Het dorp Stedum

Stedum, een wierdedorp (dorp op een terp, in dit geval een handelsterp), ligt ten noordoosten van de stad Groningen en maakt sinds 1 januari 1990 deel uit van de gemeente Loppersum. Stedum vormde tot deze datum met enkele onderdelen een zelfstandige, gelijknamige gemeente; het grondgebied van de voormalige gemeente Stedum werd verdeeld over de gemeenten Loppersum, Hefshuizen en Ten Boer. Stedum is een beschermd dorpsgezicht.

Op deze pagina zijn foto's te vinden van o.a. het vroegere spoorwegstation, de Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerk, alsmede een tweetal topografische kaarten. en de bevolkingsaantallen tussen 1943 en 1946.

Station Stedum

Bron: http://www.stationsweb.nl/

Stationsgebouw Stedum (1883-1973), foto 1925

Fragment uit het dagboek:

Maandag 5 april 1943

(...) Toen de trein zich opnieuw in beweging zette was mijn eindbestemming in zicht... de volgende halte moest Stedum zijn. Kort daarop begon de locomotief af te remmen en stopte knersend aan een klein verlaten perronnetje met een stenen gebouwtje dat het station moest voorstellen. "Halte Steem... Steem!" riep de conducteur, terwijl hij me wenkte dat ik hier uitstappen moest. Ik zeulde m'n bagage mee naar het achterbalkon en weldra stond ik dan op de plaats waar ik mijn contactman hoopte te ontmoeten. Buiten was het nu nagenoeg donker geworden en nergens scheen ook maar enig licht naar buiten waarmee ik me orinteren kon. Maar gewend geraakt aan in het duister te lopen viel het me niet zo moeilijk om de omschreven doorgang links van het station te vinden. Met een kloppend hart viste ik de witte zakdoek op uit mijn jaszak en klemde die als een soort banier in mijn rechterhand... Een boerse man keek me wat verwonderd aan toen hij het spoorkaartje in ontvangst nam... ik was de enige passagier en hij kon me kennelijk niet thuisbrengen als een bekende hier uit het dorp, dus vroeg ie zich af wat die vreemde duvel op dat gekke uur hier kwam doen!
Spoedig had ik de doorgang gevonden naast het stationsgebouwtje, aan n zijde begrensd door een ligusterhaag, maar ik zag aanvankelijk nog geen mens en werd al bijna bevangen door een paniekerig gevoel, toen ik plotseling een vage schim ontwaarde, iemand in donkere kledij met een zwarte pet op. Wat wl heel duidelijk in het oog sprong was de witte lap die hij ijverig heen en weer zwaaide. Ik ging er meteen op af en zwaaide eveneens opvallend met mijn kraakheldere zakdoek terug. Even later stonden we tegenover elkaar en ik aarzelde geen seconde om te zeggen: "Bent u de man van de zakdoek?" En prompt antwoordde de man, precies zoals in het "draaiboek" vermeld stond: "Akkoord, van Putten... IK BEN DE ZAKDOEK... Zeg maar Compaan tegen me, want zo heet ik. Je komt van Mollema, nietwaar oet stad en jij bent de onderduker?" (...)

Boerderij Harm Koning

Deze boerderij ligt te zuiden van het dorp, in het buurtschap Crangeweer. Meer informatie over de boerderij klik hier.

De Hervormde Kerk

Het meest beeldbepalend element van Stedum is de Hervormde Kerk aan de Hoofdstraat 1. Op onderstaande foto is te zien hoe deze romano-gotische kruiskerk met zijn zadeldaktoren met rondvenster in de westmuur er in 1946 uitzag. De Hervormde Kerk dateert uit het eind van de 13de eeuw en bezit een klokkenstoel, een koorsluiting en muurschilderingen uit de 15de-eeuw en meubilair en een marmeren graftombe voor Adriaan Clant uit de 17de-eeuw. Adriaan Clant was een telg uit het geslacht Clant, dat de in 1818 gesloopte borg Nittersum bewoonde. Deze borg lag aan de oostkant van de Hervormde Kerk van Stedum.

Deze kerk komt een aantal keren in het dagboek voor, o.a. in de twee volgende fragmenten.

Dinsdag 6 april 1943

(...) De grote hoekramen [van de boerderij van Koning] boden een riant uitzicht op de weg die naar het dorp [Stedum] voerde en gaven uitzicht op de monumentale kerk en de daarbij behorende Saksische kerktoren met z'n typisch noordelijk zadeldak.

Onder: uitzicht vanaf Bedumerweg 39 op het dorp Stedum (foto 1996).

 

Zaterdag 10 april 1943

(...) De torenklok van de Grote Kerk in het dorp wees betweterig een heel uur later aan dan de tijd van boer Konings horloge. Het was de zogenaamde officile tijd die de Duitsers hadden ingevoerd tegelijk met de "zomertijd". Minachtend sprak mijn baas telkens over de "poep'ntied" en daar moest ie niks van hebben. Op de boerderij liepen alle klokken precies veertig minuten achter en ik had mijn baas er al eens voorzichtig op attent gemaakt dat ie het eigenlijk toch niet helemaal bij het rechte eind had. Had hij dat hele uur zomertijd dan ook maar niet beter achterwege kunnen laten? Hij moest toegeven dat ik gelijk had, maar dat zou er dan op neerkomen dat ie bijna twee uur achter liep bij de officieel geldende tijd... en dat was zelfs hem toch wel wat al te gortig! Ik was er al gauw achter gekomen dat Harm Koning de enige landbouwer in de hele omgeving was die de Duitse tijd fanatiek had geboycot, tot grote hilariteit van het hele dorp. Hij lag daardoor dan ook voortdurend overhoop met allerlei instanties die tijd gebonden waren. En als je een afspraak maakte met deze of gene of een trein wilde halen van z en z laat, moest je daar grondig rekening mee houden. Ik was zo verstandig geweest om mijn horloge gelijk te laten lopen met de officile tijd, dat spaarde me een boel gereken! (...)

Gereformeerde Kerk

 Hier ging de familie Koning meestal ter kerke, k op de zondag waarop het veulentje werd geboren, zie onderstaand fragment uit het dagboek.

Zondag 23 mei 1943

Avontuurlijke dag. Merrie Vos krijgt eindelijk haar veulentje, maar op het meest ongelegen ogenblik als de hele familie in de kerk zit en ik met Lies alleen thuis ben. Zat juist lustig op het orgel te fantaseren toen Liesbeth met een wanhoopskreet de kamer binnenstoof dat de merrie begonnen was en of ik maar wou helpen. Samen helpen we de merrie die in de wei ligt vlakbij de boerderij en klaren het karwei. Ik blijf alleen bij het angstige paard achter terwijl Lies als een dolle op de fiets naar de kerk rijdt om de familie te waarschuwen. In optocht komen ze even later in volle vaart uit de kerk naar de boerderij. Boer is gek van vreugde en op een korre met stro wordt het veulentje naar de paardestal gebracht. Er komt die middag veel visite van belangstellenden uit de naaste omgeving, het lijkt wel of de boerin zelf een baby heeft gekregen en boer Koning vader is geworden!

Kwekerij Fam. Slager

De kwekerij lag ten zuiden van het dorp Stedum. Meer over de familie Slager klik hier.

Stedum in kaarten

Stedum, situatie 1941. De locatie van de boerderij van Harm Koning is omcirkeld. Links langs de weg tussen Stedum en de boerderij van Harm Koning is de boomgaard van A. Slager zichtbaar (zie de stippeltjes op de kavels).

 

Stedum, situatie omstreeks 2000. Ook op deze kaart is de locatie van de boerderij van Harm Koning omcirkeld.

 

Gemeente Stedum in cijfers (1943-1946)

    1943 1944 1945 1946
Oppervlakte in ha land   2453 2453 2453 2453
Bevolking op 1 januari
totaal 2425 2478 2611 2486
waarvan mannen 1252 onbekend onbekend 1268

Bron: CBS

De bevolkingsomvang in 1945 was opvallend groter dan in het jaar daarvoor en in het jaar daarna. Dit hangt samen met een groot aantal evacus dat in 1945 in Stedum onderdak vond, o.a. k in de boerderij van Harm Koning.

  Naar vorige pagina                          Naar volgende pagina

Aanvullende informatie over dit onderwerp is altijd welkom! Mail de webmaster.

Beginpagina Links Dagboek WOII Genealogie