Een alternatief voor de Alpha-cursus

VAN ALPHA NAAR ABC

Na intensieve gesprekken tijd voor een borrel. De Alpha-cursus verslaat zijn duizenden. Ooit als experiment begonnen in de Anglicaanse gemeente Holy Trinitiy Brompton, wordt de cursus nu overal ter wereld gegeven. Ook in Nederland is de cursus geïntroduceerd en zijn honderden groepen ermee aan de slag gegaan. Hij biedt de gelegenheid voor een (hernieuwde) kennismaking met het christelijk geloof. Zowel uit behoudende als progressievere hoek kwam kritiek, met name toen de populariteit van de cursus toenam.
In Woord & Dienst bijvoorbeeld schreef ds H. Boersma een afkeurend artikel. Zo vond hij de pretentie van de cursus te informeren over het christelijk geloof onjuist. Verder had hij grote moeite met het zwart-wit denken in het cursusboek, de zeer beperkte wijze waarop het Oude Testament aan de orde komt, en de dikwijls simplistische gedachtegang. Eerlijk gezegd kan ik me deze kritiek wel voorstellen. Maar daarmee is voor mij de cursus nog niet afgeschreven. In dit artikel wil ik proberen enkele ervaringen door te geven die wij in Alphen aan den Rijn hebben opgedaan.

Inhoud
Afgelopen najaar maakten we de start met de Alpha-curus. Met een kleine voorbereidingsgroep namen we de achtereenvolgende thema's door. We ontdekten, dat de inzet bij de vraag 'Wie is Jezus?' best een goede was. Meer in het algemeen over geloven praten loopt de kans vaag te worden. Van de persoon Jezus heeft bijna iedereen wel een beeld, ook degene die niet of nauwelijks met het christelijk geloof is opgegroeid. De tweede avond zou moeten gaan over het lijden van Jezus. Best stevig, maar we hoeven niet om de moeilijke vragen heen te draaien. Ook de onderwerpen van de volgende avonden konden de toets der kritiek doorstaan. Alleen bij het dwingende 'Waarom en hoe moeten we het anderen vertellen?' leek het ons beter wat voorzichtiger te formuleren: 'Hoe kunnen we ons geloof ter sprake brengen?' Het onderwerp over genezing vonden we voor wat een eerste kennismaking met het christelijk geloof moet kunnen zijn, ongeschikt. Ook in de thema's over de Heilige Geest is geschrapt. Bij een cursus als deze is zelfs één keer praten over tongentaal buitenproportioneel. Het is een randverschijnsel, ook in de bijbel. Het materiaal van de Alpha-cursus bestaat uit drie componenten: een handleiding, een werkboek voor deelnemers en het boek Een kwestie van leven. Kennismaken met het christelijk geloof van Nicky Gumbel. Ik beperk me even tot het werkboek voor de deelnemers. In het eerste hoofdstuk over Jezus wordt een poging gedaan de deelnemer te overtuigen van de betrouwbaarheid van het bijbels getuigenis. Wie een beetje kennis heeft van deze zaken, weet dat hij op een verschrikkelijke manier gemanipuleerd wordt. Vervolgens wordt de deelnemer bekend gemaakt met een aantal eigenschappen die de bijbel aan Jezus toedicht. Op zich is dat een sterk punt van de cursus: gewoon de bijbel laten spreken. Het probleem is alleen, dat elke vorm van reflectie en daarmee een overtuigende samenhang ontbreekt. De deelnemer moet het maar doen met de gegeven informatie. Hoofdstuk twee, over het lijden van Jezus, eindigt met 'Hij is voor u en voor mij gestorven', waarbij verwezen wordt naar Galaten 2: 20. Dat lijkt mij een wezenlijke notie, maar het geheel laat weinig ruimte voor het persoonlijk verhaal van de lezer. Ook is er weinig aandacht voor het feit dat de inzet van Godswege in Jezus het menselijk verstand uiteindelijk ver te boven gaat. We kwamen tot de conclusie dat de Alpha-teksten vragen om een grondige bewerking. Dikwijls is het beter ander materiaal te zoeken. De initiatiefnemers van de Alpha-cursus staan erop, dat bij gebruik van de naam de cursus onverkort gebruikt wordt. Omdat wij in de keuze van de onderwerpen en in de informatie over die onderwerpen nogal wat veranderingen wilden aanbrengen zochten we naar een nieuwe naam. Dat werd: ABC-geloofscursus.

Opzet
De opzet van de Alpha-cursus konden we in grote lijnen handhaven, al is gestreefd naar een verhoudingsgewijs grotere inbreng van de deelnemers. De tien wekelijks te houden avonden verlopen elke keer volgens hetzelfde stramien. Start met een maaltijd om 19.00 uur. Vervolgens omstreeks 19.45 uur een opening met enkele liederen en een gebed. Daarna de inleiding op het thema, uitlopend op een korte pauze. Intussen is het 20.30 uur geworden en gaan de deelnemers in kleine groepjes van ongeveer zeven personen uiteen. Ze bespreken de inleiding en krijgen de gelegenheid persoonlijke ervaringen en gedachten in te brengen. Een uur later worden ze weer bij elkaar geroepen en volgt de afsluiting. Om de sfeer van vertrouwelijkheid te bevorderen is er in dit plenaire deel geen sprake van rapportage. Wel kunnen informatieve vragen worden gesteld. In de Alpha-cursus wordt gesuggereerd ook in de kleine groepen te komen tot gebed. In onze situatie hebben we ervoor gekozen alleen op de avond over het gebed als afsluiting een eenvoudige gebedssamenkomst te houden, waarbij de inbreng door de kleine groepen is voorbereid. Bidden in de kleine groepen zelf zou wel eens te bedreigend kunnen zijn. Ongeveer halverwege de reeks avonden is er bij Alpha een (kort) weekend, dat zich richt op het werk van de Heilige Geest. Wij zochten in vorm en inhoud naar meer afwisseling. Naast het gebruikelijke programma met inleiding en kleine groepjes kozen we voor een spel, planden een zogenaamde Emmaüswandeling, enzovoort.

Praktijk
Tot onze verrassing meldden zich uiteindelijk negentien deelnemers. Sommigen waren op een stukje in de kerkbladen afgekomen, anderen waren persoonlijk benaderd met een folder. De opstellers van de Alpha-cursus blijken gelijk te hebben met de stelling, dat dat laatste het meest effectief is. Enkele deelnemers behoorden niet tot een kerk. Van de overigen was de een kerkelijk zeer actief, terwijl een ander ook in de erediensten nauwelijks zijn gezicht liet zien. Naast de deelnemers waren er drie leidsters van de kleine groepjes en ikzelf als inleider. Aan het einde van de eerste avond konden we met elkaar al constateren dat de openhartigheid en vertrouwelijkheid in de kleine groepjes groot was. Dat versterkte zich in de loop van de cursus en zeker ook in het weekend. In de evaluatie kwam dat op verschillende manieren naar voren. De een schreef: 'vooral door de gesprekjes heb ik veel over het geloof geleerd', terwijl een ander nu juist niet het nieuwe, maar de herkenning bij elkaar belangrijk vond. Iemand noteerde: 'ik ben zeer openhartig geweest, en dat kon'. Voor een enkeling bleek het achteraf toch wel wat veel geweest, elke avond in hetzelfde groepje. Bij Alpha wordt gesuggereerd de cursus af te sluiten met een gezellige avond, waarop ook gasten aanwezig zijn. Vooral de gasten leken me aanvankelijk niet zo nodig. Het heeft echter wel degelijks zin. Zo'n slotavond biedt niet alleen de gelegenheid om anderen kennis te laten maken met de cursus. De deelnemers beseffen tevens dat de cursus voorbij is en zij verder moeten, bijvoorbeeld in een andere kerkelijke activiteit. Ook inhoudelijk bleek de cursus vruchten af te werpen. Enkele deelnemers gaven kortweg aan, dat de avonden 'verdieping' hadden gebracht. Een ander schreef, dat hij ervan overtuigd was geraakt dat God een plan had met zijn leven. Een volgende meldde, dat er bij haar een groeiproces in gang was gezet. Twee mensen stelden vast, dat er niet op alle vragen een antwoord is. Maar ook dat lijkt me een waardevol leermoment. Slechts één deelnemer was kritisch en had meer verdieping verwacht. Het eindoordeel van de evaluatie ligt in het verlengde van het voorgaande: 'uitnodigend', 'zeer positief', 'erg inspirerend', enzovoort.

Conclusie
De Alpha-cursus is niet zonder meer geschikt voor een gemiddelde gemeente in de SoW-kerken. Met name de inhoud vraagt op aanpassingen. De methode biedt echter interessante mogelijkheden voor een activiteit die qua karakter ergens ligt tussen gemeenteopbouw en evangelisatie. Het informele in de maaltijden en het intensieve in de kleine groepen vult elkaar goed aan en blijkt aan te spreken. Elk voor zich en tezamen versterken zij de betrokkenheid op elkaar. De informatie en het gesprek over grondthema's van het christelijk geloof blijkt in een behoefte te voorzien, ook bij geregelde kerkgangers.

Nadere informatie:
Tussen eten en weten. Gedachten en meningen over de Alpha-cursus, een uitgave van NBI en Kerkinactie (respectievelijk: www.kerkinactie.nl en www.nbi-theologie.nl). Verder is informatie te vinden op: www.Alphacursus.nl en op www.kwdejong.info (eerst klikken op 'Gemeente', vervolgens op 'ABC-geloofscursus').

Dit artikel is gepubliceerd in Centraal Weekblad 50 (2002), nr. 4 (25 januari).

© 2002, KWdJ