Schriftlezing: Lucas 2: 22 – 40

Tekst/thema: ‘Eerst Napels zien?’



Samenvatting van de preek:

Eerst Napels zien, dan sterven. Dat is een bekende uitdrukking, een spreekwoord inmiddels, van de Duitse dichter Goethe. Er zijn allerlei variaties van bekend. Bijvoorbeeld: eerst Rome zien … . De stad laat zoveel indrukken achter, is zo schitterend, heeft zoveel te bieden, als je dat niet gezien en meegemaakt hebt, dan mis je iets wezenlijks. Het gevoel, de gedachte, kennen we. TV-shows appelleren eraan, bijvoorbeeld door een grote en soms ook laatste wens van mensen in vervulling te laten gaan. Wendy van Dijk, Henny Huisman en vele anderen hebben hun handen eraan vol. De reis naar de plaats die een warm plekje in iemands hart heeft, de ontmoeting met een oude geliefde …. Het zijn vaak diep ontroerend momenten. Mensen hadden nooit gedacht dat dit nog eens gebeuren zou. Ze hadden het wel gehoopt, maar ach … . De wonderen zijn de wereld nog niet uit.
Het is aanlokkelijk om zo ook naar Simeon en Anna te kijken. Twee oude mensen maken mee, waarop ze hun leven lang gehoopt hadden. Het is zonder meer vertederend als we ze in gedachten zien staan, als we kijken naar de fragiele gestalten, naar hun lichaam dat getekend is door de tijd, als we hun stemmen horen waarin een breed palet aan emoties in doorklinkt. Eerst Napels zien. Eerst de Messias zien. Het lijkt dicht bij elkaar te liggen. Maar is het ook zo?

Om te beginnen wil ik het kader van dit Schriftgedeelte kort verkennen. Het Kerstevangelie kent een schitterende opbouw. Het hart wordt gevormd door Lucas 2, door het geboorteverhaal. Daarom heen staan een vóórgeschiedenis en een nageschiedenis. In beide gevallen wordt het toneel gevormd door de tempel, het huis van God. Daar begint het. In de vóórgeschiedenis staat Zacharia centraal, een oude priester. Hij heeft zijn leven er bijna op zitten. We hoeven ons niet te vergissen in de inhoud van zijn leven: hij is een rechtvaardige, hij leeft naar alle geboden, hij kan onberispelijk genoemd worden. Perfect! Maar van hoop, van verwachting is hoegenaamd geen sprake. Er was een tijd dat hij zijn leven richtte op een kind, op een zoon, op iemand die het geslacht zou kunnen voortzetten, die eens in naam van dat geslacht de Messias zou kunnen begroeten. Op dat alles hoeft hij niet meer te rekenen. Dat weet Zacharias maar al te goed. Zacharias staat voor de gestolde, versteende verwachting. Hij heeft het opgegeven.
In de nágeschiedenis ontmoeten we Simeon. Van hem horen we (eveneens) drie eigenschappen. Hij is rechtvaardig, hij is vroom en hij verwacht de vertroosting van Israël (N.B. niet dus voor hemzelf, maar voor héél Israël!). Aan het voorgaande wordt nog toegevoegd: de Heilige Geest was op hem. Simeon staat tegenover Zacharias. Hij is uit hetzelfde hout gesneden, maar toch verschilt hij wezenlijk van Zacharias. Bij Simeon is de verwachting vloeibaar, flexibel, in beweging, open … .
Nu zouden we kunnen zeggen: ook Simeon is oud. Van Anna wordt het duidelijk verteld, van Simeon niet, maar de suggestie is duidelijk. Dan zou de oude Simeon tegenover de oude Zacharias staan.
We zouden ook kunnen zeggen: Simeon is jong. Dat weten we niet zeker, maar er is toch wel een en ander dat daar op wijst. Tegenover de oude Zacharias staat dan de jonge Simeon. Bij Zacharias hoort van alles dat wij meestal aan de ouderdom toedichten: gestolde verwachting, een zekere starheid, vaste patronen, traditie. Bij Simeon hoort wat volgens de goegemeente bij de jeugd hoort: open voor nieuwe dingen, flexibel, vlot … . Dat klinkt aantrekkelijk, begrijpelijk, eenvoudig.
We zouden het ook nog anders kunnen zien. Lucas laat bewust open of Simeon nu jong of oud is. Ook dat heeft een bepaalde zin. Wij plakken maar al te graag stickers wat/wie oud is en wat/wie jong. We zouden onszelf met die stickers buiten schot houden, of – dat kan eveneens – onszelf buitengesloten voelen. Ik ken genoeg oudere mensen die jong van denken zijn. Ik ken ook jonge mensen die leven alsof ze al een heel leven achter de rug hebben. Lucas sluit door zijn manier van vertellen niet uit, maar juist ín. Simeon en Anna, dat gaat niet over óude mensen, dat gaat over mensen, mannen en vrouwen, lós van hun leeftijd. Het gaat over een mens die door de Heilige Geest zeker weet dat hij niet zou sterven voordat hij de Christus van de Heer, de Messias van God, gezien heeft. Dat is zijn over-tuiging (vgl. tuig!): dat bepaalt, dat beheerst zijn leven.

Deze Simeon wordt door de Geest naar de tempel gedreven: een ingeving. Tegelijk duidt het ook op een ontvankelijke houding, een luisterhouding. Zijn naam speelt met het werkwoord horen. Simeon komt als de ouders van Jezus doen wat goede Joodse ouders volgens de wet betaamt te doen: ze komen een offer brengen, ze komen het kind in de tempel opdragen.
Woord én Geest. Die twee kunnen niet zonder elkaar. Woord, wet, traditie: ze kúnnen dor en droog zijn. Maar als het oude bekende op een bepaalde manier wordt gezegd, gebruikt, gedaan. ‘Ik wist niet dat dat er ook stond!’ Zoiets gebeurt hier. In deze aloude traditie wordt zichtbaar wie dit kind is. Er gebeurt voor de ouders iets vreemds, iets onverwachts. Simeon neemt het kind in zijn armen, heel direct, heel tastbaar. Dan zingt hij zijn lied. ‘Nu laat u, Heer, uw dienaar gaan in vrede, naar Uw Woord.’ In vrede heengaan. Dat is ook een uitdrukking voor sterven. Het wordt dan ook vaak met een van de voorafgaande verzen verbonden, waar vermeld wordt dat Simeon wist dat hij de Messias zou zien voordat hij zou sterven. Het is dus niet zo vreemd als we bij Simeon aan een ouder iemand denken, maar tegelijk hoeft dat dus niet per se. Jezus zegt tegen de bloedvloeiende vrouw: ga heen in vrede … . Het is duidelijk dat hij daarmee geenszins wil zeggen dat ze nu kan sterven. Integendeel! In het lied zingt Simeon dat God hem nu kan laten gaan. Daar zit een werkwoord achter dat letterlijk loslaten betekent, loslaten uit de gevangenis bijvoorbeeld. Ik beluister er ook iets in van een ingehouden adem, tot benauwens toe, op den duur niet vol te houden … . En dan, ineens, kunnen uitblazen. Van spanning naar ontspanning, opluchting. Rust, vrede. ‘Want met eigen ogen heb ik Uw redding gezien.’ De NBG-1951 had in plaats van redding heil. Dat klinkt veel statischer. Redding bevat meer dynamiek. Het heeft ook in het Grieks iets van de Reddende: Jezus, de wég die Hij gaat. Uw redding, ‘dat/die U bewerkt hebt ten overstaan van alle volken.’ Het gaat dus niet om mijzelf, om het individu, om persoonlijk geluk en welzijn. Nee, dit kind richt zich op allen, op het collectief, op iéders geluk en welzijn. Het gaat dus niet om de vraag of ikzelf aan mijn trekken kom, tot mijn recht kom. Met recht noemt Simeon zich dienaar, slaaf. Hij heeft een plaats in een groter geheel. Zijn verwachting richt zich niet op hemzelf, maar heeft een veel bredere blik, een veel bredere horizon. De praktijk van onze Kerst heeft toch vaak iets kleinburgerlijks, iets huiskamerlijks. Dat wordt vandaag gecorrigeerd. Het geloof van een Simeon, dat levensgevoel, de vervulling van zijn intens verlangen, die brede blik: dat heeft geen surpriseshow in de aanbieding.

Simeon ziet het kind, behandeld zoals de Joodse wet dat wil, alsof hij een deur ziet, een deur die opengaat. Dit Joodse kind zal opgroeien, met Zijn woorden, met Zijn daden, met Zijn aanwezigheid zal hij de wereld veroveren. Wie dit kind ziet, wordt uitgedaagd om de deur door te gaan, om binnen te gaan in een nieuw tijdperk, in een nieuw leven, een nieuw beleven. Het is niet een soort van vakantie in Napels, Rome of waar dan ook, het is verre van vrij-blijvend. Kwaad, beperkingen, schuld: het is er allemaal nog volop. We kunnen er in de ban van raken, we kunnen er gevangenen van zijn: gespannen, benauwd, beperkt. We kunnen ons door dat kind, door Zijn weg aan het kruis laten losmaken, in vrede gaan, gericht op de bouw van Zijn Koninkrijk. We hebben het over een glas dat half leeg of half vol is. Uiteindelijk zal ons glas vól zijn, overvol.

Alphendebron/061231


De gesproken preek downloaden?
Klik op onderstaande afbeelding.
Geef de locatie aan waar het bestand moet worden opgeslagen.
NB: Het downloaden kan enige tijd kosten (4.1 Mb).
Klik hier voor downloaden!
Als u de preek gedownload hebt, klikt u op het desbetreffende bestand en kunt u de preek op uw eigen PC of MP3-speler beluisteren.



http://www.kwdejong.info


Print deze pagina

© 2006, KWdJ