introduced CTENOPHORA



Mnemiopsis leidyi A. Agassiz, 1865

Nederlandstalige info

Citaat uit Volkskrant, 2 december, katern Kennis:

“Ribkwallen vreten de Oostzee leeg
Het Zee-instituur IFM-Geomar in Kiel slaat alarm over de snelle toename van het aantal niet-inheemse ribkwallen (Mnemiopsis leidyi) in de Oostzee. Tachtig exemplaren per kubieke meter water zijn er al geteld; vijf weken geleden was dat er nog maar een. De dieren komen vanuit de Amerikaanse oostkust in ballastwater van schepen. Volgens onderzoeker Jamileh Javidpour vormen de ribkwallen een ernstige bedreiging voor de visbestanden in de Oostzee. Als deze snelle toename doorgaat, wordt ook de visstand in de Noordzee bedreigd.”

De Amerikaanse ribkwal Mnemiopsis leidyi was al iets eerder bekend van Nederland en waarschijnlijk heeft hij hiervandaan de Oostzee bereikt. In 2006 kwam de Amerikaanse ribkwal vanaf augustus massaal voor in de Grevelingen en de Waddenzee. Later volgden ook waarnemingen in de Ooster- en Westerschelde. Ook al in 2005 was de ribkwal aanwezig in de Grevelingen. Marco Faasse en Marianne Ligthart verzamelden ribkwallen op verscheidene plaatsen in de Grevelingen, de Oosterschelde en de Westerschelde. De identiteit van de ribkwallen is vastgesteld met behulp van morfologisch onderzoek en DNA-onderzoek, gepubliceerd in het online tijdschrift ‘Aquatic Invasions’ (Faasse & Bayha, 2006; http://www.aquaticinvasions.ru/2006/index4.html).  Arnold Tulp publiceerde inmiddels in ‘Het Zeepaard’ over de Amerikaanse ribkwal in de Waddenzee bij Lauwersoog en Den Helder. Mogelijk komt hij al verscheidene jaren in Nederland voor. Meldingen van Bolinopsis infundibulum, een oppervlakkig gezien gelijkende noord-Europese ribkwallensoort, hebben misschien voor een deel betrekking op M. leidyi.
Het oorspronkelijke leefgebied van M. leidyi omvat estuariene gebieden aan de Atlantische kusten van Noord- en Zuid-Amerika.  M. leidyi verspreidde zich na de introductie in de Zwarte Zee in 1982 tevens naar de Zee van Azov, de Zee van Marmara, de Egeïsche Zee en in een deel van de oostelijke Middellandse Zee. In 1997 werd ook de Kaspische Zee gekoloniseerd. De introductie van deze ribkwal in de Zwarte Zee is één van de meest beruchte introducties van ongewervelde zeedieren. De na enkele jaren explosief toegenomen populatie consumeerde enorme hoeveelheden zoöplankton, viseieren en vislarven, met dramatische gevolgen voor het ecosysteem en de visserij. Er volgde een totale herstructurering van het pelagische ecosysteem en een ineenstorting van de visserij op ansjovis, die honderden miljoenen dollars kostte. Gezien de dramatische gevolgen van de introductie van M. leidyi voor het ecosysteem en de visserij in de Zwarte en Kaspische Zee is het gewenst in Nederland de effecten van het voorkomen van deze ribkwal te volgen. De Waddenzee, de Zeeuwse zeearmen en de nabije kustzone zijn zeer belangrijke kraamkamers voor schol en tong, vissoorten die voor de Nederlandse visserij van levensbelang zijn. Deze wateren zijn voor een groot deel ook belangrijke en kwetsbare natuurgebieden.
M. leidyi heeft een aantal eigenschappen van zeer invasieve soorten: een uitgebreid oorspronkelijk verspreidingsgebied met zeer hoge en zeer lage temperatuurextremen, de capaciteit zich zeer snel te vermenigvuldigen, het vermogen te floreren in estuariene and mariene wateren, in eutrofe en vervuilde omstandigheden en zich na vestiging gemakkelijk te verspreiden. Eén exemplaar van deze zelfbevruchtende hermafrodiet kan voldoende zijn om een populatie te vestigen. Waarschijnlijk is deze soort in Nederland terechtgekomen met ballastwater, evenals in de Zwarte en Kaspische Zee. Verdere verspreiding in Europa is zeer waarschijnlijk.


publications


Faasse, M.A. & K.M. Bayha 2006. The ctenophore Mnemiopsis leidyi A. Agassiz 1865 in coastal waters of the Netherlands: an unrecognized invasion? Aquatic Invasions 1(4): 270-277. http://www.aquaticinvasions.ru/2006/AI_2006_1_4_Faasse_Bayha.pdf

Faasse, M.A. & A.H.M. Ligthart 2007. De Amerikaanse ribkwal
Mnemiopsis leidyi (Agassiz, 1865) in Zeeland. Het Zeepaard 67(1): in press.
 
Tulp, A.S. 2006. Mnemiopsis leidyi (Agassiz, 1865) (Ctenophora, Lobata) in de Waddenzee. Het Zeepaard 66(6): 183-189.