't Zonneheem en andere
historische villa's in Oosterbeek

rainline


Oosterbeek was tot 1840 een agrarisch dorp langs de Rijn, met als centrum de tiende-eeuwse Oude Kerk. In de jaren daarna ontwikkelde Oosterbeek zich tot een kunstenaarsdorp hetgeen resulteerde in de bouw van een groot aantal villa's door en ten behoeve van een intellectuele bovenlaag, die met name 's zomers in Oosterbeek verbleef. Aanvankelijk verbouwde de plaatselijke bevolking hun eigen huizen, waarbij zij zelf in een simpel achterhuis bleven wonen en het luxe voorhuis werd verhuurd aan vooraanstaande families. Op deze manier zijn villa's als Beekhof (foto midden boven) en Schoonoord ontstaan. Later in de 19e eeuw begonnen welgestelde inwoners hun eigen villa's te bouwen. Zo ontstonden Bergoord (foto rechtsboven), Valkenburg, Hoogerheide en Bato's wijk.

't Zonneheem (foto linksboven) is van latere datum (1907) en is aanvankelijk gebouwd als zomerhuis bij Beekhof, waar de bouwer en kunstschilder Evert Cornelis Ekker zijn schilderende vrienden kon ontvangen. Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van 't Zonneheem in 2007, heb ik als huidige bewoner een boek geschreven over de geschiedenis van dit unieke huis, dat via deze website is in te zien (klik linksonder in menu). De artikelen over de geschiedenis van de andere villa's zijn veelal geschreven in samenwerking met mijn buurvrouw Anneke Martin, de bewoonster van Nieuw Beekhof.

Oosterbeek heeft zwaar te lijden gehad onder de Slag om Arnhem in september 1944. Bergoord is tijdens deze slag verwoest, terwijl Beekhof in de daaropvolgende maanden gedurende de evacuatie van Oosterbeek is afgebrand. Van deze gebeurtenissen bestaan foto's en ooggetuigenverslagen, die via deze website te bekijken zijn.

Ook Schoonoord, dat vooral bekend is geworden als het hotel waarin Jacob van Lennep in 1868 is overleden, en Bato's wijk zijn in die periode uitgebrand. Valkenburg en Hoogerheide zijn gesloopt om plaats te maken voor nieuwe huizen. 't Zonneheem is in de oorlog beschadigd, maar daarna weer hersteld. Meer informatie over elk van deze huizen kan verkregen worden door links in het menu de naam van het huis aan te klikken.

De schade die door de oorlog is aangericht, is goed de te zien op onderstaande schadekaart van het Zweiersdal, waarop ook de locaties van 't Zonneheem, Beekhof en Bergoord zijn aangegeven. Alle in zwart aangegeven huizen zijn tijdens de oorlog onherstelbaar beschadigd geraakt.

Schadekaart van Oosterbeek,
direct na de oorlog door de gemeente Renkum opgesteld op basis van de bestaande kadasterkaarten. Het Zweiersdal wordt aan de westkant begrend door de Weverstraat en aan de oostkant door de Fangmanweg.

A: 't Zonneheem, gelegen aan de Fangmanweg nabij de bron van de Zuiderbeek

B: Beekhof, gelegen aan de westkant van de Zuiderbeek, met uitgang op de Weverstraat

C: Bergoord, hogerop gelegen aan de Fangmanweg, naast de oude Oosterbeekse begraafplaats