Onvermoede missionaire mogelijkheden

Missionaire initiatieven in Londen

Missionaire initiatieven in Londen. Foto: drs. H.J. Jansen te Dalfsen Veel missionaire initiatieven gaan uit van de bestaande situatie. De vernieuwde samenkomst lijkt sterk op de klassieke kerkdienst. De nieuw gestarte gespreksgroep komt nog altijd samen in een zaaltje van de kerk. Moet de kerk niet radicaler over haar grenzen heenkijken? Klaas-Willem de Jong deed dat onlangs met een aantal collega-predikanten. Tegen deze achtergrond stelt hij een aantal vragen aan de huidige praktijk.

Met een groep collega's ging ik onlangs de grens over. Wij nemen deel aan de cursus 'De wind in de zeilen. Nieuwe kansen voor missionair kerk-zijn', aangeboden door Hydepark in samenwerking met het Hendrik Kraemer Instituut. Tot deze cursus behoort een vierdaags bezoek aan verschillende missionaire experimenten in Londen. De ontkerkelijking is in het Verenigd Koninkrijk eerder ingezet dan in ons land. Veel gemeenten zijn klein. Opheffing dreigt. Op sommige plaatsen is de kerk al verdwenen. Daarmee is de urgentie om over vernieuwing na te denken en met vernieuwingen te experimenteren groter dan in ons land. Maar ook bij ons doet de teruggang zich steeds krachtiger voelen. In het ontwikkelen van een nieuwe visie en een nieuwe praktijk kunnen de Engelse ervaringen ons helpen. In dit artikel moet ik een selectie maken.

Aantallen
Wij bezochten op de zaterdagavond (!) van ons bezoek een viering van 'Grace' in Ealing, in het Westen van Londen. De groep is ontstaan vanuit de plaatselijke Anglicaanse parochie St. Mary's, gebruikt de voorzieningen van de parochie, maar heeft voor het overige een grote mate van zelfstandigheid. De viering heeft een hoog alternatief gehalte. Er wordt veel met (beamer)beelden gewerkt. Op een gegeven moment wordt de thematiek in kleine groepjes besproken. Gedurende de viering klinkt op de achtergrond voortdurend muziek, maar van samenzang is geen sprake. Er is ruimte voor gebed, maar deze keer ook voor een klassieke vorm als schuldbelijdenis. Na afloop is er gelegenheid om samen wat te drinken. Woorden uit de Bijbel vinden een direct toepassing, werpen een nieuw licht op de aangesneden thematiek.
Twee vragen die bij mij opkwamen, wil ik hier noemen. In de eerste plaats roept deze samenkomst de vraag op wat nu precies een kerkdienst is? Enerzijds is er sprake van een vormingswerkachtige sfeer. Anderzijds zijn gezamenlijk gebed en aanbidding duidelijk aanwezig en krijgen de klassieke elementen een plaats. De tweede vraag richt zich op het getal. 'Grace' bestaat vijftien jaar. Iedere keer zijn 30 Ó 40 mensen aanwezig. Daar is men tevreden mee. Maar zijn zoveel mensen de moeite van de uitvoerige voorbereiding waard? Of zijn wij geneigd te snel naar aantallen te kijken, meer naar kwantiteit dan kwaliteit?

Nieuwe start
Zondagmorgen bracht een deel van de groep door in St. Paul's Onslow Square. Dit is een kerkplanting van Holy Trinity Brompton (HTB), waar de Alpha-cursus ontstaan is. 's Morgens zijn er twee diensten, om 9.00 uur een traditionele en om 11.00 uur een 'informal service'. Tussen beide diensten in wordt er koffie gedronken en kan er tegen een geringe vergoeding worden gebruncht. De kerk ziet er licht uit, is voorzien van tapijt. Na de eerste dienst worden de stoelen aan de kant geplaatst of weggezet en over de hele ruimte kussentjes verspreid. Een band met een mannelijke en een vrouwelijke zanger draagt de muziek in de 'informal service'. Er is sprake van gebed, Schriftlezing en een praktische preek (van een eerdere dienst in HTB, op scherm geprojecteerd), maar ook worden we op een gegeven moment uitgenodigd kennis te maken met iemand vlakbij ons die we nog niet kennen. De jonge voorganger presenteert het geheel op een losse manier, voor een deel met zijn hand in zijn (spijker)broekzak. We zien in deze viering opvallend veel jongere mensen.
De opzet van St. Paul's met structureel twee heel verschillende diensten wordt wel getypeerd als 'mixed economy'. Soms heeft men er zelfs bewust voor gekozen in de tweede dienst een nieuwe wijkgemeente te starten. De gedachte daarachter is dat de samenleving zo snel verandert, dat het beter is een nieuwe dienst of zelfs gemeente te starten, dan de klassieke aanpak voorzichtig te gaan hervormen. In Nederland komt dit nauwelijks voor. Zijn wij bang dat wat wij zien als eenheid op te geven? Een tegenvraag zou kunnen zijn of we volgende generaties die vaak in een wezenlijk andere context leven, met onze eenheidspraktijk wel recht doen. Zij brengen het vaak niet meer op te wachten tot de kerk eindelijk een beetje in hun richting veranderd is.

Grenzen
Op maandag krijgen we een inleiding over 'fresh expressions', nieuwe manieren van kerkzijn. Een van de voorbeelden is de opzet van gespreks- en gebedsgroepen in een district van het politiekorps. Sommigen nemen deel naast hun kerklidmaatschap. Voor anderen is dit de enige vorm waarin zij gestalte geven aan hun geloof. Elders komen losse groepen samen in bijvoorbeeld een pub. Bij kerk denken wij direct aan bepaalde instituten, kerklidmaatschap, ambten en sacramenten, enzovoort. Maar mogen initiatieven als deze ook kerk genoemd worden? Waar ligt de grens van wat kerk is? Het is in dit verband opmerkelijk dat een sterk ge´nstitutionaliseerde kerk als de Anglicaanse kerk het experiment 'fresh expressions' actief ondersteunt en er kerkordelijk ruimte voor heeft gemaakt.
Bij het voorgaande passen twee kanttekeningen. In alle experimenten was er sprake van een duidelijke overtuiging. Dat moet ook wel, anders lopen experimenten het gevaar als het ware op te lossen in de samenleving. Daarnaast begeleidt steevast gebed de experimenten. Met andere woorden: zonder duidelijke identiteit van welke aard dan ook, werkt het niet. Dat is een randvoorwaarde om goed in de gaten te houden.

Klaas-Willem de Jong


Links:
Grace in Ealing: www.freshworship.org
Holy Trinity Brompton: www.htb.org.uk
Fresh Expressions: www.freshexpressions.org.uk



Dit artikel is in licht bewerkt vorm gepubliceerd in Centraal Weekblad 56 (2008), nr. 49 (5 december)


http://www.kwdejong.info

© 2008, KWdJ