VIDEOLESSEN

Afleiding van de planeetbaan uit Newton’s gravitatiewet

Planeetbanen***

 

Hoe reken je met

Astronomische getallen

Machten van tien*

 

Eratosthenes* en de

omtrek van de Aarde

 

Io en de lichtsnelheid*

 

Sirius B een witte dwergster*

 

Moeilijkheidsgraad
van * tot ****

Zwarte gaten behoren tot de meest fascinerende objecten in het heelal. Al in de late 18e eeuw werd er over hun bestaan gespeculeerd, en dankzij de algemene relativiteitstheorie van Einstein kunnen we ze sinds een eeuw theoretisch goed beschrijven. Ze zijn indirect waargenomen door bijvoorbeeld de bewegingen van sterren rond de centra van sterrenstelsels. Ook zijn recentelijk voor het eerst gravitatiegolven waargenomen, die zijn uitgezonden door twee samensmeltende zwarte gaten. Echter, niemand heeft zwarte gaten ooit direct gezien. Het doel van de Event Horizon Telescope, die bestaat uit radiotelescopen verspreid over de hele wereld, is om de eerste foto van een zwart gat te maken. Op deze foto hopen we de straling uitgezonden door het materiaal dat het zwarte gat in valt te zien, met daarin de ``schaduw'' van het zwarte gat. De algemene relativiteitstheorie voorspelt nauwkeurig hoe deze eruit moet zien, en kan dus getest worden op basis van deze foto. Het zwarte gat in het centrum van onze Melkweg, Sagittarius A*, is vanuit de aarde gezien het grootst, en daardoor het hoofddoel voor dit project. In deze presentatie zal ik een introductie geven over zwarte gaten, met een overzicht van wat we er nu over weten. Vervolgens volgt een introductie over radio-interferometrie, de techniek waarmee we de eerste foto van een zwart gat willen maken. Daarna zal ik de tot nu toe geboekte resultaten met de Event Horizon Telescope en onze plannen voor de toekomst bespreken.

26 oktober 2017

Samayra Straal MSc

Op zoek naar Fast Radio Bursts met de Westerbork Radio Telescopen

In 2007 vonden astronomen een extreem korte en felle radioflits afkomstig uit het heelal met de Parkes radiotelescoop in Australië. Nu, tien jaar later, zijn deze Fast Radio Bursts (FRB’s) nog steeds één van de grootste mysteries binnen de sterrenkunde. Er zijn er op het moment meer dan twintig gevonden, waaronder zelfs één die herhaalt, maar we weten niet waardoor ze veroorzaakt worden.

Onlangs hebben de Westerbork Radiotelescopen een upgrade ondergaan waardoor hun beeldveld bijna 40 keer zo groot is geworden. Met deze radiotelescopen zullen wij in het project genaamd ALERT, 24/7 én in real-time zoeken naar FRB’s en meedingen in de jacht naar hun oorsprong.

In deze lezing zal ik ingaan op het mysterie “FRB’s” en de diverse theorieën over hun oorsprong. Ik zal verder uitweiden over de wereldwijde, maar vooral Nederlandse, inspanningen om meer van deze flitsen te vinden en achter hun oorsprong te komen.

23 november 2017

Robert Wielinga

Dreiging uit de ruimte: over meteorieten en meteoriet-inslagen

Er zijn stukken van de Maan en Mars op aarde gevonden, de Nederlandse meteoriet van Ellemeet kwam van Vesta. Hoe komen ze op aarde, wat is hun samenstelling en welke verassende conclusies kunnen er worden getrokken? Inslagen zijn niet zonder risico's, zoals we op 15 februari 2013 in het Russische Chelyabinsk hebben kunnen zien.
Robert Wielinga (1962) is al sinds zijn 10 verzot op het heelal.  Hij is docent Natuurkunde in Utrecht en actief voor de sterrenwacht Sonnenborgh en voor de Sterrenkundige Kring Minnaert (afdeling van de KNVWS) in die stad. Hij was medeoprichter en bestuurslid van de European Association for Astronomy Education (EAAE). Voor zijn verdienste voor sterrenkunde-educatie en -popularisatie is de planetoïde 12644 Robertwielinga naar hem vernoemd.

In 2012 werden de eerste waarnemingen verricht met de Atacama Large Millimeter Array (ALMA). Deze telescoop staat op 5 km hoogte in de Chileens Andes, en bestaat uit 66 parabool-antennes met elk een doorsnee van 12 meter. ALMA is een van de grootste internationale sterrenkundige projecten.  Met dit instrument kunnen sterrenkundigen speuren naar gas en stof in het universum, van de randen van het zichtbare heelal tot in de schijven rond jonge sterren waar nieuwe planeten ontstaan. Nu, bijna zes jaar later, heeft ALMA een hele reeks ontdekkingen opgeleverd. In deze lezing wordt een simpele uitleg gegeven over de werking van ALMA, en voorbeelden gegeven van de meest spectaculaire ontdekkingen die ALMA heeft gedaan. Hierbij wordt speciaal aandacht besteed aan de fascinerende afbeeldingen die ALMA heeft gemaakt van planeetvorming. ALMA staat op het punt om in detail te onthullen hoe planeten ontstaan, en in deze lezing zal worden belicht wat we in de afgelopen jaren geleerd hebben, en wat we in de komende paar jaar nog meer verwachten te ontdekken.

25 januari 2018

Prof. dr. Michiel Hogerheijde

De ALMA telescoop onthult het onstaan van planeten

Het heelal is ontstaan in een oerknal. Deze opvatting wordt bevestigd door vele astronomische waarnemingen. Maar waarom gebeurde dat?
En waarom is het resultaat zo’n prachtig symmetrisch heelal met overal gemiddeld dezelfde materiedichtheid (homogeen) en in alle richtingen gemiddeld hetzelfde (isotroop)? Ook daarvoor is een verklaring gevonden met een model dat “Kosmische Inflatie” genoemd wordt. Het heelal is ergens begonnen in een extreme explosie. “Inflatie” beschrijft precies de eerste fractie van een seconde voorafgaand aan de oerknal en verklaart al het moois in ons heelal. Men zoekt nog ijverig naar bewijzen voor “Kosmische Inflatie” en dat ziet er hoopvol uit. Maar als het heelal “ergens begonnen is” dan kan op dezelfde manier ook “ergens anders” een ander heelal ontstaan. De wereld op heel grote schaal is helemaal niet homogeen maar wild en chaotisch en overal ontstaan en vergaan er heelallen zoals de onze als lokale  bellen. Het is een multiversum, waarvan ons universum er maar een is. Dit heet het model van de “eeuwige en chaotische inflatie”.De spreker zal proberen uit te leggen hoe we dat zouden kunnen waarnemen.

22 maart 2017

 

Prof. Dr. Erwin de Blok

Donkere materie in melkwegstelsels

26 april 2018

Rob Groenland MSc

 

Het geheim achter El Niño en La Niña’

17 mei 2018

 

Jaarvergadering

 

Dr. Anthony Brown

 

De Gaïa missie - een 3D kaart van de Melkweg.

De Gaia ruimtemissie, gelanceerd op 19 december 2013, is een ESA   Cornerstone-project met als belangrijkste wetenschappelijke doel om de structuur en ontstaansgeschiedenis van de Melkweg te ontrafelen. Dit wordt gedaan met behulp van een stereoscopische `census’ van 1 miljard sterren, waarbij nauwkeurig de afstanden en ruimtelijke bewegingen van de sterren gemeten worden. Om deze census goed te kunnen interpreteren meet Gaia ook nauwkeurig de kleuren van de sterren (fotometrie), waaruit de leeftijd en chemische samenstelling kan worden afgeleid. De astrometrische metingen van Gaia zullen meer dan 100 keer zo nauwkeurig zijn als die van de Hipparcos missie. Gaia metingen hebben een nauwkeurigheid van 10 microboog-seconden, ongeveer 3 miljardste graad. Dit correspon-deert met de hoek die een Euro munt opspant op de maan gezien vanaf de aarde! Het resultaat van deze missie zal een nauwkeurige 3D kaart van de hele melkweg zijn waarbij ook de bewegingen van alle sterren en hun astrofysische kenmerken (zoals leeftijd, massa, chemische samenstelling, enz) vastgelegd zullen zijn. In deze lezing zal Dr. Brown bespreken waarom deze missie van belang is voor sterrenkundig onderzoek. Op 14 september 2016 verscheen de eerste   publicatie van Gaia gegevens en hij zal de eerste resultaten daarvan bespreken.

22 februari 2018

Prof. dr. John Heise


Het Multiversum: is ons Universum er een uit vele?

In het begin van de vorige eeuw waren de wetenschappers aan het kijken naar een periodiek terugkerende schommeling in het weer boven Indonesië en Australië.

Uit het onderzoek in die tijd ontdekte men dat er een duidelijke samenhang aanwezig is tussen beide gebieden die men kan verklaren door de wisselwerking tussen Oceaan en Atmosfeer te bestuderen.

In deze lezing leg ik eerst uit hoe de normale wereldcirculatie werkt. Deze kennis hebben we nodig om El Nino te kunnen begrijpen. Aan de hand van beeldmateriaal en animaties laat ik de wisselwerking tussen oceaan en atmosfeer zien. Zowel El Nino als zijn tegenhanger, La Nina kunnen we nu verklaren. Ook besteed ik aandacht aan de verwachtingen adv wiskundige modellen. Natuurlijk mag de achter ons liggende zeer sterke El Nino niet ontbreken,  wat was de impact, en heeft dit ook invloed op ons weer in West-Europa ?  En hoe zien de verwachtingen er voor de komende tijd uit?

 

Rob Groenland MSc. studeerde Meteorologie en fysische Oceanografie aan de Rijksuniversiteit Utrecht en was achtereenvolgens werkzaam als meteoroloog bij Meteo Consult in Wageningen, sinds 2005 als luchtvaartmeteoroloog en als vakdocent meteorologie bij het KNMI in De Bilt. Tevens is hij nauw betrokken bij het onderzoek van mesoschaal-modellen in het veld van zware onweersbuien.

Sterrenstelsels bestaan voor het grootste deel uit donkere materie. In deze lezing vertelt prof. Erwin de Blok wat donkere materie is en waarom het nodig zou zijn om de vorming van sterrenstelsels te verklaren. Mensen kunnen het niet zien, maar toch denken weten-schappers dat donkere materie bestaat. Er moet namelijk een behoorlijke hoeveelheid niet zichtbare massa in sterrenstelsels zitten om te kunnen verklaren hoe sterrenstelsels gevormd worden. Maar wat is die donkere materie?

Interimvoorzitter:

J Voet

 

 

Secretaris/penningmeester

J de Jong

Wezenland 189

1531 LJ Wormer

 

 

 

tel. 075 6427600

 

 

 

bank: NL79INGB0000448193

De Weer- en Sterrenkundige Kring Zaanstreek is sinds 1967 een zelfstandige vereniging en is aangesloten bij de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde. Acht maal per jaar wordt een lezingavond gehouden in de publiekssterrenwacht Vesta, Zuideinde 197 te Oostzaan. Op deze avonden stellen beroepsastronomen, weerkundigen en andere wetenschappers de leden op de hoogte van de laatste wetenschappelijke inzichten.

 

Voor het volgen van de lezingen is geen kennis van de wiskunde vereist. Wel wordt voor het kunnen volgen van de voordrachten een basiskennis astronomie of weerkunde gevraagd. Deze kan men door zelfstudie uit talloze publicaties verkrijgen. Ook kan men een cursus volgen aan de publiekssterrenwacht Vesta.

 

De contributie bedraagt 35,00 euro per jaar. Belangstellenden mogen één lezing gratis bijwonen, daarna betaalt men als belangstellende 5 euro entreegeld.

Lezingen seizoen 2017-2018 De aanvangstijd is 19.45 uur

Weer- en Sterrenkundige Kring Zaanstreek

Aangesloten bij de KNVWS

datum: 5-9-17

21 september 2017

Freek Roelofs MSc

De Event Horizon Telescope: op weg naar de eerste foto van een zwart gat