Boeiende reis ten oosten van IsraŽl

JORDANIň EN SYRIň ALS BIJBELSE LANDEN

Wat is het land van de bijbel? Tien tegen een dat dan IsraŽl genoemd wordt. En terecht. Van het begin af aan is het de bijbel om IsraŽl en daarmee om de hele aarde te doen. Maar er zijn meer landen waar deze beweging gestalte krijgt. In eerste instantie wordt dan vaak aan de plaatsen gedacht die Paulus tijdens zijn reizen heeft aangedaan. Landen als JordaniŽ en SyriŽ blijven vaak buiten het vizier. Ten onrechte. Enkele impressies van een reis.

Door Edom en Moab
Rivier Jabbok Ik begin in het Zuiden van JordaniŽ, bij Aqaba. Als badplaats brengt de stad het nodige toerisme met zich mee. Maar het is vooral dť havenstad van het land. De haven was er ook al ten tijde van Salomo, die hier zijn vloot legerde (vgl. I Koningen 9: 26). Het hedendaagse Aqaba doet wellicht wat rommeliger aan dan het vlakbij gelegen IsraŽlische Eilat, maar ook gemoedelijker en vriendelijker. Op enkele tientallen kilometers ligt het natuurgebied Wadi Rum. Schitterende rotsformaties in uiteenlopende kleuren rijzen op temidden van uitgestrekte zandvlaktes. Overleven lijkt onmogelijk in deze hitte en droogte. Toch zijn gedurende duizenden jaren - en dus ook in bijbelse tijden - karavanen door deze streek getrokken. Inscripties getuigen ervan. De bron die deze plek tot een belangrijke pleisterplaats maakte, stroomt nog steeds, zij het minder overvloedig dan in vroeger tijden. Wie noordwaarts reist, kan zich voorstellen dat dit land naar de rode kleur genoemd is: Edom. Een volgende halteplaats voor de moderne pelgrim is het wereldberoemde Petra. Het kan zijn dat in Obadja, in het gericht over Edom, aan deze plaats gerefereerd wordt: 'De overmoed van uw hart heeft u misleid, u, die woont in rotskloven, in uw hoge woning' (vers 3). De belangrijkste toegangsroute van de stad loopt nog altijd door een smalle kloof van ruim een kilometer. De huidige bekendheid dankt de stad aan soms prachtig in de rotsen uitgehakte en gebeeldhouwde graven. Gedurende vele eeuwen is de stad zo goed als onbewoond geweest, maar de erosie heeft onuitwisbare sporen achter gelaten. Op de weg naar het Noorden volgt Moab op Edom. Op weg naar het beloofde land moest IsraŽl om dit land heentrekken. Zijn koning Balak was bang. Aan zijn angst hebben we de verhalen van Bileam te danken in Numeri 22-24. Meer bijbelse associaties komen in dit gebied naar boven. Horen we in het boek Ruth ook niet van de velden van Moab? Tot op de dag van vandaag zijn ze vruchtbaar en valt er in tegenstelling tot het zuidelijk en oostelijk liggende woestijnland nog een behoorlijke hoeveelheid water. Tegenover Jericho ligt de berg Nebo. In de nabije omgeving zijn bronnen die toegeschreven worden aan het werk van Mozes. Ook elders zijn er nogal wat. We moeten dat dus maar met een korreltje zout nemen. Tot op zekere hoogte geldt dat ook voor de berg Nebo zelf, hoewel het uitzicht er schitterend is. Zo goed zien als Mozes in Deuternomium 34 kunnen we niet meer, maar met een beetje geluk ontwaren we de Dode Zee, grote delen van het Jordaandal en ook Jeruzalem. In de kapel die de Franciscanen hier hebben geplaatst is een foto te vinden van de paus die dit voorjaar 26 uur in JordaniŽ heeft doorgebracht en onder meer deze gedenkplaats met een bezoek heeft vereerd. In het vliegtuig maakte een kleurig uitgevoerde brochure van Royal Jordanian ons hier ook al attent op. Ook de pauselijk gesanctioneerde doopplaats van Johannes de Doper aan deze kant van de Jordaan moet toeristen trekken. JordaniŽ maakt werk van de vrede. De dienstplicht is afgeschaft. De investeringen in het toerisme zijn groot. In hoog tempo wordt de infrastructuur verbeterd. Hoewel het een Arabisch land is, doet het al behoorlijk westers aan. Hopelijk ziet het kans tegen alle commerciŽle krachten en belangen in ook zijn eigenheid te behouden. De hoofdstad Amman is getekend door de recente geschiedenis. In ruim vijftig jaar is het aantal inwoners verzestigvoudigd, van 25.000 naar zo'n anderhalf miljoen. De stichting van de staat IsraŽl, de zesdaagse oorlog van 1967 en andere gebeurtenissen brachten steeds nieuwe stromen Palestijnen naar de stad. Een echt centrum ontbreekt, of het moest het Romeinse theater en de hoog gelegen citadel zijn. Ooit vocht hier Uria, de man van Bathseba, die door David de dood ingejaagd werd. Alleen al het feit dat in het over-Jordaanse drie van de twaalf stammen levensruimte kregen maakt de geografische identificatie van het bijbelse IsraŽl met het huidige onjuist. Het zuidelijkst woonde Ruben, vervolgens in het gebergte langs de Jordaan Gilead, Gad en nog noordelijker Manasse.

Damascus en verder
Ma'lula, plaats waar Aramees wordt gesproken Damascus ligt ongeveer 200 km benoorden Amman. De reiziger passeert Jerash, gelegen in het land van de Gerasenen dat deel uitmaakte van een verbond voor politiek en handel, de zogenaamde Dekapolis. Jezus kwam in dit gebied een bezetene tegen. Jerash herbergt een grote opgraving met een lange zogenaamde cardo, handelsstraat. Er staat nog betrekkelijk veel overeind uit de eerste eeuwen van onze jaartelling. Voor de tegenwoordige reiziger is er maar ťťn plaats om de Jordaans-Syrische grens over te steken en het kost hoe dan ook veel tijd. Dat ligt vooral aan de Syrische kant. Een dictatoriaal regime brengt meestal veel 'veiligheidsmaatregelen' en bureaucratie met zich mee. We zien foto's van de overleden Assad en zijn zoon Bashar. Het zullen voor de komende dagen de laatste niet zijn. We worden erdoor overspoeld. Overal zijn ze opgeplakt: op auto's, gebouwen, kraampjes Ö . De familie Assad staat voor SyriŽ. SyriŽ voor de familie Assad. Zoveel persoonsverheerlijking maken wij niet mee. Overal ook zwarte lappen ten teken van rouw. De chauffeur brengt een zwart lintje aan op onze bus. Uit respect. Of is het toch berekening? SyriŽ ziet er bepaald minder welvarend uit dan JordaniŽ. Dat zal te maken hebben met de socialistische politiek die tot 1991 gevoerd werd en door Rusland financieel ondersteund. Maar het huidige regel slokt nog steeds kapitalen op. Alleen al in Libanon verblijven tienduizenden soldaten. En het geld kan maar een keer worden uitgegeven. Een gevolg van de gevolgde koers is misschien wel, dat bijvoorbeeld gezondheidszorg en onderwijs in principe voor iedereen toegankelijk zijn. Maar wat het effect is geweest op de kwaliteit, is niet geheel duidelijk. Het is lastig om dit land te leren kennen. Een plaatselijke gids probeert zijn land zo positief mogelijk te presenteren. Fundamentalisme? Dat kennen we hier niet. En hoe zit het dan met de moordpartijen in Aleppo en Hama? Dat moest, opdat onverdraagzame groepen niet de overhand zouden krijgen. Vergelijkbare gesprekken kunnen worden gevoerd over vrijheid van godsdienst en meningsuiting, opmerkelijke verschillen tussen arm en rijk, en andere controversiŽle onderwerpen. Damascus is de stad waar Paulus een nieuw leven begon. Hij verbleef er in de straat die de rechte heette (Handelingen 9: 11), indertijd de belangrijkste winkelstraat of cardo. Ze bestaat nog steeds. Helemaal recht is ze overigens niet. Van het huis van Ananias is een kapel gemaakt, die enkele meters onder het huidige straatniveau ligt. In dit deel van de stad is nog steeds een groot deel van de bevolking christelijk, zij het verdeeld over verschillende denominaties. In de wijk is onder meer een Armeense, Grieks-Orthodoxe en Grieks-Katholieke kerk te vinden. Onze tijd in SyriŽ was beperkt. Naast Damascus maakte vooral een bezoek aan het ruim 200 kilometer noordoostelijker gelegen Palmyra veel indruk. Ook een bijbelse plaats trouwens: Tadmor, door Salomo versterkt (2 Kronieken 8: 4). De opgravingen gaan minder ver terug. Ze geven een goed idee hoe het in de eerste eeuwen van onze jaartelling in deze oase toeging. SyriŽ biedt de bijbels geÔnteresseerde bezoeker overigens nog meer. De Eufraat en haar stroomgebied, de streek van waaruit Terach en zijn zoon Abraham wegtrokken, de stad Ma'alula waar nog steeds een Aramees dialect - de taal van Jezus! - gesproken wordt, enzovoort. Een bezoek aan JordaniŽ en SyriŽ voegt derhalve veel toe aan een pelgrimage naar IsraŽl, ook al heeft dat land de naam.

Dit artikel is gepubliceerd in Centraal Weekblad 48 (2000), nr. 29 (21 juli).