Mogelijkheden nog onvoldoende uitgebuit

Preekwijzer helpt de voorganger bij het maken van de preek

Preekwijzer De predikant bestudeert de grondtekst van een Bijbelgedeelte. Daaruit wordt de preek geboren. Dat is het ideaal. In de praktijk staan de voorganger tal van hulpmiddelen ter beschikking. Klaas-Willem de Jong bekeek de recente site preekwijzer.nl en doet verslag.

Ik probeer me wel eens voor te stellen hoe het is geweest voor een predikant een of twee eeuwen geleden. Hij had de Bijbelse grondtekst en een beperkte bibliotheek. Meer had hij ook niet nodig. Zijn gehoor was zeker op het platteland maar beperkt geletterd. Veel kwam aan op zijn bekwaamheid om het Woord te brengen, om het te vertolken naar het dagelijks leven. Wat dat betreft is er misschien niet eens zoveel veranderd. De mensen zijn dat wel. Zeker het kerkvolk is doorgaans relatief hoog opgeleid. De kerkgangers staan midden in de wereld, weten via uiteenlopende media wat er ter plaatse en elders speelt. Dat stelt eisen aan de predikant. Hij of zij zal in allerlei opzichten beslagen ten ijs moeten komen, maar zeker theologisch up to date. De klassieke papieren bibliotheek kan daarvoor nog altijd een goed hulpmiddel zijn, maar vind tussen alle boeken maar eens precies wat je nodig hebt. Bovendien merk ik dat het belang van digitale informatie in het preekvoorbereidingsproces sterk is gegroeid. Het is daarom geen gek idee van het Boekencentrum om met een digitale vraagbaak te komen: www.preekwijzer.nl

Preekwijzer is de digitale opvolger van de Postille. Sinds 1948 is ieder jaar een deel verschenen met voor elke zondag een beknopte exegese, een preekschets en enkele liturgische aanwijzingen. Vorig jaar kwam het 65e en laatste deel op de markt. In de afgelopen decennia hebben andere inspiratiebronnen voor de ploeterende predikant aan belang gewonnen. Zo is er het oecumenisch leesrooster dat in 1977 van start ging en in het succesvolle tijdschrift De eerste dag voorgangers nog altijd elke zondag van de nodige informatie voorziet. Methodes voor de kindernevendienst als Kind op Zondag en het recentere Vertel het maar volgen dit rooster ook min of meer en bieden daarbij hun eigen exegetische informatie. De Postille gebruikte het oecumenisch leesrooster niet, maar deed naast enkele bezinnende artikelen over preken en kerkdiensten per drie of vier zondagen een eigen samenhangend aanbod. Wie trouw de Postille aanschafte, had op den duur een mooie verzameling schetsen over zeer uiteenlopende teksten. Het leesrooster was door de jaren heen wat tekstkeuze betreft eenkenniger. Sommige predikanten kozen daarom met enige regelmaat voor afwisseling, bijvoorbeeld met hulp van de Postille. In Preekwijzer zijn de bijdragen van de laatste tien jaar Postille gedigitaliseerd.

Preekwijzer is vorige week online gegaan. Het bevat op dit moment een tiental boeken en naslagwerken, alsmede jaargangen van de tijdschriften Kerk en Theologie (2009-2013) en Nederlands Theologisch Tijdschrift (2006-2012). Over het geheel genomen is het zeker voor een digitale database niet veel. Het beloofde materiaal voor kindermomenten ontbreekt nog geheel. De eveneens beloofde theologische woordenboeken zijn op dit moment nog maar in zeer beperkte mate aanwezig. Ook verder loopt de gebruiker al snel tegen grenzen op. Het rooster met preekschetsen houdt op bij 23 november 2014. Voor wie de laatste Postille (65: 2013-2014) heeft aangeschaft, bevat de site in dat opzicht dus niets nieuws. De bijdrage voor 23 november stond daarin immers al op papier. De predikanten en andere gebruikers kunnen mogelijk wel hun voordeel doen met de integraal opgenomen boeken, hoe beperkt het aantal op dit moment ook is. Jammer is dan alleen wel dat dat alleen met enige vindingrijkheid kan en dan nog in beperkte mate. Ik krijg bijvoorbeeld de onderscheidene hoofdstukken van F.G. Imminks Het heilige gebeurt wel boven water, maar het is onduidelijk in welke volgorde ze zouden moeten staan. Voor zoeken in de tijdschriften geldt hetzelfde. Bij dit alles zou het surfen best wat sneller kunnen.

Preekwijzer kent een forum, waar gebruikers ervaringen kunnen uitwisselen, vragen kunnen stellen, enzovoort. Het is zo kort na de start alleszins begrijpelijk dat daar nog niets bruikbaars te vinden is. Ervaringen elders leren, dat - wil de redactie hier echt iets van maken - actief te stimuleren noodzakelijk is. Dat kan bijvoorbeeld door prikkelende vragen te stellen, zelf suggesties te doen en de discussie aan te gaan. Op dit gebied is namelijk al heel veel op internet te vinden, zoals bij Yahoo en Linkedin, en dan gratis.

Preekwijzer heeft de potentie een prachtsite voor voorgangers te worden. Al blijft de website eigen keuzes maken in de teksten voor een bepaalde zondag, ook fervente leesroostervolgers kunnen er door de op den duur grote hoeveelheid materiaal ondersteuning vinden. Dit najaar bijvoorbeeld staat in het oecumenisch leesrooster Abraham centraal. Eerder besteedde Postille aandacht aan hem (bijvoorbeeld met drie schetsen in deel 63).

Graag had ik vanwege het mooie concept positiever over Preekwijzer geschreven. De website is mogelijk te snel gelanceerd. Mijn aarzelingen hebben ook te maken met de kosten: EUR 99 per jaar. Een los maandabonnement is voor EUR 9,95 te krijgen. Een eerste maand op proef is gratis. Aan automatisch verlengen doet het Boekencentrum niet. Iedere verlenging is een bewuste keuze: dat is een goede zaak. Echter zeker de prijs van het jaarabonnement vind ik voor het gebodene echt te hoog. Een enkel deel van de Postille kostte enkele tientjes (in de ramsj na een jaar of twee minder dan een tientje). De gebruiker van Preekwijzer is een veelvoud kwijt. Ik kan me voorstellen dat het Boekencentrum veel lager begint - met enkele tientjes per jaar - en de prijs met de groei van de site langzaam laat oplopen. De gebruikers kunnen het Boekencentrum dan helpen de site aan te passen aan hun wensen en verwachtingen. Want ook in gebruiksmogelijkheden kan de site nog flink groeien.

Klaas-Willem de Jong

Dit artikel is in licht bewerkte vorm gepubliceerd in Christelijk Weekblad 62 (2014), nr. 42 (17 oktober)



http://www.kwdejong.nl

© 2014, KWdJ