VIDEOLESSEN

Afleiding van de planeetbaan uit Newton’s gravitatiewet

Planeetbanen***

 

Hoe reken je met

Astronomische getallen

Machten van tien*

 

Eratosthenes* en de

omtrek van de Aarde

 

Io en de lichtsnelheid*

 

Sirius B een witte dwergster*

 

Moeilijkheidsgraad
van * tot ****

De verste sterrenstelsels zonden hun radiostraling miljarden jaren geleden uit. Deze verre stelsels zijn het eerst in de geschiedenis van het heelal ontstaan. Hun signalen zijn zeer zwak. Toch kunnen we nu met LOFAR een radiokaart maken van deze verre stelsels. Deze kaart toont honderdduizenden stelsels die nooit eerder zijn waargenomen. In het centrum van deze stelsels bevindt zich een massief zwart gat. Het trekt materie aan uit zijn omgeving. De vrijkomende energie uit de aantrekkingskracht wordt door het zwarte gat uitgezonden in de vorm van o.a. radiostraling in een zgn. jet. Hoe deze massieve eerste zwarte gaten zijn ontstaan is een vraag die met deze onderzoeksresultaten dichter bij beantwoording is gekomen.

24 oktober 2019

Prof. Dr. Marcel Merk

 

HIGGS en het mysterie van de missende anti-materie

De ontdekking van het Higgs-deeltje is naar verluidt de laatste missende schakel van het zogenaamde standaardmodel van elementaire deeltjes. Men kent nu de fundamentele bouwstenen van krachten en materie, en hebben een verklaring voor de oorsprong van massa. Echter, er resteert een groot mysterie: de wiskundige symmetrie van het model voorspelt dat er evenveel antimaterie als materie geproduceerd moet zijn tijdens de oerknal. Hoe kan het zijn dat antimaterie weliswaar in versnellers geproduceerd wordt, maar toch niet in de kosmos voorkomt? Deze vraag is het centrale thema van de lezing. De onderwerpen die voorbij komen tijdens de voordracht zijn: wat zijn de bouwstenen van materie en van krachten? Wat is antimaterie? Hoe werkt het Higgs-mechanisme en wat heeft het te maken met het mysterie van missende antimaterie?

21 november 2019

Prof. dr. E. P. van den Heuvel

Intelligent leven elders in het heelal

De vraag of er elders in het heelal intelligent leven is kan alleen met een kansberekening beantwoord worden. We hebben immers geen contact gehad met buitenaardse beschavingen, al zouden sommige mensen ons met berichten over ufo's anders willen doen geloven. In de berekening van de kans is de eerste kansfactor, dat er planeten zullen zijn bij andere sterren, nu goed bekend. Vrijwel alle sterren hebben planeten. Maar slechts een klein deel is geschikt voor de ontwikkeling van leven. Daarvoor is water nodig en een temperatuur rond de 30°C. Het allereenvoudigste leven kan zich al ontwikkeld hebben 1,5 miljard jaar na de vorming van de planeet.    

Het is niet uitgesloten dat intelligent leven na 1.000 jaar ontwikkeling van technologie zich zelf heeft uitgeroeid. Mensen zijn immers beter in staat om te gaan met technologie dan met elkaar. Hierdoor zijn wij op dit moment wellicht de enige beschaving in ons melkwegstelsel.

Maar in de honderden miljarden andere stelsels in het heelal zullen zeker andere beschavingen voorkomen.

23 januari 2020

Prof. dr. R. J. Rutten

 

Zonneactiviteit

23 april 2020

nader te bepalen

 

Van de vier krachten die er bestaan in de natuur is zwaartekracht voor de sterrenkunde de belangrijkste; het is de zwaartekracht die verklaart waarom de zon opkomt, waarom de Melkweg eruit ziet als een spiraal, en zelfs waarom het Heelal al miljarden jaren uitdijt. Zwaartekracht veroorzaakt ook een ander veelvoorkomend proces, genaamd accretie, waarbij een massa - bijvoorbeeld een zwart gat of een vormende ster - materiaal uit haar omgeving aantrekt en zich toe-eigent. Het heelal zit vol met perfecte laboratoria om dit proces beter te bestuderen: dubbelstersystemen, waarbij een van de sterren een zwart gat of een neutronenster is, die via de zwaartekracht het gas van de begeleidende ster afpakt. Dit gas vormt dan, terwijl het van de ster wegstroomt, een accretieschijf. En hoewel we het zwarte gat, of de neutronenster, niet of heel lastig direct kunnen zien, straalt die schijf onvoorstelbaar helder over vele golflengtes. In deze lezing zal ik de basis van deze accretieschijven uitleggen, aan de hand van zowel de theorie, als de waarnemingen. Ik zal beginnen met de reden dat accretie plaatsvindt en de schijf überhaupt ontstaat, vervolgens de eigenschappen van deze schijf beschrijven, om het theorieonderdeel te eindigen met hoe we verwachten dat dit alles eruit zou moeten zien. Vervolgens zal ik de waarnemingen van dit soort objecten beschrijven, met alle denkbare telescopen van radio tot röntgen- en gammastraling. Daaruit zal blijken dat we redelijk snappen hoe de accretieschijven werken, maar er ook nog erg veel te ontdekken valt 

 

20 februari 2020

nader te bepalen


 

Interim voorzitter J. Voet  
Secretaris J. de Jong - Wezenland 189 -1531 LJ Wormer - tel. 075-6427600
Penningmeester J de Jong - bankrekening NL79 INGB 0000 448193

E-mailadres jandejongwormer@kpnmail.nl
Bestuurslid F. Walter
Bestuurslid P. Hengstman                    

26 maart 2020

Prof. dr. A. P. Siebesma

Wolken

21 mei 2020

nader te bepalen

OPMAAK NIET GOED?

Kijk hier naar pdf

 

Met de ontdekking van zonnevlekken door Galilei begon de astrofysica: de natuurkunde van objecten elders in het heelal. Het is opmerkelijk hoeveel we sindsdien van de zon te weten zijn gekomen. We weten meer van haar inwendige dan van het binnenste van onze eigen aarde, we begrijpen veel verschijnselen op het zonsoppervlak, en we weten precies hoe het zonlicht daar ontsnapt.
De laatste jaren is er ook grote vooruitgang in het begrip van de ijle zonne-atmosfeer dankzij nieuwe telescopen op aarde en in de ruimte en de komst van numerieke simulaties in supercomputers. Echter, de grootschalige zonneverschijnselen die met magnetisme te maken hebben – inclusief vlekken, filamenten, vlammen, coronale explosies – blijven ons voor grote raadsels stellen. Met name de aard en werking van de inwendige dynamo die het zonnemagnetisme regelt en daarmee ook de aktiviteitscyclus en het ruimteweer nabij ons planeetje blijven onbegrepen.

De mens heeft altijd al een fascinatie gehad voor wolken, lang voordat er een meer wetenschappelijke interesse voor ontstond. Wolken brengen regen en vruchtbaarheid, maar ook hagel, onweer en verwoesting, en zowel deze fascinatie als de angst voor wolken is een eeuwenlange inspiratiebron geweest voor schilders en dichters, waaronder niet in de laatste plaats de 17e-eeuwse Hollandse meesters zoals Jacob van Ruisdael. De introductie van wolkenclassificatie, in de 19e eeuw door Luke Howard, markeert de overgang van een culturele naar een wetenschappelijk interesse. Dit heeft uiteindelijk geleid tot een dermate goed begrip van de rol van wolken in de hydrologische cyclus van verdamping tot neerslag dat we vandaag de dag betrouwbare weersverwachtingen kunnen maken. Toch zijn wolken de grootste bron van onzekerheid in de weersverwachting. Wanneer lost een gesloten wolkendek op en krijgen we toch nog een mooie zomerdag? Waarom kunnen we de exacte locatie van een hoosbui niet precies voorspellen? Waarom bevriezen wolkendruppels niet meteen als de temperatuur beneden het vriespunt komt? Waarom organiseren wolken zich vaak in fascinerende ruimtelijke patronen? Nog minder duidelijk is het hoe wolken veran-deren in een opwarmend klimaat. Krijgen we meer of minder wolken? Versterkt of dempt dit de opwarming door de toegenomen hoeveelheid broeikasgassen in onze atmosfeer? Wat zijn de consequenties voor de neerslag? En in welke mate zijn we in staat dergelijke vragen te beantwoorden? 

De Weer- en Sterrenkundige Kring Zaanstreek is sinds 1967 een zelfstandige vereniging en is aangesloten bij de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde. Acht maal per jaar wordt een lezingavond gehouden in de publiekssterrenwacht Vesta, Zuideinde 197 te Oostzaan. Op deze avonden stellen beroepsastronomen, weerkundigen en andere wetenschappers de leden op de hoogte van de laatste wetenschappelijke inzichten.

 

Voor het volgen van de lezingen is geen kennis van de wiskunde vereist. Wel wordt voor het kunnen volgen van de voordrachten een basiskennis astronomie of weerkunde gevraagd. Deze kan men door zelfstudie uit talloze publicaties verkrijgen. Ook kan men een cursus volgen aan de publiekssterrenwacht Vesta.

 

De contributie bedraagt 35,00 euro per jaar. Belangstellenden mogen twee lezingen gratis bijwonen.

Lezingen seizoen 2019-2020. De aanvangstijd is 19.45 uur

Weer- en Sterrenkundige Kring Zaanstreek

Aangesloten bij de KNVWS

datum: 2-6-2019

26 september 2019

Prof. dr. Huub Röttgering

De verste sterrenstelsels in het heelal