Schriftlezing: Exodus 2: 11 – 22

Thema: Vreemdeling in een vreemd land




Geluidsfragment 25-07-2010 - Hervormde Kerk - Ter Aar.

Samenvatting van de preek:

ontbrekend puzzelstukje Vrijwel iedereen heeft ooit wel eens gepuzzeld, met puzzelstukjes. Voor de een is dat elke keer weer een uitdaging. Voor de ander is het een gruwel, verschrikkelijk. Soms zie ik wel eens mensen bezig met enorme puzzels, 1500 stukjes, of nog meer. Een gigantische klus om alles dan passend en in elkaar te krijgen. Eerst maar eens proberen om alle randstukjes bij en aan elkaar te krijgen. Dan ontstaat er in ieder geval een helder kader. Vervolgens de stukjes bij elkaar zoeken van bepaalde kleuren en patronen. En verder is het maar proberen, steeds weer, tot het lukt, tot het past. ONs leven bestaat uit puzzelstukjes. Van tijd tot tijd vragen we ons af, hoe het zit, maken we de balans op. Waar kom ik vandaan? Waar ga ik heen? Wat zou het totaal-plaatje kunnen zijn? Welke stukjes horen bij mijn puzzel, welke zou ik kwijt willen?

Wat heeft dit met Mozes te maken? Mozes heeft asiel gekregen in de woestijn, bij de Midianieten. Hij heeft onderdak gekregen, een veilige plek, een huis. Hij huwt een vrouw, Zippora, hij krijgt een zoon. Hij roept zijn naam: Gersom. Roepen: ieder mag het weten. Gersom, want ík ben een vreemdeling in een vreemd land. Ik! Dat is curieus. De naam die over iemand uitgeroepen wordt, typeert vrijwel altijd haar of zijn leven. Die naam vertelt iets over haar of zijn levensdoel voor Gods aangezicht. Maar hier, hier gaat het over de vader, over de naamgéver, over zijn ellende, zijn uitlandigheid. Het is met andere woorden geen naam met een perspectief, met een toekomst, maar het is een naam die getuigt van een lot, een fatum, een fatale loop van de geschiedenis. Waar is God eigenlijk? Zijn naam klinkt hier nauwelijks. Het zijn slechts enkele zwakke verwijzingen, waarin hij gestalte krijgt. In de naam van Mozes’ schoonvader, Reüel, bijvoorbeeld. Naaste van God betekent die naam. Reüel nodigt Mozes uit om te blijven eten, schenkt hem een van zijn dochters.
Ik ben een vreemdeling in een vreemd land … . Mozes heeft puzzelstukjes in zijn hand. Hij weet niet, waar ze horen. Hij weet niet, hoe ze in elkaar zouden kunnen passen. Wat hij ook probeert, er ontstaat geen beeld, geen verband, geen richting. Mist hij iets? Is hij iets kwijt?

Het eerste puzzelstukje is zijn geboorte, die wat vreemde manier waarop hij als Hebreeuwse jongen in het water is gelegd en weer uit dat water getrokken is. Water is de plaats van verdrinken, van ondergang, van dood en verderf. Voor hem, voor Mozes is het de plaats van leven geworden: door zijn moeder, door de dochter van farao, door zijn zuster. Vreemd, wonderlijk allemaal. Het klinkt door in zijn naam, Mozes: uit het water getrokken. Maar betekent die naam ook niet zoiets als: uit het water trekkend, actief? Waar slaat dat op?
Het tweede stukje, eigenlijk zijn het twee puzzelstukjes, betreft het groot worden. Hij is op twee manieren groot geworden. Zo wordt het ook verteld. Hij is groot geworden in een Hebreeuws gezin. Hij is groot geworden aan het hof van farao. Waar hoort hij thuis? Waar ligt de bron voor zijn mores, zijn normen en warden? Ligt die bij zijn moeder, bij de traditie van zijn eigen volk, bij de stam van Levi? Of is die bron veeleer te zoeken bij de dochter van farao, bij het protocol van het Egyptische hof?
Het derde puzzelstukje bevat de interventie tussen die Egyptenaar en die Hebreeër. Daar lijken een paar stukje ineens in elkaar te passen. Hij ziet de dwangarbeid. Hij ziet, hoe een Egyptenaar een Hebreeër mishandelt. Hij ziet dat niemand tussenbeide komt. Hij ziet dat niemand het ziet. En híj komt tussenbeide. Hij vermoordt de Egyptenaar. Verzet. Vrijheidsstrijd. Wij weten vanuit de Bijbel: Mozes ziet, zoals God ziet, zal zien. Maar Mozes zelf lijkt dat niet te beseffen. Voor hemzelf is het impulsieve woedeaanval geweest.
Dan het vierde stukje: twee volksgenoten vechten met elkaar en Mozes komt tussenbeide. Ligt daar zijn levensdoel, ligt daar zijn zin, is dat zijn functie? Het loopt anders. Geen dankbaarheid, geen erkenning, maar slechts verwijt. Het haalt de puzzelstukjes weer uit elkaar. Overal nergens thuis. Jakob profeteerde al over Mozes’ stamvader, Levi: zijn gereedschap is geweld; maar ook: vervloekt is zijn woede, zijn boosheid. Mozes heeft beide ondervonden: het heftige gevoel, de boosheid, én de vloek over die boosheid. Maar is hij zich daarvan bewust?
Het vijfde puzzelstukje gaat over de episode bij de bron in Midjan. De dochters van de priester Reüel hebben bescherming nodig bij de bron. Mozes komt voor hen op, hij bevrijdt hen (zo staat er letterlijk; een goddelijk woord!) en helpt de kudden te drenken. Wij zien wel iets van een patroon ontstaan, een tekening, een karakter, een kleur: Mozes komt op voor de zwakke. Puzzelstukjes schuiven in elkaar. Denken we. Maar Mozes weet niet anders. Hij roept: ik ben een vreemdeling in een vreemd land. Punt!

Punt. Mozes heeft tal van puzzelstukjes in handen. Wij hebben tal van puzzelstukjes in handen. Denk er eens over na, welke dat zijn, of en hoe ze in elkaar passen. Of dat het vreemd is en blijft. Punt.

Veertig jaar is Mozes als hij vlucht. Veertig jaar zal Mozes in Midjan blijven, tussen de bedoeïenen in de woestijn. Juist daar, juist in den vreemde zal hem het missende stukje, een alles verbindend stukje worden aangereikt. Juist daar zal God hem onthullen: ‘Ik ben die Ik ben’, ‘Ik ben erbij’. Juist daar zal God zeggen: jij hebt gezien Mozes, zoals ik heb gezien de ellende (ofwel: de uitlandigheid) van mijn volk. Juist daar vallen voor Mozes de puzzelstukjes van zijn leven in elkaar. Groot geworden in het huis van de Hebreeën, in het paleis van farao. Zo zal hij bij farao voor het volk kunnen pleiten. De naam Mozes betekent niet alleen: eruit getrokken, maar ook eruit trekken: hij zal zijn volk uit Egypte door de zee doen trekken. Dan zal ook duidelijk worden, dat Mozes voor de onderdrukte opkomt, een door God geroepen richter is. Voor Gods aangezicht wordt de naam van zijn zoon echt duidelijk: vreemdeling in een vreemd land. Mozes is vreemd in Midjan. Mozes is vreemd in Egypte. Hij moet weg, weg om zijn thuis te vinden. Maar vindt hij het? Is Mozes niet veeleer een eeuwige zoeker. Hij zal het beloofde land niet betreden, hij zal het slechts zien, van afstand.
Dopen, dat is in de kern niet anders op weg gezet worden naar het beloofde land. Ons leven wordt verbonden met het leven van Christus, met Zijn lijden, sterven en opstaan. Ons thuis ligt niet hier, in een gebrekkige wereld. Ons thuis ligt voor ons, in een door God beloofd land. In en door Jezus Christus mogen we daar nu al iets van zien.

Utrechtleidscherijn/100214



De gesproken preek downloaden?
Klik op onderstaande afbeelding.
Geef de locatie aan waar het bestand moet worden opgeslagen.
NB: Het downloaden kan enige tijd kosten (5.2 Mb).
Klik hier voor downloaden!
Als u de preek gedownload hebt, klikt u op het desbetreffende bestand en kunt u de preek op uw eigen PC of MP3-speler beluisteren.





Print deze pagina

© 2010, KWdJ