Terug naar de bron: aan tafel met Jezus

Een echte maaltijd op Witte Donderdag

*** Het Heilig Avondmaal is een rituele maaltijd. Maar kan dit ritueel ook een plaats krijgen in een gewone maaltijd, om zo op een nieuwe wijze de betekenis op het spoor te komen? De gemeente van Klaas-Willem de Jong onderzoekt het in de viering op de komende Witte Donderdag.

De diensten in de Goede Week kennen in onze wijkgemeente een bescheiden opkomst. Dat geldt in het bijzonder de Witte Donderdag en de Paaswake. Wie er komt is positief, enthousiast zelfs. Maar het aantal kerkgangers blijft beperkt. Gelet op de grote inspanningen voor juist deze diensten, was dat een belangrijk aanleiding om eens te kijken of het anders zou kunnen. Het gaat om het hart van het kerkelijk jaar, het hart van het christelijk geloof ook.

Verschil
Nu verschilt de situatie in mijn huidige gemeente in een jonge vinexwijk op dit punt niet eens zo heel erg van die in vorige standplaatsen. In verhouding tot de zondagse erediensten is de groep kerkgangers in doordeweekse diensten klein. Bij de Witte Donderdag en de Goede Vrijdag heb ik de indruk dat nogal wat mensen een keuze maken: of de een, met Avondmaal, of de ander. Gevoelsmatig is het onderscheid in sfeer en thematiek dikwijls niet zo heel erg groot. Toch is daar wel aanleiding toe. Niet voor niets spreken we van Witte Donderdag. Op deze dag licht het als het ware op. De toon mag een wezenlijk andere zijn dan op de paars of zelfs zwart gekleurde Goede Vrijdag (al moeten we ook dan het 'Goede' niet vergeten!). Wie zich enigszins inleeft in Jezus' laatste maaltijd, zoals die in de evangeliŽn beschreven wordt, ontdekt dat deze niet losgemaakt kan worden van hetgeen komen gaat. Jezus zal veel moeten lijden. Toch is het feest van de ongezuurde broden dat Jezus viert een feest. In de zogenaamde seidermaaltijd die Hij met zijn vrienden en leerlingen houdt, spelen verschillende thema's een rol. Het gaat om het bittere van de slavernij, om het lam dat geslacht wordt om de doodsengel voorbij te laten gaan. Maar in alles overheerst het element van de bevrijding. 'Dit is de nacht waarin wij gedenken dat God ons uit slavenhuis van Egypte heeft bevrijd.' Die bevrijding klinkt overigens ook door in de weg die Jezus voor ons gaat: bevrijding uit de slavernij van zonde en kwaad.

Seidermaaltijd
Het is op het eerste gezicht een aantrekkelijke stap om de Joodse seidermaaltijd naar voren te halen, met de ongezuurde broden (matse), de zoete en bittere kruiden, het ei, het bot van een lam en de vier glazen wijn. Maar wij zijn geen Joden. Deze maaltijd heeft voor christenen alleen betekenis 'in Christus', in de wijze waarop Hij het ons heeft voorgedaan. Daar komt nog iets bij. Bij de instelling van het feest van de ongezuurde broden in het boek Exodus speelt het lam een centrale rol. De evangelisten zwijgen erover, alsof ze willen zeggen: HŪj is het Lam. De bevrijding uit onderdrukking en slavernij krijgt een geheel eigen betekenis als Jezus de wijn duidt als 'het bloed van het verbond, dat voor velen wordt vergoten tot vergeving van zonden' (Matt. 26: 28). De symboliek van de seidermaaltijd kan mogelijk wel helpen om de betekenis van het Avondmaal te verdiepen.

De dienst
De dienst is geheel aan tafel, eenvoudig maar netjes gedekt. We beginnen op etenstijd, om 18.30 uur. Iedereen krijgt bij het aangaan naar wens wijn of druivensap ingeschonken. Bij het onze hulp en de christelijke groet aan het begin, begroeten we elkaar bewust. We zingen Psalm 117 in canon (Evangelische Liedbundel). Dit is een van de zgn. hallel-psalmen (113-118) die ook bij de seidermaaltijd klinken. God bevrijdt. Dat zet de toon.
We lezen uit de Bijbel, over de voetwassing (Joh. 13). Dat doen we in onze gemeente niet alleen omdat deze lezing per traditie op deze dag hoort, maar ook omdat dit jaar het Johannesevangelie centraal staat in onze gemeente. Direct daarop volgt een eenvoudig tafelgebed. Dat valt in drieŽn uiteen: dank aan de Vader voor zijn grote daden, gedachtenis van de weg die Jezus voor ons gegaan is, gebed om de Heilige Geest opdat de verbondenheid in brood en wijn in onze levens door mag werken. We geven elkaar een hand en bidden samen het Onze Vader.
Bij het delen van het brood zegt de voorganger: 'Gezegend bent U, Heer onze God, Koning van de wereld, die het brood uit de aarde doet voortkomen, waaraan U ons deel hebt gegeven door Jezus uw dienaar. Gezegend bent U, omdat wij in Hem het volle leven mogen ontvangen: de overwinning van het kwade in en om ons, door zijn leven, door zijn sterven aan het kruis.' Bij de wijn: 'Geprezen bent U, HEER onze God, Koning van het heelal, die de vrucht van de wijnstok hebt geschapen, waaraan U ons deel hebt gegeven door Jezus uw dienaar. Gezegend bent U, omdat wij in Hem vol vreugde de komst van Uw Koninkrijk mogen verwachten.' Zo reikt Jezus in de tekenen van brood en wijn zichzelf aan.
Met een lied volgt soepel de overgang naar het vervolg van de maaltijd: brood en soep. Dat is meer dan samen eten, het is ook samen praten, onder meer over het Bijbelgedeelte. Dat kan in kleine groepjes. De liturgie biedt een aantal handvatten om het gesprek aan te gaan. De kinderen kunnen meedoen. Zij kunnen vaak veel meer aan dan wij denken. Maar ook kunnen zij gebruik maken van het zgn. kindermenu. Die bevat vragen op hun eigen niveau, een puzzeltje en een tekening.
Tot besluit bidden we met elkaar. Wie dat wil kan zelf een gebed uitspreken. Zo krijgen de gebruikelijke elementen van een dienst met Avondmaal alle een plaats, maar in een net even andere setting. Als slotlied klinkt 'Dans mee met Vader, Zoon en Geest' (NLB 706), waarin op oorspronkelijke wijze Gods drievoudig werk bezongen wordt.
Het is beste spannend hoe het in de praktijk zal gaan lopen. We hopen op een gezegende Maaltijd.

Klaas-Willem de Jong

Dit artikel is in licht bewerkte vorm gepubliceerd in Christelijk Weekblad 62 (2014), nr. 13 (28 maart)



http://www.kwdejong.nl

© 2014, KWdJ