HOME
Aan de hand van foto's kijken we in dit deel 3 naar de restanten van de Vennbahn tussen Aachen Rothe Erde en St-Vith. In de marge een beknopte geschiedenis.
DEEL 3: Historie en lijnenoverzicht
Vennbahn deel 1
Vennbahn deel 2
auf deutsch
Aachen Rothe Erde - St-Vith

Het is bijna niet meer voor te stellen dat er door Duitsland een stukje België liep in de vorm van een spoorlijn: de corridor van de Vennbahn tussen Raeren en Kalterherberg. Deze bijzondere situatie is ontstaan na de Eerste Wereldoorlog. Verliezer Duitsland delen van het grondgebied afstaan aan slachtoffer/winnaar België. Het ging om een gebied met plaatsen als Eupen en Sankt-Vith, tegenwoordig het Duitstalige 'Ostkanton' van België.
Lang voor de Eerste Wereldoorlog ontstond behoefte aan een railverbinding. In Luxemburg/ Lotharingen en de regio Aken bloeide de zware industrie. Voor het omvangrijke vervoer van kolen, ijzererts en staal moest een spoorlijn worden aangelegd, zo besloot de toenmalige Pruisische regering.

De noord-zuidverbinding werd als volgt in gebruik genomen:

* Aachen - Monschau:
30 juni 1885
* Monschau - Waimes:
1 december 1885
* Waimes - St-Vith:
8 (?) november 1887
* St-Vith - Bleialf:
1 oktober 1888
* Bleialf - Prüm:
15 december 1886

Op de lijn werd een druk goederenverkeer afgewikkeld. Tussen 1890 en 1909 werd in etappes een tweede spoor aangelegd tussen Aachen en Sankt Vith (-Pronsfeld). Er was ook een politieke reden voor de capaciteitsuitbreiding: Duitsland wilde zijn leger snel in de richting van aartsvijand Frankrijk kunnen verplaatsen. Omstreeks 1938, toen het goederenvervoer bijna geheel via Nazi-Duitsland liep, werd de lijn weer enkelsporig.
In de Tweede Wereldoorlog - de Vennbahn behoorde opnieuw tot het Duitse spoorwegnet - is grote schade aangericht. De meeste viaducten werden opgeblazen.
Het reizigersvervoer was in dit dunbevolkte gebied altijd van ondergeschikt belang. Het personenvervoer tussen Waimes en St-Vith (de Vennbahn behoorde na WO II weer tot België) werd opgeheven op 1 juni 1954. Tussen Kalterherberg en Weywertz-Nidrum bleef het reizigersverkeer tot omstreeks 1956, tussen Weywertz-Nidrum en Waimes tot 23 februari 1959.
Waimes - St-Vith is buiten dienst gesteld op 28 september 1982. Aan het einde van de jaren '80 zijn de sporen opgebroken. St-Vith - Troisvierges verdween al eerder.
Wegens de slechte toestand van het spoor reed tussen Raeren en Sourbrodt de laatste commerciële goederentrein op 30 juni 1989.
Omdat het Belgische leger toch Sourbrodt (legerplaats Elsenborn) per spoor wilde blijven bereiken, werd op kosten van het ministerie van Defensie het traject Trois-Ponts - Waimes - Sourbrodt gereactiveerd. De heropening gebeurde met een speciale rit op 25 augustus 1989.
Van 2 juni 1990 tot en met 2001 is de lijn toeristisch geëxploiteerd door de vereniging zonder winstoogmerk Vennbahn. Tussen Waimes en Weywertz reden van 1988 tot eind november 2003 houttreinen van Schaarbeek naar Büllingen (via lijn 45).
Doordat het Belgische leger na het einde van de Koude Oorlog ging oefenen in het voormalige Oostblok nam het militaire vervoer naar Sourbrodt sterk af. Omdat ook het commerciële goederenvervoer weinig voorstelde, besloot de NMBS in 2004 te stoppen met al het goederenverkeer over de Vennbahn.
Sourbrodt - Kalterherberg wordt sinds 17 juli 2004 bereden door railfietsen met toeristen. De rest van het spoor tussen Raeren en Trois-Ponts is tussen december 2007 en het voorjaar van 2010 opgebroken. Nu ligt er een fiets- en wandelpad op het spoortracé.

Aachen Rothe Erde
Klik hier voor de overzichtskaart
De aftakking van de lijn naar Raeren en Sankt-Vith op het emplacement van Aachen Rothe Erde is weinig opvallend. Let op het spoor dat na het kruiswissel naar rechts afbuigt. De foto is gemaakt uit het westen, op 8 mei 1988.
Philipswerk
Aachen Rothe Erde (km 0)
Philipswerk (km 1,8)

Opkomst en teloorgang van het spoor
door de Hoge Venen

110 Rothe Erde
Het station Rothe Erde in het oostelijk deel van de stad Aachen, aan de lijn naar Keulen, is het beginpunt van de Vennbahn. Loc 110 425 met trein E 3407 naar Koblenz op 8 mei 1988.
Links een deel van het emplacement van Philips. Rechts de opgebroken lijn in de richting Raeren. Van de halte was niets meer terug te vinden op 8 mei 1988.
Brand (km 5,6)
Brand
De voormalige goederenloods en het stationsgebouw in Brand, vastgelegd op 8 mei 1988. Het spoor was hier ongeveer een jaar eerder opgebroken.
Niederforstbach (km 7,4)
Niederforstbach
Fietsers en wandelaars kunnen 'treintje spelen' op het voormalige tracé, zoals hier bij de vroegere halte Niederforstbach (8 mei 1988).
Kornelimünster (km 9,7)
Kornelimünster

Het stationsgebouw van Kornelimünster op 8 mei 1988.
Niet ver van het station een viaduct dat als een van de weinige ongeschonden door de Tweede Wereldoorlog is gekomen.

Hahn (km 12,2)
(Geen illustratie beschikbaar)
Walheim (bei Aachen) (km 13,6)
Walheim
Walheim oogt belangrijk met de armseinen en (op de voorgrond) de restanten van een fabrieksaansluiting, 2 mei 1984.
Schmithof (km 15,5)
schmithof
Een hond houdt de fotograaf in de gaten op 8 mei 1988. Het perron van de vroegere (grens)halte Schmithof is rechts nog enigszins herkenbaar aan een verhoging.
Raeren (km 19,3)
seinen Raeren
Het stationsgebouw van Raeren verloochent zijn Duitse oorsprong niet, op 4 september 1984. Op de tweede foto eveneens een herinnering aan de Duitse tijd in de vorm van armseinen. Links het het spoor naar Sourbrodt, rechts naar Eupen.
Rötgen (km 28)
Rötgen

Het dienstgebouw en het emplacement van Rötgen, gezien uit het zuiden op 4 september 1984.

Lammersdorf (km 36,8)
Lammersdorf
Het dienstgebouw van, gezien uit het zuiden op 4 september 1984.
Konzen (km 41,4)
Konzen
Het perron van de halte Konzen is op 4 september 1984 nog goed zichtbaar, evenals de loswal.
Monschau (km 45,6)
Monschau
Monschau
Kalterherberg (km 52,5)
hgb kalterherberg
In het 'grensstation' Kalterherberg kon vroeger gerkuist worden: links is nog goed te zien waar het tweede spoor lag. Een opname van 8 mei 1988.
rötgen
De dame op het perron is geen potentiële treinreizigster, maar een toevallige passant. De toestand in Monschau op 2 mei 1984, gezien uit het zuiden.
Sourbrodt
hgb Raeren
Van deze halte was niets meer te zien op 8 mei 1988.
viaduct Kornelimünster
sourbrodt
detail sourbrodt
seinbrug sourbrodt
afscheidsexcursie TSP
emplacement sourbrodt
hoge venen
Vooral tussen Kalterherberg en Sourbrodt heeft de machinist een fraai zicht op de Hoge Venen (4 september 1984). Tegenwoordig kunnen toeristen op spoorfietsen van hetzelfde uitzicht genieten.
Weywertz / Wévercé
hgb Weywertz
Het stationsgebouw van Weywertz is door brand verwoest. Op 4 september 1984 was het er nog, met op de achtergrond het eerste stations- gebouw dat ondertussen gesloopt is.
Faymonville
halte Faymonville
Waimes
Het bekende betonnen wachthokje voor haltes zorgde ook in Faymonville voor beschutting, 4 september 1984.
hgb waimes
hgb waimes uit richting st vith

Op de bovenste foto is links de lijn naar St-Vith te zien, rechts de zijtak naar Trois-Ponts. Uiterst rechts is een deel van de goederenloods zichtbaar.
De tweede foto toont het stationsgebouw uit het zuiden.

Ondenval
ondenval
Montenau
Montenau
Links bij de boom stond het stationsgebouw van Montenau, dat omstreeks 1980 (?) is afgebroken. We kijken in de richting St-Vith (8 mei 1988).
opbraak Ondenval - Montenau
Born Village
born
born village
Born
St-Vith
st-vith
emplacement st-vith
Vennbahn deel 4

=> In deel 4: St-Vith - Prüm

spoorfietsen sourbrodt
Het beginpunt van
het spoorfietstraject in Sourbrodt
Het bedieningstoestel voor de seinen en wissels, 2 mei 1984.

Sourbrodt was een belangrijk station door de nabijheid van de legerplaats Elsenborn. Het kamp was door middel van een 600mm-lijn met het station verbonden. Beroemd was de seinbrug, die omstreeks 1989 is gesloopt.
Na een renovatie wordt het stationsgebouw sinds 2009 gebruikt als wooncomplex (middelste foto van Robert Huls).

Foto's links:
Het stationsgebouw op 4 september 1984 (met detail aan de perronzijde); idem na de renovatie (april 2009);
de seinbrug voor treinen in de richting Weywertz en het uitzicht vanaf de brug in noordelijke richting (8 mei 1988).
In de zomer van 2004 zijn enkele afscheidsritten georganiseerd. Op zaterdag 7 augustus was het TSP present met maar liefst drie diesellocs. Het personeel dat onderweg de wissels en seinen bedient, kijkt toe bij de 'parade' voor de fotografen.
Het spoor nabij Ondenval, kort voor de opbraak. Een opname van 8 mei 1988. Er waren toen geen restanten van de halte meer terug te vinden.
Het spoor verdween in deze ingraving tussen Ondenval en Montenau onder een laag zand en stenen (8 mei 1988).
Bij deze overweg was de halte Born Village (dorp). Wachtende reizigers hadden er een fraai zicht op het viaduct van de zijlijn Born - Vielsalm (8 mei 1988).
Buiten de plaats Born takte de lijn naar Vielsalm af. De restanten zijn door de begroeiing moeilijk in beeld te brengen. Links de ruïne van een wachthuisje (4 september 1984).
Op 4 september 1984 lag er nog spoor in St-Vith, maar gebruikt werd het bijna niet meer. Rechts het personeelsgebouw bij het vroegere station (nu een museum).
Vanaf de weg die aan de zuidzijde over het spoor loopt, is een kijkje mogelijk op het emplacement (4 september 1984).
houttrein
Hout naar de Hoge Venen
Vele jaren werd hout uit de haven van Schaarbeek bij Brussel vervoerd naar een bedrijf in Bullange. Sicco Dierdorp fotografeerde een van de laatste treinen, getrokken door de 5540+5515, nabij het eindpunt op 22 november 2003.

Het enige station aan de Vennbahn dat nog treinen (via Eupen) zag is Raeren; van het voorjaar 2005 tot het faillissement in februari 2010 repareerde de firma Rails et Traction locomo- tieven in een loods van de vroegere toeristische spoorwegmaatschappij. In het stationsgebouw woont nog de (gepensioneerde) stationschef. De laatste reguliere personentrein vertrok in Raeren op 28 maart 1959.

soorbrodt als wooncomplex
dienstgebouw
aftakking naar Jünkerath
Het overbodig geworden dienstgebouw in Konzen is na de brand verplaatst naar Weywertz (23 mei 2008).
Het aftakkende spoor in de richting Bütgen- bach is opgebroken, het andere spoor naar Monschau volgt spoedig (23 mei 2008).
Vennbahn deel 5

 

Vennbahn