen in welcke beyde stondt een swarte klimmende leuw in een wit ofte silver velt met een roode tonge, 't eerste van Dirck van de Bouckhorst daerinne stondt synen sterffdagh geweest te syn den 19en Aug. 1598, Ende van den voorn. Gerrit v. d. B. den 17 July ao 1639". Tevens: "Jan v. d. B. Dircksz. overwelcke grafstede aen de kercke muyr was hangende een gelyck wapen als voorsz. is, daerinne de sterffdagh stonde geweest te syn 2 Oct. 1604". De Navorscher 1886, p.332. De  afbeelding is uit de Inscriptiones van Buchell. 
1645: Detail van een blazoenbord van de Noordwijkse Rederijkerskamer in de zaal van de Sint Joris Doelen aan de Offemweg. De leeuw is rood getongd en genageld, dus Boekhorst. Op het origineel is bovendien te zien dat de leeuw ook rood geöogd is.Zie voor een detail aan de linkerzijde van het bord hier.
1645: Wapenbord Amelis van de Boekhorst, hoogheemraad van Rijnland, aan het voormalig gemeenlandshuis van Rijnland, Haarlemmerstraatweg 7, Halfweg.
1687?: Nogmaals Amelis van de Boekhorst, nu uit een kaartenboek van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Zie vooral de vergroting voor een andere versie.
Noord-Hollands Archief. NB: Amelis (I) van de Boekhorst was een zoon van Adriaen (III), Amelis (II)  was een zook van Nicolaes en kleinzoon van Amelis (I). 
ca.1730 "Het wapen van der Bouckhorst is een swarten klimmenden Leeuw, met roode klauwen ende tongh, op een zilveren velt". Ms. Schoenmaker en Van Alkemade.
1765: Wapen van Nicolaas van den Bouckhorst: in zilver een zwarte leeuw, rood getongd en genageld; helm: aanziend met helmkroon; helmteken: een uitkomende zwarte leeuw, rood getongd en genageld;dekkleden zilver, gevoerd van zwart.  T.U.D. / Wapenboek L. Schulerus.
1776-1815 Boechorst, in zilver een zwarte leeuw, Wapen, hangende in de St. Servaaskerk te Utrecht. CBG, GHS 50D31, M.L. van Hangest d'Yvoy. Grafschriften, rouwborden en kerkglazen in Utrecht, Holland, Gelderland en Noord-Brabant, nagetekend in de jaren 1776-1815, (blz. 122 volgens copie).
ca.1825 Boeckhorst. Wapen: in zilver een zwarte leeuw, rood getongd en genageld. Helm: aanziend met helmkroon. Helmteken: een uitkomende zwarte leeuw, rood getongd, gaande voor een zilveren vlucht. Dekkleden: zilver, gevoerd van zwart.  CBG, GHS 50A08, Collection de 2266 armorries de familles nobles et patriciennes des Pays- Bas, blz. 236. Maar ook:  In zilver een zwarte leeuw. Zelfde bron, blz. 2, 13. 
1839
"Het oude ridderlijke geslacht Van der Bouckhorst voerde als wapen eenen klimmende leeuw van sabel, met tong en klaauwen van keel, op een veld van zilver". A.J. van der Aa, Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden.
1845: het wapen van Boekhorst afgebeeld in "Het H.Sacrament van Mirakel en de H.Stede te Amsterdam", door A.J. Pluym. De schrijver meent dat de families Noordwyk, Bouchorst en Alkemade allen hetzelfde wapen voerden, te weten een zwarten Leeuw, met rooden tong en nagels op een zilveren veld.
1890 "Boekhorst (van) - Zuid-Holland: In zilver een rood-getongde en genagelde zwarte leeuw".  J.B. Rietstap, De wapens van den tegenwoordigen en den vroegeren Nederlandschen adel.
 
Noordwijk en andere aan Boekhorst gerelateerde wapens
"Het wapen der oude heeren van Nortge of Northeke was op zilveren veld een klimmende leeuw van sabel (zwart)".  J.Kloos, Noordwijk in de loop der eeuwen, p.30.
  21-12-1375: Masijn Nyesenz., knape zegelt met zijn wapen: een klimmende leeuw, waarover een bastaardschuinstreep.  Ons Voorgeslacht 1991, p.223.   NB: Masijn was een bastaardzoon van Floris (I) van de Boekhorst.
1370-1414: Wapenboek Gelre. Het wapen van het geslacht van Alkemade is eveneens zwart op zilver, rode tong en nagels, maar de leeuw is gekroond. Het wordt later beschreven als  in zilver een zwarte leeuw, goud gekroond, getongd en genageld. 
1370-1414; Wapenboek Gelre. Ook het wapen van Van der Lecke lijkt erg veel op dat van Noordwijk en  Boekhorst. In zilver een zwarte leeuw, hier is hij ook gekroond en rood getongd. 
1443-1461; Adriaen Florisz, schout van Noordwijk, zegelt met een klimmende leeuw. De schildhouder is een adelaar. Vermoedelijk had hij een Van Noordwijk onder zijn voorouders. RAL, inv.1688 / H. Schelvis, De Blauwdotter nr.145 p.27. Zie ook hierna Claes Florisz. Boen van de Bouchorst.
ca. 1500: Van Noortwijck in het Wapenboek Münster. De beschrijving is niet te lezen maar het afbeeldinkje toont de zwarte leeuw op een ongekleurd veld. De Nederlandsche Leeuw, aug. 2009, p.110. 
10-05-1513 Het wapen van de Haarlemse schepen Gerrit van Noirtich: een leeuw met op de borst een schild met drie boombladeren. De Nederlandsche Leeuw 1957, k.250.
Opvallend is dat van een (waarschijnlijk) familielid van Gerrit, Margriete van Noirtich (ov. 1461) het wapen gegeven wordt als drie bladeren met als hartschild een zwarte leeuw op zilver. Net andersom dus. Van Jan van Noortigh, hoogheemraad van Rijnland (1456) wordt op een wapenkaart van Rijnland ook een wapen met drie bladeren gegeven, maar dat is niet correct. Deze Jan was de zoon van Jan (III) van de Boekhorst, het wapen waarschijnlijk van de Leidse bestuurder Jan van Noirtich. 
1497/1517: Claes Florisz. Boen van de Bouchorst zegelt als schout van Rijnsburg en Voorhout met een klimmende leeuw met daarover een bastaardbalk. Waarschijnlijk was hij een zoon van Floris Florisz. van de Boekhorst (Floris de bastaard), die het schoutambt van Rijnsburg ook vervulde en een zoon was van Floris van de Boekhorst heer Willemsz.
Ons Voorgeslacht 1996. p.415. 
08-07-1623: Buchell schetst wapens van hoogheemraden van Rijnland, waaronder het hiernaast afgebeelde: gevierendeeld, 1 en 4 in rood negen gouden ruiten (Van der Does); 2 en 3 in zilver een leeuw van sabel (Noordwijk) - beschrijving van J.Kloos, die tevens vermeldt dat dit wapen als eerste gevoerd werd door Jan van der Does, van 1502-1550 ambachtsheer van Noordwijk. Een andere beschrijving (Familiewapens in de Nederlanden)  gaat echter - correct - uit van een leeuw van zwart, getongd en genageld in rood. Van de Boekhorst dus, wat meer voor de hand ligt omdat de grootmoeder van Jan van der Does immers een Van de Boekhorst was.
1645: Detail van een blazoenbord van de Noordwijkse Rederijkerskamer in de zaal van de Sint Joris Doelen aan de Offemweg. Het wapen van Van der Does, zoals ook hiervoor beschreven, met duidelijk een rood getongde en genagelde leeuw, dus Van de Boekhorst.
Zie voor een detail aan de rechterzijde van het bord hier
26-11-1646

Pieter Janss Groen, 27 jaar, stuyrman, Meeus Arienss, 40 jaar, stuyrmansmaet, en Crijn Pieterss, 21 jaar, voorman aan stuyrboort, allen wonende in Noortwijck op Zee, verklaren op verzoek van Jan Leendertss Noten, haringcooper, dat toen zij sept. 1646 met het buysschip van Noten, genaamd het Noortwijcker Wapen, zijnde een zwarte leeuw in een wit veld, op zee waren, een fransman, die met zijn buysschip voor anker lag, hun want en reep zo vernield had, dat zij dat scheepstuig verloren hadden. Ona Rotterdam, inv. 96, f.115.

Nog een mooi voorbeeld van het wapen van Van der Does is thans nog aanwezig op een grafzerk in de Grote of St.Jeroenskerk in Noordwijk (zie vergroting). Gevierendeeld 1 en 4 van der Does, 2 en 3 Van de Boekhorst.
1765: Wapen Van Noortwijck: in zilver een zwarte leeuw; dekkleden zilver, gevoerd van zwart.  T.U.D. / Wapenboek L. Schulerus.
ca. 1790 Noortwijck, in zilver een zwarte leeuw.  CBG, GHS 50C03, Reinier van Heemskerck, Waapen boeck van adelijke en aanzienelijke famiellien in de 17 provintien van de Nederlanden. Alle uit de waapens en grafzarken en cachetten bij een versamelt en op het alphabet gesteld, blz. 128.
24-07-1816: "Het wapen der oude heeren van Northge of Northeke was op zilveren veld een klimmende leeuw van sabel (zwart). Dit wapen bleef steeds aan het ambacht en dorp toegekend, terwijl de hooge raad van adel den 24en Juli 1816, van wege den koning, de gemeente Noordwijk opnieuw in het bezit van genoemd wapen bevestigd heeft".
J.Kloos, Noordwijk in den loop der eeuwen, p.30.  NB: dat het wapen ooit aan het ambacht en dorp was toegekend, is twijfelachtig. 
24-07-1816Het wapen van Noordwijkerhout, toegekend door de Hoge Raad van Adel, bestaat uit een staande gele leeuw op een blauw schild. Wikipedia.
1839: "Het wapen der beide Boekhorsten te zamen is een gouden leeuw met eenen dubbelen staart op een veld van keel".  A.J. van der Aa, Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden. NB: het gaat hier om de heerlijkheid Boekhorst. Een afbeelding ervan heb ik niet kunnen vinden.
1839: Het wapen van de heerlijkheid Noordwijk: "een gevierendeeld schild, 1 en 4 in goud 9 ruiten van keel; 2 en 4 in zilver een leeuw van sabel".  A.J. van der Aa, Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden. NB: dit  komt dus overeen met het wapen van Van der Does zoals Kloos dat omschreef. Hier afgebeeld is het wapen Van der Does uit Familiewapens in de Nederlanden.
1880: Een opvallende vondst is deze tekening, gemaakt in ca 1875 van een grafzerk in de St. Janskerk in Haarlem.  Een gevierendeeld schild met 1 en 4 een leeuw, en 2 en 3 een kruis vergezeld van vier rozen. Dat laatste wapen komt voor als dat van het geslacht Dullaert, de leeuw kan natuurlijk van alles betekenen maar er waren verbindingen tussen de geslachten Van de Boekhorst en Dullaert. 
1887: Het in dit jaar gebouwde raadhuis van Noordwijk bevat boven de ingang het wapen van Noordwijk, uitgehouwen in zandsteen (zie ook vergroting). 
10-02-1976: Het wapen van Noordwijkerhout wordt als volgt beschreven:  "In azuur een leeuw van goud, het schild gedekt met een gouden kroon van 3 bladeren en 2 parels". Wikipedia. NB: het is niet duidelijk wat de herkomst van dit wapen is. Aangenomen mag worden dat er een relatie ligt met de wapens van de familie Van de Boekhorst en/of de heerlijkheid Boekhorst. 
Er zijn ook voorbeelden van verwijzingen die niet kloppen: dit is een fotootje van een wapensteen in de gevel van het raadhuis van Noordwijk (zie ook de vergroting), dat wordt beschreven als zijnde het wapen van Jan van de Boekhorst (en van Noordwijk) maar het toont duidelijk een gekroonde leeuw met een zwaard en een bos pijlen, en is bezaaid met blokjes. Boekhorst noch Noordwijk dus, maar de leeuw van het Koninkrijk der Nederlanden.
Van Karrenspoor tot Klinkerweg, p. 208.
   



Op deze uitsnede uit een schilderij van J. Mostaert, ca. 1515, dat zich in het Rheinisches Landes Museum in Bonn bevindt is een aantal maal het wapen van de familie Van de Boekhorst te onderscheiden.
Tweede van links Daniël (zoon van Jan (III) van de Boekhorst en Lijsbeth van Alkemade) die zich Van Noirtich noemde en rechts van hem zijn zoon Jacob. Ze worden geflankeerd door hun echtgenotes Agnes van Raephorst en Aleid jan Foeyendr.

Beide mannen dragen het Boekhorstwapen op hun kleding, en dat wordt ook nog eens op de bidstoel afgebeeld. Bij de vrouwen is een schild met een alliantiewapen neergelegd, waaop de leeuw van Boekhorst ook te zien is, maar dan gespiegeld omdat op zulke schilden de wapens van man en vrouw naar elkaar toegewend waren.
Het gehele schilderij vormt een triptiek, waarvan het linkerluik o.a. de beeltenis van Gijsbrecht van Duvenvoirde bevat, en het rechter zijn echtgenote Anna van Noirtich, de dochter van de Jacob uit het middenpaneel.

                                                          


Home
Laatste update (deze pagina): 17-06-2015
Terug