Al sinds 1878 kun je per trein reizen tussen Leiden en Woerden. Dat had zelfs 15 jaar langer geweest kunnen zijn, als in 1862 niet was gestopt met de aanleg van de eerste lijn Leiden - Woerden. Bij de tweede, wel voltooide, lijn ging ook niet alles over rozen: protesterende boeren en ellende door de slappe bodem, waardoor het verzakkende station Alphen binnen een jaar gesloopt moest worden. Maar de Leidse Lijn was ooit ook 'modellijn' voor de nieuwe huisstijl van NS in 1968 met de eerste gele treinstellen.

HOME

Aanleg met een valse start

Op 14 oktober 1878 reed officieel de eerste trein van Leiden naar Woerden. Vooral agrariërs, wier land vaak op een ongunstige plaats vlak achter de boerderijen door het spoor werd doorsneden, stonden niet te juichen bij de komst van het nieuwe vervoermiddel. De NV Spoorweg-Maatschappij Leiden - Woerden (eigenares van de lijn tot 1899) kwam de boeren bij de aanleg wel tegemoet met een groot aantal bruggetjes voor het vee. Boeren in Alphen en Hazerswoude dreven de bouwkosten op van 3 naar 3,6 miljoen gulden doordat zij via de rechter hogere schadevergoedingen afdwongen.


Leiden - Woerden

Extra:

Alphen kreeg een groter stationsgebouw dan de andere plaatsen langs de lijn Leiden - Woerden. Het doorlopende dak zorgde voor beschutting. Op het tweede perron moesten de reizigers zich redden met een wachthokje. Afgaande op de spelling van 'Alfen-Oudshoorn' dateert de prentbriefkaart van ongeveer 1895.
(Prentbriefkaart verz. Hist. Ver. Alphen)

Aangesloten op 't groote spoorwegnet

Al in het voorjaar van 1878 werd een proefrit gemaakt met de directie van de LW. Gereden werd van Leiden tot de Oostvaart, waar werd overgestapt op een directiestoombootje, dat tot de Gouwe voer. Van daar ging het weer per trein naar Woerden. Op de terugreis reed de trein tegen een hek dat met opzet op de lijn was geplaatst. De stoker viel van de loc en moest naar het ziekenhuis worden gebracht. Dit was niet de eerste maal dat er een obstakel op het spoor was geplaatst.
Op 1 oktober 1878 had de eerste officieuze rit plaats, nu over de hele lijn en met een lid van de Raad van Toezicht op de Spoorwegdiensten. Vervolgens werd de lijn door die raad geïnspecteerd op 9 oktober.
De officiële openingstrein maakte op 14 oktober zijn rit door de Rijnstreek. Het Leidsch Dagblad was vooral onder de indruk van de versieringen: ,,Zoo is dan eindelijk de gewichtige dag voor Leiden aangebroken, dat het aan 't groote spoorwegnet is aangesloten (...). Allerwegen is de vaderlandsche driekleur uitgestoken. Vooral de Stationsweg heeft een feestelijk aanzien. Van de Rijnsburgschepoortsbrug tot die aan het station zijn guirlandes van groen aangebracht waartusschen men reeds 's morgens de toebereidselen voor de illuminatie kon zien. Hoog in de lucht wapperen daarbij op verschillende afstanden zowel de Nederlandsche en Oranje- als de Leidsche en Woerdensche vlaggen, alsmede een menigte wimpels."
De feestelijke openingsrit werd uitgevoerd door 2 locomotieven met 15 versierde rijtuigen. Bij het beginpunt Leiden deed zich een komisch incident voor: toen een trein werd voorgereden begonnen enkele ongeduldig wachtende feestgangers te juichen. De hele fanfare kwam daarop in beweging en blies er lustig op los. Bij nadere beschouwing was het niet de feesttrein maar een gewone reizigerstrein...
Na de komst van de verwachte trein konden de genodigden instappen (directielid Sloet ontbrak wegens een ongeluk van zijn zoon). Op alle stations waren vlaggen uitgehangen en gebouwen versierd. In Alphen en Bodegraven stonden erebogen. Dat, ondanks alle tegenwerking, de LW stand hield, kwam volgens directielid De Bordes doordat de onderneming wel voorspoed voor de landstreek móest brengen. Gedichten, telegrammen, muziekvoorstellingen en feestverlichting completeerden het feest.

Op 15 oktober kon het publiek voor het eerst een ritje maken. De balans na de eerste maanden van exploitatie maakte vlug duidelijk dat de opbrengsten ver onder de verwachtingen bleven. In de overeenkomst van de LW met de NRS had de laatste zich verplicht de opbrengst per kilometer te garanderen tot 4220 gulden, voor 32 km dus 135.040 gulden. De aanvulbedragen lagen rond de 90.000 gulden.
Ook met de overneming van de NRS door de SS en de HSM* op 15 oktober 1890 veranderde weinig in de ongezonde financiële situatie. Op 1 januari 1899 werd de LW geliquideerd en ging de lijn over in het bezit van de Staat der Nederlanden.


*SS = Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen / HSM = Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij

lijntekening lw

Een overzicht van de emplacementen tussen Leiden en Woerden. Bij de periode 1915-1924 zijn de meeste wachterswoningen (met cijfers) aangegeven.

(Tekening: Kees van de Meene)

Burgemeester eenzaam op bres voor halte

'Tegenwerking' is een trefwoord bij de totstandkoming van de lijn Leiden - Woerden. Dat heeft ook burgemeester Brandt van Zoeterwoude ondervonden. Bij zijn streven naar een halte kreeg hij geen enkele steun van zijn eigen gemeente. Dat er enkele treinen gingen stoppen in Zoeterwoude was dan ook een persoonlijke verdienste van Brandt, die dit feit in zijn toespraak memoreerde. Hij sloot positief af: ,,Over diezelfde weiden waar eenmaal Boisot met zijne watergeuzen de sleutelstad naderde, snuift nu het stoompaard en voert wel geen brood, kaas of pekelharing voor Leiden aan ter verzadiging eener uitgehongerde burgerij, maar het opent dan toch nieuwe bronnen van welvaart, vooral ook met het oog op de veeteelt."

Welke lijn is de beste? (1)

HOME

De eerste kans op een spoorlijn door de Rijnstreek deed zich voor in 1856. Toen bestonden plannen voor de aanleg van een zeehaven in Scheveningen, die met het oosten verbonden zou worden via een lijn Den Haag - Gouda, of via de omweg (Den Haag -) Leiden - Woerden. De Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM), met de lijn Amsterdam - Rotterdam via Haarlem en Den Haag, was net te laat voor een 'concessie' (vergunning van het Rijk) voor de aanleg van een rechtstreekse lijn via Gouda. De HSM wierp zich daarom op de langere route via Leiden en begon in 1862 voortvarend met de bouw van een brug over de Zijl bij Leiden. De Tweede Kamer gooide echter roet in het eten door de onteigeningswet voor deze lijn (tot Koudekerk via de noordkant van de Oude Rijn) te verwerpen. De nooit gebruikte bruggenhoofden zijn in 1887 afgebroken...
Pech voor de HSM, pech ook voor de Woerdenaren P.C. Knijff (fabrikant/wethouder) en A. Kaptijn (kassier/ ontvanger). Zij verwierven in 1870 wel de concessie voor een lijn langs de noordzijde van de Oude Rijn, maar zij kregen de benodigde waarborgsom van 5 miljoen gulden te laat bij elkaar. De concessie ging over op de oprichters van de Spoorweg-Maatschappij Leiden - Woerden, die de lijn uiteindelijk lieten aanleggen ten zuiden van de Oude Rijn. De bouwkosten werden geraamd op 3 miljoen. Dit bedrag kwam moeizaam op tafel; het spoorwegbedrijf dat de exploitatie op zich zou nemen, de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS), moest bijna het hele bedrag zelf opbrengen. Tot overmaat van ramp bleken de inkomsten na de opening van de lijn flink tegen te vallen
.

Toen de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS) de exploitatie in 1890 van de ter ziele gegane NRS overnam, stonden de zaken er iets rooskleuriger voor. De bedrijvigheid was dankzij de spoorlijn fors gegroeid, zoals de kaashandel in Bodegraven. In de tijd van de NV Nederlandsche Spoorwegen, opgericht in 1937, begon het spoor steeds meer vervoer kwijt te raken aan de (vracht)auto. Nu ziet alleen Alphen nog een goederentrein: die naar het centrale magazijn van witgoedfabrikant Electrolux.
In het reizigersvervoer is de rol van Leiden-Woerden gegroeid door de bouw van grote aantallen woningen in de afgelopen decennia. Plannen om de lijn dubbelsporig te maken zijn gedeeltelijk uitgevoerd: in 1985 kwam bij Zoeter- woude een tweede spoor in dienst dat in de spits een kwartierdienst mogelijk maakte tussen Alphen en Leiden.
De drie belangrijkste plannen voor een lijn van Leiden naar Woerden (-Utrecht). Het zuidelijkste tracé is het uitgevoerde plan van de Spoorweg-Maatschappij Leiden-Woerden.
aandeel lw

Een bewijs van de storting van 100 aandelen van de Spoorweg-Maatschappij Leiden - Woerden uit 1879, elk ter waarde van 240 gulden, of 20 Engelse ponden. Meer historische informatie over dergelijke aandelen: www.oudefondsen.nl

Spoorlijn Leiden - Woerden