Een principieel boek valt praktisch door de mand

Mindful met Jezus

*** Mindfulness is populair: niet meegaan met de stroom, onthaasten, alles met aandacht doen. Ook christenen zijn enthousiast over deze aanpak. Maar brengt het bij Christus? Klaas-Willem de Jong gaat met een boekje van Philip Troost op onderzoek uit.

We zijn in kerk en geloof tegenwoordig heel praktisch en functioneel ingesteld. Als iets 'werkt', waarom zouden we het dan niet doen of gebruiken?! Meditatie, yoga, mindfulness, het zijn benaderingen die ook bij gelovigen populair zijn. Niet bij alle. Met name onder evangelicalen zijn kritische en soms scherp afwijzende geluiden te horen. Philip Troost, werkzaam in pastoraat en transpersoonlijke therapie, bewandelt in Mindful met Jezus een tussenweg. Mindfulness heeft boeddhistische wortels. Dat zou voor hem een reden zijn om het niet te gebruiken. De benadering is daarmee namelijk ingebed in een religieuze overtuiging die niet zonder meer bij Christus brengt, maar van Hem af kan leiden. Troost is de overtuiging toegedaan dat mindfulness door God in de schepping is gelegd en in het evangelie bevestigd wordt. Hij hanteert daarbij de term inwezigheid. Hoewel het woord ons op het eerste gehoor vreemd in de oren klinkt, is het niet geheel onbekend. Het wordt in de wereld van coaching, healing en meditatie gebruikt. 'Inwezig is dan dat je goed in jezelf aanwezig bent.' Opvallend genoeg kent ook de christelijke mystiek bij de 16e eeuwse Johannes van het Kruis de terminologie. Troost wijst beide benaderingen af. Het gaat hem niet om de seculiere benadering waarin je goed in jezelf aanwezig bent. Ook kiest hij bewust niet voor een mystiek waarin je afstand neemt van het aardse leven en teruggeworpen wordt op God. Inwezigheid staat bij hem voor de omgekeerde beweging: God is aanwezig in ons, in mijn bestaan. Hij knoopt daarvoor aan bij een tekst uit de Galatenbrief: 'Ikzelf leef niet meer, maar Christus leeft in mij.'

Obstakels
Troost heeft een praktisch boek willen schrijven. Elk van de acht hoofdstukken heeft een serie vragen en opdrachten. Alleen daardoor al is het niet een boek om in één keer uit te lezen. Het gedachtengoed dat Troost aanreikt kan de lezer zich met behulp van oefeningen eigen maken. Daarmee sluit Troost aan bij de praktisch en functioneel ingestelde lezer. Toch krijgt de gebruiker een stevige hoeveelheid theorie te verstouwen. Troost pretendeert dan wel geen wetenschappelijk verantwoorde theorie te presenteren. Hij maakt het zijn lezers bepaald niet gemakkelijk. Je moet je hoofd er goed bij houden. Ik kan me voorstellen dat Troost met deze aanpak voor sommigen onneembare obstakels opwerpt. Moet ik dat nu allemaal weten? Toch kan Troost niet anders. Mindfulness en inwezigheid liggen dicht bij elkaar. Je moet ze goed kunnen onderscheiden om op het spoor van de inwezigheid te komen en te blijven. Alleen zo verkeer je in het spoor van Christus - of eigenlijk: Hij in jouw spoor. Alleen zo verkeer je met God en God met jou. Wie meent dat het toch allemaal niet zo scherp en zwart-wit ligt, zal veel van wat Troost schrijft als ballast ervaren.

Ik geef enkele citaten om Troost standpunt nog wat scherper voor het voetlicht te krijgen. 'De sfeer is niet die van "Als jij maar goed je best doet, dan kom je er wel", maar "Als jij je opent voor God, dan komt Hij wel".' En: 'Echt rusten in God te midden van het alledaagse leven leer je niet door je grenzen te ontkennen of op te heffen, maar door ze te leren herkennen en respecteren.' Hoe je er uiteindelijk ook over denkt, ik vind dit mooie zinnen om in de week te leggen en te herkauwen.

Neutraal
Zoals gezegd: Troost biedt stevige kost. Elk hoofdstuk opnieuw. Het valt me op dat de opdrachten en oefeningen echter behoorlijk 'neutraal' zijn. Ik kom betrekkelijk weinig opdrachten tegen die een specifiek christelijke invulling krijgen. Daarmee ontkomt Troost niet aan de indruk die hij nu juist niet wil wekken: dat zijn theorie vooral een christelijk sausje is over een niet-christelijke maaltijd. Gaat het zo wel werken? Je worstelt je als welwillende lezer door een hoofdstuk heen, maar je krijgt vervolgens oefeningen waarbij je de theorie nauwelijks nodig hebt. Troost zal tegenwerpen dat mindfulness als zodanig van God komt en dat het maar net is vanuit welk kader je het inzet. Toch overtuigt me dat niet echt. Nog even los van de vraag in hoeverre wij daar zelf echt invloed op kunnen hebben: gaat het met deze over het algemeen neutraal geformuleerde oefeningen vanzelf dat Christus in jouw komt en jij in Christus? Vergroten zij Gods inwezigheid? Ik zou structureel een stevige dosis Bijbel en gebed verwachten. Die ontbreken nu, op een enkele uitzondering na. Ik word in mijn wantrouwen bevestigd door een impressie van het boek die ik op internet las. Iemand uit de wereld van de mindfulness vond het boek van Troost zinvol, omdat het kon helpen om aarzelende gelovigen ontvankelijker te maken voor mindfulness. De kritische opmerkingen over het door haar geliefde boeddhisme nam ze daarom maar op de koop toe.

Het lijkt me een goede zaak om na te denken wat we eigenlijk doen als we in een gelovig kader mindfulness willen beoefenen. Troost doet een stevige en op onderdelen originele handreiking. Hij zet mij in ieder geval aan nog eens op een andere manier naar mindfulness te kijken. Ik vind zijn handreiking ook een waardevolle aanvulling op wat Wil Derkse over aandachtig leven geschreven heeft in zijn boekjes vanuit de benedictijnse spiritualiteit. Na de theorie nu alleen de praktijk nog.

Klaas-Willem de Jong

Philip Troost, Mindful met Jezus. Inwezig leven (Utrecht: Kok; ISBN 978 90 435 2247 2; EUR 14,50).

Dit artikel is in licht bewerkte vorm gepubliceerd in Christelijk Weekblad 62 (2014), nr. 21 (23 mei)



http://www.kwdejong.nl

© 2014, KWdJ