Samenvatting onderzoek
"Leren leren in een plusklas"

Dini van den Heuvel

In dit artikel vat ik het rapport Leren leren in een plusklas samen.
In het onderzoek "Leren leren in een plusklas.." van juni 2013 hebben 2 studenten van de Rijksuniversiteit Groningen samen met een leerkracht van een bovenschoolse plusklas in Groningen het effect onderzocht van een lessenreeks op zelfsturend leren en motivatie in die plusklas.

Vanuit het idee dat aan elke leerling passend onderwijs geboden dient te worden, zijn de basisscholen van de gemeente Opsterland in Groningen gestart met een plusgroep voor meer - en hoogbegaafde leerlingen uit de groepen 8 van alle basisscholen in de gemeente. Deze 14 leerlingen bezoeken een dagdeel per week de plusgroep om met ontwikkelingsgelijken een leerprogramma te volgen.

De hoofdvraag van dit onderzoek is:
Op welke manier kunnen leerkrachten leerlingen leren hun eigen leerdoelen te formuleren en na te streven en heeft dit een positief effect op de leercompetentie en de leermotivatie van leerlingen?

Leren leren en het traditionele onderwijs

De auteurs geven in het rapport aan dat leren leren op gespannen voet staat met het traditionele onderwijs, waarbij de leerkracht de regie van het leerproces in handen heeft. Terwijl leren leren juist gericht is op het leggen van de regie bij de leerling zelf.
Adequate begeleiding van de leerlingen bij leren leren vraagt dan ook volgens hen om andere vaardigheden van leerkrachten. Leren leren vraagt om autonomie ondersteunende vaardigheden in plaats van om controlerende vaardigheden waarmee de leerkracht gewend is te werken.

Ook zien de onderzoekers het als een beperking dat leren leren alleen in de plusklas aan de orde komt. Dat is maar één keer per week en van afstemming met de leerkracht in de reguliere klas was geen sprake. Hierdoor blijft het effect beperkt volgens hen.

Hoe zou het anders kunnen ?

Om meer effect te bereiken zou leren leren ook verweven moeten worden in het aanbod in de reguliere klas. Dat kan al beginnen met meer aandacht te besteden aan het leerproces van de leerlingen, vinden de onderzoekers.
Dus niet alleen waarde toe kennen aan de uitkomst of de oplossing van een opdracht, maar bij de leerlingen nagaan hoe zij te werk zijn gegaan om tot die uitkomst of oplossing te komen. Om vervolgens bij de beoordeling van de opdracht zowel rekening te houden met de uitkomst of de oplossing, als met de manier waarop de leerlingen te werk zijn gegaan.
De onderzoekers zijn zich ervan bewust dat deze manier van begeleiden van leerlingen voor leerkrachten zeker in het begin wel wat aanpassing zal vragen. Maar die aanpassing is noodzakelijk om echt tot leren leren te komen vinden zij.

Uitgebreid besteden de onderzoekers in het onderzoek aandacht aan de motivatie van de leerlingen. Zijn ze wel zo gemotiveerd om te leren leren vragen zij zich af. Hebben ze al niet te lang op school keurig gedaan wat van hen gevraagd werd zonder na te hoeven denken over hun eigen leerproces. De leerlingen uit het onderzoek bezoeken pas in groep acht voor het eerst een plusklas.

Tenslotte bespreken de auteurs, aan de hand van 3 deelvragen, de conclusies van het onderzoek.

  1. Aan welke voorwaarden moet een lessenreeks binnen leren leren voldoen om leerlingen te leren hun eigen leerdoelen te formuleren en na te streven ?
  2. Leidt de lessenreeks tot een positief effect op leercompetentieeelvraag ?
  3. Leidt de interventie tot een positieve ontwikkeling van de leermotivatie ?

20 augustus 2014
Dini van den Heuvel

Dit artikel is onderdeel van Passend onderwijs voor hoogbegaafden

Zie ook Werkhouding en leerstrategie en Leren Leren