Een prikkelend boek over de missionaire gemeente

Kerk binnenstebuiten

Grensverleggend Veel kerkelijke gemeenten verzanden bij vernieuwing in formele argumenten en procedures. Dat zou wel eens te maken kunnen hebben met een gebrek aan doorleefde inhoud. Ooit kreeg een kerkenraad waar ik deel van uit maakte het verzoek om ook de kindernevendienst te betrekken bij het consistoriegebed. Van alle kanten kwamen de bezwaren. Leden van de kindernevendienst wilden bijvoorbeeld niet gelijk met de kerkenraadsleden de kerk in lopen. Ambtsdragers vonden onder meer dat er onvoldoende onderscheid zou ontstaan tussen ambtelijke en niet-ambtelijke taken. Na veel vijven en zessen was de conclusie: we gaan dit niet invoeren. Het had ook anders kunnen gaan. We hadden ons eerst kunnen bezinnen op de waarde van het consistoriegebed met een bredere groep betrokkenen. Ik ben er zeker van dat we vanuit een inhoudelijke overtuiging voor alle praktische bezwaren een oplossing hadden gevonden.
Matthijs Vlaardingerbroek werkt ‘In de Praktijk’, een missionaire gemeente in de Haagse Spoorwijk. Hij hamert in zijn recent verschenen ‘Grensverleggend’ op de inhoud. Het was misschien wel handig geweest als hij in een bijlage een korte schets gegeven had van zijn theologische en gelovige uitgangspunten. Die zijn nu vaak slechts impliciet aanwezig. Methodisch vind ik het boek op meer punten niet altijd even strak, consequent en helder. Dat is misschien wel eigen aan het wat meer intuïtieve karakter van de evangelicale richting waartoe Vlaardingerbroek zich bekent. Maar de directe aanpak die hier bij hoort, is verfrissend. Zo komt hij tot de overtuiging dat hij Maaltijd (met een grote M) wil houden met een groep zwervers en verslaafden zonder vastomlijnde geloofsovertuiging. Avondmaal is een stap te ver. Maar als je deze maaltijd nu inkadert in het verhaal van de Emmaüsgangers en indachtig Jezus’ verschijning bij het breken van het brood, brood deelt? Ook inhoudelijk sluit het direct aan: de Emmaüsgangers waren teleurgesteld over wat Jezus ten deel gevallen was, hun hoop was vervlogen. De mensen van deze groep kennen deze ervaring. Vlaardingerbroek zoekt de grenzen op.
Vanuit mijn kennis van de liturgie weet ik dat een paaskaars ruim voor het begin van een dienst hoort te branden. Het licht gaat ons voor. Op de zojuist genoemde bijeenkomst wordt de kaars aan het begin aangestoken. Volgens de traditie hoort dat natuurlijk niet zo. Je moet er ook niet teveel over praten. Maar als ik de uitleg lees die week aan week kort wordt gegeven, dan ben ik ‘om’: ‘We steken de kaars aan als symbool dat Jezus bij ons is vanavond. Jezus noemt zichzelf het Licht van de wereld. Hoewel wij Hem niet kunnen zien, kunnen we weten dat Hij vanavond met zijn licht bij ons wil zijn. Als we naar de kaars kijken, dan kunnen we hieraan denken.’ In deze context moet het gewoon zo.

Eerst de inhoud
Vlaardingerbroek zet in bij de unieke identiteit die iedere gemeente heeft. Op basis daarvan wil hij een missie formuleren. De missie leidt vervolgens tot heldere, haalbare beloftes. Om die waar te maken is een bepaald model nodig. Vlaardingerbroek analyseert scherp en neemt geen genoegen met mooie idealen. Een gemeente meent plaats te maken voor nieuwe bezoekers, een thuis te bieden door een laagdrempelige aanpak, enzovoort. Prachtige beloftes. Maar maakt ze dat ook waar? Is de gemeentestructuur toegesneden op het waarmaken van wat beloofd wordt? Ik zie het zelf ook. Veel Protestantse Gemeenten noemen zich open en gastvrij, kijk de internetsites er maar op na. Toch is het imago vaak een ander. In de praktijk betekent het meestal: kom en doe als wij. Een ander etiket betekent nog niet dat de inhoud ook veranderd is.

Missionaire kringen
Vlaardingerbroek zet in op de missionaire kring. Deze zal doorgaans deel uit maken van een bestaande kerk. De kring met tussen de drie en dertig volwassenen vormt een hechte gemeenschap en richt zich op een specifieke doelgroep. Dat kan een wijk(deel) zijn, maar ook moeders met jonge kinderen, daklozen, medelanders in de tienerleeftijd, enzovoort. Het is niet eens zozeer ‘organiseren voor’. Het gaat om ‘werken met’, in een buurtvereniging, sportclub of een kookgroep. Daarbij kán op enig moment het geloof ter sprake komen. Het werk ‘buiten’ vormt en bouwt de groep ‘binnen’. Vlaardingerbroek leunt hierbij op Engelse initiatieven. Het sluit echter naadloos aan bij zijn verdere betoog, waarin hij praktisch en principieel de vertrouwde kaders omkeert. Prikkelend. Het gaat er niet om dat anderen naar ons toekomen, maar dat wij naar anderen toegaan, hen opzoeken in hun wereld. Het gevaar is reëel dat de eigen overtuiging op de achtergrond raakt, zelfs langzamerhand verdampt.

Teleurstellingen
Iedereen die wat langer in het missionaire wereldje heeft rondgekeken weet, dat succesverhalen zeldzaam zijn. Hier en daar is het ‘booming business’, vaak doordat gelovigen van het ene naar het andere kerkgenootschap overstappen. Maar op veel plaatsen is het hard ploeteren. De Haagse Spoorwijk waar Vlaardingerbroek werkt, telt 3400 inwoners. Ongeveer 1500 is ‘autochtoon’. In de praktijk is het zo gegroeid dat Vlaardingerbroeks missiepost zich vooral op hen richt. Na tien jaar hard werken is het resultaat beperkt. Ongeveer 150 zijn met naam bekend. Een dertigtal, ofwel 2 % van de doelgroep, heeft zich bij de gemeente aangesloten. Vlaardingerbroek vertelt openhartig over een poging in een andere wijk die ondanks veel enthousiasme uiteindelijk op niets uitliep. Daar komt bij dat Vlaardingerbroek met behoud van zijn eigen overtuiging niet benauwd is andere kerken uitnemender te achten dan zichzelf. Hij wijst bijvoorbeeld op de mooie dingen die diaconale projecten van de Protestantse Kerk teweeg heeft gebracht. Deze open houding maakt het boek sympathiek. Het zal duidelijk zijn: van dit boek kunnen we het nodige leren.

Klaas-Willem de Jong


Matthijs Vlaardingerbroek, Grensverleggend. Hoe de kerk opnieuw missionair kan zijn (Heerenveen 2011; ISBN 978-90-6353-637-4; € 16,95).


Dit artikel is in licht bewerkte vorm gepubliceerd in Christelijk Weekblad 60 (2012), nr. 16 (20 april)



http://www.kwdejong.info

© 2012, KWdJ