Quantumdans

negendelige artikelenserie
De Volkskrant, 21 maart tot 16 mei 1992

In het voorjaar van 1992, van 21 maart tot 16 mei, verscheen in de zaterdageditie van de Volkskrant wekelijks een artikel over een aspect van de hedendaagse natuurkunde. Daarbij stonden steeds een of meer gepopulariseerde boeken over de natuurkunde centraal. Het is inmiddels meer dan tien jaar geleden dat de serie verscheen, maar de beschouwde onderwerpen zijn nog steeds actueel. De besproken boeken zijn voor een deel nog in de handel verkrijgbaar. Destijds behoorde een substantieel deel van de besproken literatuur tot de bestsellers, en zullen vaak via de bibliotheek te leen zijn.

1† Een wereld die de intuÔtie tart
Een introductie van de serie, met aandacht voor de grootste bestsellers, Het Heelal van Stephen Hawking en De Dansende Woei-Li Meesters van Gary Zukav.
2† Onzekerheid in sprookjesland
De onzekerheidsrelatie van Heisenberg is een centrale vergelijking uit de quantummechanica die in veel boeken ruim aandacht krijgt. Met vele anderen verzette Einstein zich tegen 'een dobbelende God'. Aanbevolen boek is De Kosmische Code van Heinz Pagels.

3† Wijsheid uit het oosten
In De Tao van Fysica signaleert Fritjof Capra sterke overeenkomsten tussen quantummechanica en oosterse mystiek. Zijn sympathie voor het oosterse denken stoelt mede op een afkeer van het op beheersing en overheersing gerichte westerse wetenschap en cultuur. †††††††††††
4† Fysici van een andere soort
Bohr, Einstein. Heisenberg en SchrŲdinger, vier van de belangrijkste ontdekkers van de quantummechanica, gaven allemaal blijk van sympathie met oosterse filosofieŽn. In Quantum Questions heeft Ken Wilber opstellen verzameld van acht fysici.

5† Aan de rand van de wetenschap
Veel wetenschappelijke doorbraken zijn afkomstig van relatieve buitenstaanders. Dat geldt voor verschillende doorbraken in de quantummechanica. Ook de grondleggers van de chaostheorie waren veelal buitenstaanders, zoals wordt betoogd door James Gleick in Chaos, de derde wetenschappelijke revolutie.
6† Het fundament van alles
Natuurkundigen denken dat bij toenemende energieŽn de vier natuurkrachten samensmelten of unificeren. Zodra deze gemeenschappelijke noemer gevonden is, zou de mensheid beschikken over de 'theorie van alles'. Twee beroemde fysici, Stephen Hawking en Gerard 't Hooft, hebben hierover boeken geschreven

7† Te hoog van de toren
Lagendijk kwalificeert het gezoek naar de theory of everything van Hawking c.s. als 'kleinkijken'. Een vergelijkbare opvatting verwoordt Paul Davies in Blauwdruk van de Kosmos, een boek dat zowel de guantummechanica en de elementaire deeltjes, als chaostheorieŽn bestrijkt.
8† Omkeerbaarheid van de tijd
De Belgische natuur- en scheikundige Ilya Prigogine onderneemt een kruistocht tegen de heersende opvatting dat de natuurwetten geen onderscheid kunnen maken tussen verleden en toekomst. Met Einstein meent hij dat de quantummechanica niet volledig is.

9† Het quantum en de ziel
In De nieuwe geest van de keizer uit 1989 betoogt Roger Penrose dat lichaam en geest niet volledig te scheiden zijn. Hij acht het waarschijnlijk dat de menselijke hersenen gebruik maken van de wonderen van de quantummechanica.