Gemeentereis naar IsraŽl is steentje voor gemeenteopbouw

AVONDMAAL AAN HET MEER VAN TIBERIAS

Gemeentereizen zijn in. Per jaar bezoeken duizenden gelovigen met een groep vanuit hun gemeente IsraŽl. Ds. de Jong maakte zo'n reis en geeft zijn bevindingen weer.

Het meer van Tiberias

Elke reis heeft zo haar geschiedenis. Ik heb me lange tijd terughoudend, ja zelfs afkerig opgesteld ten opzichte van het verschijnsel van gemeentereizen naar IsraŽl. Ik herinner me eens een uitnodiging voor een oriŽntatiereis te hebben ontvangen. Predikanten werden in de gelegenheid gesteld voor een sterk gereduceerd bedrag een reis naar IsraŽl te maken. Het was dan wel de bedoeling in het vervolg zelf een reis te organiseren en daarvoor bijvoorbeeld gemeenteleden te werven. Ik vond dat een afkeurenswaardige koppelverkoop. Eerst zelf met een flinke korting op stap. Vervolgens anderen over de streep trekken om ook de koffers te pakken. Die anderen zijn dan wel gemeenteleden, met wie je een vertrouwensrelatie hebt. Ik kon voor mezelf geen zuivere motieven vinden een gemeentereis op te zetten. Dat veranderde, toen een ouderling verslag deed van een huisbezoek dat hij had afgelegd. Een alleenstaande had gevraagd, of het niet denkbaar zou zijn vanuit de gemeente met een groep naar IsraŽl te gaan. Natuurlijk zijn er tal van mogelijkheden om georganiseerd het land van de bijbel te bezoeken, maar de drempel is voor alleenstaanden vrij hoog. Vreemde, onbekende mensen, en dan naar een land dat door de verbindingen met het geloof nogal wat emoties losmaken kan. De vraag had een sterk pastorale inslag. Dat hadden ook de verdere overwegingen van de andere leden van het consistorie, ouderlingen en pastoraal medewerkenden. Een gemeentereis biedt de deelnemers gelegenheid elkaar van een andere kant te leren kennen en werkt gemeenschapsbevorderend.

Zakelijke overwegingen
Toch was het goed, dat de kerkeraad wat langer stilstond bij de zakelijke kant van de onderneming. Het is nogal wat, dat een predikant een week of twee vrijgesteld zal moeten worden. Hij zal de reis namelijk in werktijd moeten maken. Zijn taak als reisleider maakt dat het voor hem zeker geen rustige vakantieweken zullen worden. Verder werd besloten een minimum aantal deelnemers uit de eigen gemeente vast te stellen. De vrijstelling voor enkele weken moet verdedigd kunnen worden. Tevens werd nagedacht over de kosten. Die bedragen zelfs bij een eenvoudige reis al gauw tweeduizend gulden. Voor sommigen kan dat een barriŤre opwerpen. Kunnen we het verantwoorden zo scheiding te maken tussen wie het zich wel en niet financieel kan verantwoorden om mee te gaan? Besloten werd niet op voorhand regelingen te treffen om minder-draagkrachtigen tegemoet te komen. In voorkomend geval zou naar een ad hoc oplossing gezocht worden. Een nieuw motief, dat in dit stadium van de reis wat meer accent kreeg was het educatieve. IsraŽl is niet zomaar een land, het brengt ons in contact met de bakermat van de bijbel. Archeologische vondsten werpen een nieuw licht op bepaalde bijbelgedeelten. Het landschap versterkt het inlevingsvermogen in de bijbelverhalen.

Voorbereiding
Het is niet zo zinvol nauwkeurig in te gaan op de verdere voorbereidingen. Dat enige instructie voor de aanstaande pelgrims geen kwaad kan, spreekt voor zichzelf. Een oriŽntatiereis van een week bood mij als reisleider in spe een schat aan gegevens. De reserves die ik eigenlijk nog steeds had, verdwenen vrijwel geheel. Het land en de inzet van zijn huidige bewoners imponeerde me. Onder moeilijke omstandigheden is veel werk verzet om de weerbarstige grond in cultuur te brengen. Naast gedegen inhoudelijke informatie kreeg ik tal van handige tips om mijn taak als reisleider tot een goed einde te brengen. Het avontuur kon beginnen.

Gemeenteopbouw
Tevoren had ik me nauwelijks afgevraagd, wat de reis met de deelnemende gemeenteleden zou doen. Zeker bij een eerste keer vragen in de voorbereiding allerhande technische details veel aandacht. De rest zie je onderweg wel. Wat ik onderweg bij de deelnemers zag, geeft mij aanleiding om ook een spiritueel motief voor de reis te formuleren. Er gebťurt iets met de mensen, zowel individueel, als als groep. Het beste kan ik dat aan de hand van een paar voorbeelden illustreren. Elke avond sloten we af met een kort evaluerend samenzijn. Na een terugblik op de dag, verzorgde een lid van de groep een avondsluiting. Dat was in principe vrijwillig, maar de meesten hebben een bijdrage geleverd. De een door iets strikt persoonlijks, de ander door een gedicht, bijbellezing of lied. Zo leerden we elkaar van kanten kennen, die voorheen verborgen waren gebleven. Het gaf meer dan eens aanleiding tot verbazing en bewondering. Ook signaleerde ik, dat mensen die elkaar voorheen nauwelijks tegenkwamen, nu met elkaar in gesprek kwamen. Heel persoonlijke ervaringen werden verteld: een vorm van onderling pastoraat. Vriendschappen ontstonden, verdiepten zich. Geloofsvragen die anders verzwegen werden, konden nu gesteld worden. Er kan in groepsprocessen van alles mis gaan, zeker als mensen sterk op elkaar zijn aangewezen, zoals nu. Maar confrontaties bleven vrijwel geheel uit. Iemand gaf als verklaring: "Thuis moeten we ook weer verder met elkaar." Als het inderdaad zo werkt, dan is een reis als deze een prachtig steentje voor de gemeenteopbouw.

Spiritualiteit
Meer dan een deelnemer had geaarzeld om mee te gaan. Zij zagen IsraŽl vooral als een toeristische bestemming, waar voor het geloof weinig te ontvangen viel. Overblijfselen uit een ver verleden. Toch is bij vrijwel ieder de snaar van het geloof geraakt. Niet of nauwelijks op de zogenaamde heilige plaatsen, die vooral bij rooms-katholieken en oosters-orthodoxen veel los lijken te maken. Juist die plekken zijn dikwijls vergeven van de commerciŽle activiteiten en werken voor de nuchtere protestant afstotend. Het gebeurde bijvoorbeeld opeens in Gethsemanť, of wat daar voor door moet gaan: een tuin naast een drukke weg met veel lawaai, vol met eeuwenoude olijfbomen. We lazen het desbetreffende bijbelgedeelte en misschien wel door de onontkoombare realiteit van de drukte van alledag, waren we er ineens heel dichtbij: Jezus in vertwijfeling, discipelen in slaap. Wat zouden wij in die positie doen? De evangeliŽn wezen de discipelen na Jezus' opstanding reeds de weg: "Hij gaat u voor naar Galilea". Als we met al ons relativeringsvermogen ergens Jezus' voetsporen ontdekt hebben, dan is het in deze uithoek geweest. Daar is het in het evangelie allemaal begonnen. De ruimte, de rust, de minder opdringerige commercie, de romantiek van het meer van Tiberias, het zal er alles wel aan bijgedragen hebben, dat we ons een voorstelling konden maken van wat eens gebeurd is. De eenvoudige avondmaalsviering aan de oever van het meer bleek voor vrijwel iedereen het hoogtepunt van de reis. Met elkaar, met God. Het gevaar bestaat nu, dat ik het allemaal een beetje te mooi maak. Nu, het was best wel een handicap, dat de gids alleen maar Engels en Frans sprak. En natuurlijk waren er ook in deze groep de notoire laatkomers. De soesa rond een verdwenen koffer op het vliegveld Ben Choerion in Tel Aviv. De latente angst voor een aanslag: overal lopen soldaten rond. De vermoeidheid die er na verloop van tijd ontstond bij de zoveelste opgraving: opnieuw een paar hoopjes stenen ... . En waarom loopt die reisleider toch altijd zo snel? Al die kleine irritaties: ze horen er ook bij.

Follow up
Een van de aardige aspecten van de reis op langere termijn is de follow up die ze kreeg. Ongeveer de helft wilde op een of andere manier een vervolg geven aan de opgedane ervaringen. Praktisch bleek dat vooral te liggen in een verdieping in het jodendom. In het voorgaande heb ik daar nog nauwelijks aandacht aan besteed. Maar een reis naar IsraŽl stelt de deelnemers voor vele vragen. Wat gelooft een Jood? Wat is het verschil tussen orthodoxen en liberalen? Hoe zit dat met alle rituelen rond de westelijke muur (klaagmuur)? Hoe moeten we aankijken tegen de verhouding tussen de moderne staat IsraŽl en het volk uit de bijbel? Ik ben er zeker van, dat het grootste deel van de gespreksgroep er niet bij geweest zou zijn, als ze de reis naar IsraŽl niet gemaakt hadden. Ook dit stukje vorming en toerusting maakt de tijdsinvestering meer dan de moeite waard. Natuurlijk blijven er aspecten in de onderneming, waar het laatste woord niet over is gezegd. Bijvoorbeeld: reizen als luxe-verschijnsel, gericht op een beperkt segment van de gemeente; vliegen, bepaald geen milieuvriendelijke bezigheid; de gevolgen voor de IsraŽlische economie, ook met het oog op de verhouding tussen de verschillende bevolkingsgroepen (sommige reisorganisaties boeken in elke reis zo mogelijk ook een Palestijns hotel, een goede manier om ook met deze bewoners van het land in aanraking te komen; enzovoort. Verder zal een gemeente zich moeten afvragen, of de aangegeven motieven - spiritualiteit, informatie, gemeenteopbouw - niet anders, efficiŽnter gestalte kunnen krijgen, bijvoorbeeld in een reis(je) dichter bij huis. Voor een reisleider bestaat het gevaar, dat hij het reizen zo aardig vindt, dat het een doel in zichzelf gaat worden. Dit alles neemt echter niet weg, dat zeker een reis naar IsraŽl een belangrijke bijdrage kan leveren aan de opbouw van zowel het persoonlijk geloof als de gemeente.

Dit artikel is gepubliceerd in Centraal Weekblad 46 (1998), nr. 30 (17 juli).