Ervarend Bijbel lezen

SCOPUS: EEN ANDERE BLIK OP DE BIJBEL

Ds. Klaas-Willem de Jong maakt kennis met een nieuwe vorm van Bijbel lezen: Scopus. Ds. Klaas-Willem de Jong maakte kennis met een nieuwe vorm van Bijbel lezen: Scopus. Het bleek een inspirerende ervaring te zijn, al ontbreken ook de kritische vragen niet.

Als we de zaal binnenkomen staan de stoelen in een kring. Geen tafel in het midden. Deze 'natuurlijke' vorm van beschutting en veiligheid ontbreekt. De open ruimte nodigt uit tot een open, ontvankelijke houding. Kan ik dat, wil ik dat? Best spannend.
Op de vloer ligt een zogenaamd grondbeeld. De eerste bijeenkomst is dat een grote zon met 16 stralen. Het blijken er precies evenveel te zijn als het aantal aanwezigen, zo ontdekt een van ons al snel. Dit beeld speelt een centrale rol in de Scopus-cursus Een plek onder de zon. Het komt in alle vijf de bijeenkomsten terug. Om het cursusmateriaal te kunnen aanschaffen en de cursus te mogen geven, moeten twee trainingsdagen worden gevolgd. De gedachte is: je moet er zelf een keer doorheen zijn gegaan. Scopus is namelijk geen cognitieve cursus, geen Bijbelstudie in de traditionele zin. Scopus bedoelt heel nadrukkelijk ook gevoelslagen aan te spreken. Toch betekent dat niet dat oppervlakkig met de Bijbeltekst wordt omgesprongen. Integendeel.

Zacheüs
De eerste bijeenkomst draait om Zacheüs. Bij deze thematiek een prachtig verhaal om te beginnen. Zacheüs gunt zichzelf geen plek onder de zon, hij verstopt zich in een vijgenboom. Na wat associaties bij wind en zon, en een plek onder de zon, luisteren we naar het verhaal. Dat zullen we in het vervolg bijna letterlijk gaan spellen. Bijna elk woord, elke zinswending wordt onder de loep genomen. Ook als predikant leer ik hier. Bijna wekelijks bereid ik me voor op de Schriftuitleg in de kerkdienst. Toch raak ik hier opnieuw onder de indruk hoe nauwkeurig alles ge- en beschreven is, geen woord teveel of te weinig. Tegelijk is het een kwestie van inleven, veel sterker dan het anders het geval is. De kleine Zacheüs. Wat doet dat met een mens, om klein te zijn, zich klein te voelen? De mensen keken op Zacheüs neer, letterlijk en figuurlijk. Straks zal Jezus naar Zacheüs opkijken, daar in de boom. De omgekeerde wereld. De kleinheid van Zacheüs wordt gevisualiseerd en gethematiseerd. De cursusleidster haalt een uniform tevoorschijn. Dát is Zacheüs zoals de mensen hem kennen, zoals ze tegen hem opkijken. Maar onder dat uniform, dat statussymbool … . Velen voelen zich op een of andere manier klein. Verstandelijk iets minder makkelijk mee kunnen komen. Niet altijd ad rem kunnen reageren in gezelschap. Anderen die beter in sport zijn. Bijna als vanzelf loopt de ene gevoelswereld over in de andere. Op knappe wijze doet de cursusleidster handreikingen en daagt ze ons uit om zelf ook met associaties te komen. Dat kúnnen heel persoonlijke zijn, maar dat hoeft niet. Niemand hoeft zich bloot te geven. Zo volgen we het spoor van het verhaal verder en komen we allerlei aspecten en vragen tegen. Wat maakt het nu dat Zacheüs Jezus zo graag wil zien? Wat verwachtte hij daar eigenlijk van? Het 'onschuldige' verlangen krijgt grote gevolgen. Hoe zit dat met het dringende appèl van Jezus om bij Zacheüs te gast te zijn: 'Vandaag moet ik in jouw huis verblijven.' Is er nog een mogelijkheid te weigeren?
Aan het slot komen de verschillende lijnen weer bij elkaar. Zacheüs mag aan het licht komen, hij kan weer in de zon staan. Eerder zijn bij het noemen van voorbeelden van kleinheid de stralen onder de zon geschoven. Nu kunnen ze aan het slot weer tevoorschijn komen. We worden uitgenodigd dat persoonlijk te doen. Dat kan in algemene zin: 'ik ben blij dat ik mijn onvermogen niet hoef te verstoppen'. Maar ook in de vorm van een dankgebed: 'dank u, Jezus, dat u mijn gevoelige plek kent'. Ook hier geldt: het hoeft niet, het hoeft ook niet hardop.

Verrassend
Scopus is verrassend genoeg een missionaire cursus. Dat lijkt vreemd. Wij zouden waarschijnlijk niet zo gauw op de gedachte komen in een missionaire cursus met concrete Bijbelverhalen te beginnen. Ze komen in de bekendere Alpha- of 7+1-cursus wel aan de orde, maar veel implicieter. Scopus laat de kennismaking met het christelijk geloof verlopen via de Bijbel zelf. Tegelijk roept dat wel een vraag op. Kan dat, werkt dat? In de training waren we met gelovigen die qua Bijbelkennis een behoorlijke bagage hebben. Dat is toch een andere setting. Tot op heden opgedane ervaringen in Duitsland en Nederland wijzen uit dat het kan.
Overigens, wie een traditionelere vorm van Bijbelstudie gewend is en ook nu verwacht, zal bij Scopus wellicht teleurgesteld raken, omdat de cursus op een heel ander niveau werkt.
Een andere vraag is, of de Bijbeltekst wel tot zijn recht komt. Psychologie speelt een grote rol in de opzet van Scopus. Het gevaar bestaat dat de Bijbel vanuit dit psychologische frame gelezen gaat worden en zelf niet meer spreken kan. Ik denk dat het goed is dat de gebruikers zich van dit gevaar bewust zijn. Tegelijk speelt in bijvoorbeeld preken ook interpretatie een grote rol. Impliciet gebruikt de voorganger dikwijls vergelijkbare methoden.
Scopus zet bij de deelnemers iets in beweging. Dat is ontegenzeggelijk. Is dat de kracht van een goed stuk literatuur - dat de Bijbel ook is - of is God zelf hier aan het werk? Scopus dwingt bijna als vanzelf tot deze vraag. Iedere cursusleider zal zich die mijns inziens moeten stellen. Dat voorkomt dat het een trucje gaat worden. De cursusleiding zal zich open moeten stellen voor God, door gebed ontvankelijk moeten worden.
De Scopus-training Een plek onder de zon smaakt naar meer. Zo is er een cursus bij het Onze Vader in voorbereiding. Ik ben benieuwd hoe dat op vergelijkbare wijze wordt aangepakt.

Scopus is een bewerking van het Duitse cursusmateriaal 'Stufen des Lebens'. Scopus visualiseert het Bijbelgedeelte, daagt uit tot inleving en slaat zo op creatieve wijze een brug naar de ervaringen van de deelnemers. Het cursusmateriaal kan pas worden aangeschaft als men de bijbehorende training heeft doorlopen. Meer informatie: www.izb.nl.


Dit artikel is in licht bewerkte vorm gepubliceerd in Christelijk Weekblad 58 (2010), nr. 27 (2 juli)



http://www.kwdejong.info

© 2010, KWdJ