Sergeant Wim Jumpertz en Sergeant Willem Bijl krijgsgevangen “tweede wereldoorlog”in “stalag IVb. Mühlberg/Elbe”

Het bewogen oorlogsverhaal van Sergeant Wim Jumpertz en Sergeant Willem Bijl

 

 

 

Wim Jumpertz geboren 11 maart 1917 te Sint Pieter, nu Maastricht

 

EINDHOVEN - Het bewogen oorlogsverhaal van mijn, op zijn  93-jaar overleden, vader  Wim Jumpertz. geboren 11 maart 1917 in het dorp St. Pieter, nu behorende bij Maastricht.

 

Het verhaal wordt door hem zelf verteld.

Drie jaar na de capitulatie van Nederland werd ik sergeant Wim Jumpertz alsnog als krijgsgevangene geïnterneerd. Twee jaar zat ik vast in een groot krijgsgevangenenkamp in het oosten van Duitsland. Pas op het laatst van de oorlog werd ik en mijn medegevangenen door Russische troepen bevrijd.

Na mijn periode als dienstplichtig militair tekende ik, toen 21jaar, in 1938 voor vijf jaar bij als sergeant-capitulant. Een dienstverband, waarna je, na het contract van zes dienstjaren, zekerheid had van een andere baan in overheidsdienst. De opleiding tot segeant-capitulant vond plaats in het Kamp-Laren te Laren en de Harskamp.

 

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Kamp Laren 1

Groepsfoto tijdens de opleiding tot sergeant-capitulant in het Kamp-Laren. Wim Jumpertz staand tussen adjudant Klap links en sergeant- majoor…?…… Rechts.

                                                                                                                                                                                                                    

                                                                                                                                                                                                                         

                                                                                                                                                                                                                               Oorlogszakboekje Wim Jumpertz 1937               

                                                                            

Ik werd na de opleiding als stukscommandant zware mitrailleur ingedeeld bij het grensbataljon van het 13e regiment Infanterie, gelegerd in de Tapijn kazerne te Maastricht.

 

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Harskamp 1

                                       Sergeant Jumpertz knielend uiterst rechts

 

Tijdens het uitbreken van de oorlog in mei 1940 was mijn onderdeel in Heer bij Maastricht gelegerd.. A1 heel snel waren we door de Duitsers overmeesterd. Duitse tanks sloten ons van achter in en na een korte vuurwisseling werden we gevangen genomen. We werden, onder bewaking van Duitse soldaten gesteld en opgesloten in een met prikkeldraad omheind weiland. De Duitse opmars ging echter zo snel dat ze kennelijk niet goed raad met ons wisten. De Duitse commandant, een officier in het zwarte SS-uniform, vroeg waar we vandaan kwamen. Iedereen zei: ,,Hier uit de buurt." We kregen toen van hem toestemming om naar huis te gaan. We trokken de overall aan, die bij onze uitrusting hoorde en ik kon naar huis, naar mijn ouders in Maastricht.

 

                                                                                                                                                                                                                             Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: scannen0025Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: scannen0026

                                                                                                                                                                                                                             Tweede distributie stamkaart Werd in de tweede wereld gebruikt voor distributie van dagelijkse behoeften.

 

DOUANIER

Direct na de capitulatie moest ik mij melden. Ik werd naar het depotbataljon van het 13e regiment in Den Haag gestuurd. Daar bleef ik tot 7 juni

.Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Den Haag

                                      Wim Jumpertz zittend vooraan.

 

Als capitulant kreeg ik gelegenheid te solliciteren naar een overheidsbetrekking. Ik deed een aanvraag voor een baan bij de douane. Na een sollicitatiegesprek in de jaarbeurshallen werd ik als een van de weinigen bij de douane aangenomen. We moesten ons op 22 juli mel­den in Zwolle en na een nieuwe ondervraging kregen we een standplaats toegewezen.

Met zeven anderen werd ik bij de inspectie Oldenzaal geplaatst met als standplaats Overdinkel. Eerst met de trein naar Oldenzaal om ons te melden. Tot Hengelo ging het goed. Daar moest iedereen uitstappen met de boodschap dat er vandaag niet verder werd gereden. Hevig protest natuurlijk, waarna de stationschef een rangeerlocomotief met een wagen opscharrelde, die ons naar Oldenzaal bracht. Door de inspectie Oldenzaal zijn we ver­der met een hout gestookte auto naar Overdinkel gebracht.

Tot begin 1943 ben ik, intussen getrouwd met A Terlien, in Overdinkel gebleven. Daarna werd ik overgeplaatst naar Haarlem.

 

AUSWEISS

Op 5 juli 1943 stond een bekendmaking, in opdracht van Hitler, van de Duitse generaal Fredrich Christiansen Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: D:\Bibliotheken\Afbeeldingen\Pictures\Krijgsgevangenen\thOUCE0YB7.jpg in de krant dat we ons als voormalig militair moesten melden. De inspecteur, mijn directe chef en NSB-er, sommeerde me dat ik me moest melden. Zo niet, dan werd mijn salaris ingehouden.

Ikzelf zag geen problemen. Een oom van me zou wel voor een Ausweiss kunnen zorgen en dan was ik meteen weer vrij. Die Aus­weiss lukte. Mijn vrouw toog er direct mee naar Amersfoort, waar ik me had moeten melden. Te laat, ik was al naar Duitsland afgevoerd. Achteraf hoorde ik dat de Ausweiss toch niet geholpen zou hebben. Ik stond namelijk als 'Deutsch-feindlich' aangemerkt.

 

                                                                                                                               Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: scannen0002

                                                                                                                                        Dagboekje Wim Jumpertz                                                                                                                          

                                                                                                                          

                                                                                                                EN PAAR BLADZIJDE UIT HET DAGBOEK VAN W JUMPERTZ.

 

 

KAMPEN;

Amersfoort van 5 juli tot 10 Juli

Transpoort naar stalag IV B Mühlberg 36 uur 10 juli tot 12 juli 1943

 

Mühlberg stalag IV B  12 juli tot 30 juli 1943

Transport naar Brúx 32 uur

 

Brüx stalag IV C  31 juli tot 8 augustus

KG Lager 17-18 van 8 augustus tot 21 augustus 1943

 

Stalag IV B Mühlberg van 22 augustus tot medio 1945

 

Opkomst in krijgsgevangenkamp Amersfoort. Van 13 RI en van mij.

Dagen van voorbereiding koortsachtige bedrijvigheid. Doen alles om mij zo veel mogelijk mee te geven.

4 juli laatste dag bij de mijnen vliegt voorbij. Avonds kaarten bij tante Net. Zij maakt het heel gezellig licht de stemming is iets gedrongen.

 

5 juli  4 uur wij staan op en maken ons gereed ik kleed mij in uniform. Eet met grote moeite een stukje rijstevla. Dan afscheid van moeder met moeite houdt zij zich goed. Dan gezamenlijk naar het station. Daar heerscht een enorme drukte even voor half zes vertrekt den trein. Wij nemen afscheid Ali huilt niet dat vind ik fijn anders had ik mij zelf ook niet gehouden.

In den trein hoera stemming 99 van de 100 hebben ausweis. Dan naar de Waterloo kazerne wij melden ons ik moet blijven loop twee aan twee, kom dan in kleine kamer daar nog meer lotgenoten.

± 12.30 uur gaan we te voet naar zonnenbloemstraat onder gewapend geleide. Gelegerd in barak F wordt kamer commandant. Moet zorgen voor eten halen, corvee enz.. kregen warm eten. Zag uit als varkens voer. Doch smaakte goed. Savonds onder elkaar feest. Het rode kruis zorgt uitstekend. Brief naar huis. Half 10 barak op slot.

 

6 juli. Half zeven barakken open. 8 uur appel. Hier meldt zich motordienst steeds nieuwe slachtoffers. Hoeven niets te doen, alleen een paar man aardappels wassen en pellen.

 

7 juli  Vandaag geen melding 20 man in Bickenhove. Aardappels schillen. Rustige dag.

 

8 juli Veel mensen aan het hek spreken met elkaar. Totaal 96 van 13 RI  hier gehouden. Vandaag meldt zich 14 RI.

Veel slachtoffers.

Brief naar huis en boodschap.

 

9 juli. Als gisteren tucht hier niet streng. Vandaag melden zich laatste van 14 RI en K.M.D. eten is goed. Rode kruis geeft heel veel. Telegram naar huis.

 

10 juli. Wacht tevergeefs op deken. 2 uur klaarmaken voor transport. Donderdag en vrijdag verschillende naar huis gegaan ook Bassier. Half 5 stappen ze in wagon 30 man krijgen 30 broden en 8 worsten van het Rodekruis kersen en bessensap en een beetje tabak.16.50 vertrok den trein over Apeldoorn, Dev, Alm, Heng, Olden. Aankomst Old. 20 uur. Vertrek 21.00 wagon blijft dicht. 21.07 passeren de Duitse grens. Zolang we op Hollands gebied reden veel gezongen op Duits gebied niet meer.

 

11 juli. Zondag.  S ’morgens +- 4 uur aankomst in Hanover mogen er bij licht even uit om ons te vertreden en czs. In wagon emmer voor behoefte stank als er iemand opzit gezellig. In de trein vervelend lam. S’ middags 15 uur in Magdenburg staan lang stil doch gaan weer verder door Falkenberg aankomst Mühlberg +-22.30. Blijven in den trein.

 

12 juli. Half 4 gebons op trein moeten opstaan half uur lopen naar kamp 2 X komen in lege barak krijgen thee ( kamillen of zoiets). Daarna de z.g. ontluizing alles gaat in gas oven behalve levensmiddelen die houden we bij ons ook in bed. Wij worden kaal geknipt dan in bad. Worden door (Rus doc.) nagekeken naar platluis. We lopen met 80 man naakt door elkaar. Dan worden we onder de armen en buik ingesmeerd met creosoot( gemaakt van de Creosootstruik). Dan injectie op de borst. Dan is het wachten op kleren die zijn in de gaskamer. Als we gekleed zijn gaan met bagage in den barak waar alles na wordt gekeken zij namen niets af alleen conserven. Conserven moeten in depot genomen maar worden op verzoek geopend terug gegeven. Dan moeten wij geld en persoonsbewijzen afgeven ik heb 1 mark. Dan sjouwen we met bagage naar de barak die ons is toegewezen. Wij zitten helemaal apart er zijn nog ongeveer 2900 Hollanders in het kamp wij mogen er niet bij voorlopig. Kunnen er wel er wel mee praten door het prikkeldraad. Naast ons zitten Russen zij mogen ons daar niet mee aanleggen met alle anderen wel. De Russen werpen tabak naar ons toe. Wij horen allerlei geruchten o.a. Sicilië is gevallen.

 

13 juli. Krijgen nummer stalag IVb 96479 alles wordt opgeschreven ook wordt er een foto gemaakt met nummer voor de borst. Er loopt gerucht dat de Amerikanen in Italië zijn binnengevallen bij Rome, Napels, Birindie. Hollanders komen beschuit kug (brood) vragen.

 

14 juli. Krijgen deken bij. Hier is het iets strenger s morgens half zes reveille 6 uur appel buiten. Ben een beetje verkouden heb hoofdpijn en koud in den rug. Ga op ziekenrapport wordt niet onderzocht, krijg zo een paar pillen van Servische med. Een brief naar huis, een kaart naar huis en een kaart naar Hilversum. Lig bijna de hele dag op de brits drie hoog.

 

15 juli. Verhuizen vandaag naar groot kamp daar zitten Fransen, Polen, Serven, Belgen, Hollanders, Engelsen. Engelsen barak drie zien wij bijna nooit zij zitten apart. Russen ook doch die worden niet zo als wij behandeld. Ben nog steeds beroerd heb nergens geen zin in. Eten is te eten, Gaat wel alleen veel te weinig. Er is ook een zwembad doch stilstaand water niets voor mij. Hebben een deze dagen scheerzeep, borstel en zeep ontvangen.

 

16 juli. Liggen met 155 man in een barak. Een sergeant is comp. comd. Er zijn groepen van 20 man ieder met sergeant als com. Ben gelukkig geen com. Zij moeten alles doen, eten delen enz. Er wordt al zwaar geruild. Shag voor brood enz. Wij kunnen ook in Franse kantine. Wij brengen er de ketel heen wordt dan gekookt en later weer door ons teruggehaald. Hebben vandaag weer een brief geschreven. Krijgen vandaag kamp geld, er is een kapel in het kamp waar iedere dag door Franse priester een mis voor ons wordt gelezen 6.15. Ik ben vandaag heen geweest. Gister mochten ze dat andere kamp niet uit. Hebben geld ingeleverd voor tabak. Heb buikpijn.

 

17 juli. Heilige Mis, gebeden. Tabak ontvangen 2 X 20 gr. En 2 pakjes vloei. Mogen tussen 12 en 2 op de krib liggen, lig 3 hoog. Naast mij H. uit Meersen. Er is hier een leeszaal, voetbalveld, ping-ping en tennis alles present. De WC ( knobbel) allemaal plaatsen naast elkaar. Voel mij vandaag veel beter, alleen nog weinig eetlust. Wordt veel gemord het eten. Veel hebben hun voorraad op, ik kan me nog voorlopig redden. Donderdagavond hebben een paar man mooi gezongen. Vrijdag ging dat niet meer de stemming zakt. Veel last hebben we niet van de Duitsers zij komen haast nooit in de barak. De Fransen hebben het heel goed die eten zo veel als ze lusten, die krijgen veel van Frankrijk. Overal in de kantines, leeszalen de gebouwen hangt een portret van Petain,   Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: C:\Users\fam\Pictures\th3H6ZPSQQ.jpgDaar zijn ze nogal gek mee. Ze zijn heel erg netjes er mag geen luciferhoutje op de grond liggen. Zelfs buiten niet. Wij kregen ook soms 5 meer aardappelen per dag, deze zijn heel slecht het zijn nog oude. In Holland zouden ze niet aan de varkens gevoerd worden. Wij krijgen 2 maal daags thee hij is niet slecht de meesten drinken hem wel hij is bitter maar per dag krijgen een eetlepel suiker en een stukje margarine en een kug voor  4 of 5 man. Er zijn er die je het eten gewoon uit den mond kijken. Om dan rustig te eten gaat haast niet. Ik geef ze wel eens wat, veel kan ik zelf niet missen daar ik zelf niet veel heb, er wordt ook al gestolen dat is min voor gevangenen onder elkaar.

 

18 juli. Zondag. Half 7 reveille. 7 u appél 8 u H Mis. Vanmorgen 600 Fransen naar huis. Grote parade van 4000 krijgsgevangenen, van 1 Pools 1 Frans en 1 Servisch en een Duits feldwebel.

Ongeveer 500 Hollanders uit Amersfoort van de regimenten 15.16.17.18 aangekomen. Een van onze agenten met 20 man tegelijk opmeten. Mijn laatste brood is bedorven.

 

19 juli. H. Mis en Communie. Groot appél transpoort aangewezen. Macaronisoep is uitstekend. Tandarts geweest wortel uitgetrokken geen napijn. Zag Serv. Kiestrekken geweldig wat een knaap. Vijf keer moest dokter rusten. Tandarts was Serviër.

 

20 juli. H. Mis en Communie. Slecht. M. ET. Geen brief.

 

21 juli. H. Mis. Appél voor inspectie. Wordt heel even beroerd. Transport Engelsen aangekomen. Mogen er niet mee praten.

 

22 juli. H. Mis. Massa Engelsen komen hier aan en zijn er die tabak over de draad werpen. Geen of weinig kameraadschap tussen Hollanders, enkele hebben veel tabak doch delen niet. Vergadering van O.O. uiteenlopende meningen baantjesgasten enz.

 

23 juli. Vandaag kleren gemerkt moeten burger inleveren worden naar huis gestuurd. Middag eten zeer weinig er ligt een vuil verband in de soep. Er zijn er die van alles ruilen voor eten, ondergoed, sokken, horloges enz.

 

24 juli. Weer zijn er massa’s Engelsen aangekomen. Er wordt

 

 

ONTVANGST IN STALAG IV B  MÜHLBERG

Ik heb altijd zorgvuldig enkele bezittingen uit mijn interneringstijd bewaard. Een notitieboekje met aantekeningen en kaarten van het rode kruis. Mede aan de hand van deze documenten kan ik de periode van mijn krijgsgevangenschap heel goed reconstrueren. Overigens heb ik de eerste jaren na mijn terugkomst niets verteld. Dat was tweeledig. Op de eerste plaats kon je daar mentaal moeilijk over praten, ondanks dat ik een vrij nuchter iemand ben. Op de tweede plaats werd je door de legerleiding min of meer onder druk gezet, na thuiskomst werd er een verhoor afgenomen, met de vraag waarom wij ons gemeld hadden voor krijgsgevangenschap. Terwijl je daar toe gedwongen werd. Als je eventueel een baan had werd de betaling gestopt en waar moest je, in die korte tijd die je gegeven werd, onderduiken!   

                                            

  Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: http://anton.gewoonthuis.nl/homepage/show/500653.                                                                     Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: scannen0021

                   Tekening van Hr Uchtmann. Uit het boek Prikkeldraad

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

 

Met honderden andere Neder­landse krijgsgevangenen ben ik terecht gekomen in Mühlberg aan de Elbe. Ik werd daar geregistreerd als gevangene 96479 Stalag IV 4b. Een immens interneringskamp met zo'n 40.000 krijgsgevangenen, ondergebracht in honderden barakken van ieder achthonderd man. Prikkeldraad, wachttorens en strenge bewaking. De gevangenen waren van allerlei nationaliteiten; Engels, Frans, Nederlands, Oost-Europees en vooral veel Russen.

We kwamen daar haveloos aan na drie dagen opgesloten te zijn geweest in een veewagen, een goederentrein, vaak bloedheet, we stonken als otters, je kon je tijdens de reis niet wassen of scheren. Bij aankomst moest er nog een heel stuk gelopen worden over een zandvlakte. Gelukkig konden we bij aankomst drinken, wij hadden al een hele tijd niets meer te drinken gehad. Daarna volgde een telling want we moesten over gedragen worden aan de kamp leiding. De tellingen duurden eindeloos. We moesten langs lange tafels om ingeschreven te worden, wat door andere gevangenen werd gedaan onder toezicht van de Duitsers. Nu moesten we de kleding die we aldoor meegesleept hadden inleveren en ons tevens helemaal uitkleden en dat ook afgeven, alles moest ontluisd worden en werd terug gestuurd naar Nederland!

Binnen stond een rij gevangene, vermoedelijk Russen, met tondeuses en wij werden door die gevangene helemaal kaal geschoren.! Je herkende elkaar bijna niet meer. We kregen een stuk zeep met een vreemde lucht, carbol leek het, daarna moesten we een zaal in met douches. We moesten douchen en daar kwamen we bij van de lange ongewone reis. Na het douchen stond er bij de uitgang nog een gevangene die ons met een kwast een bijtend spul onder de oksels en schaamharen gaf. Hierna kregen we wat persoonlijke spullen terug zoals pen potlood, papier en werden ook eventuele brillen weer terug gegeven.

Nu kregen we ook ons nummer met een plaatje. Mijn nummer was/is 96479. Dat nummer heb ik zo dikwijls op moeten zeggen dat ik het nooit meer vergeet. Nu werd er weer geteld en gingen we op weg naar ons nieuwe verblijf door een straat met aan weerszijden grote barakken. Wij kregen met tweehonderd man ook een barak, barak 17a, en waren dus voorlopig aan het eindpunt. Intussen stikte je van de honger.

Een uur later ging de bel voor het eten. We kregen een kopje koolraap soep en twee sneden zuur brood. Omdat we zo’n honger hadden aten we alles gelijk op, en dat was een grote fout want het brood was voor de volgende dag bedoeld......

 

BRUINKOOL

Na een paar weken werd ik op 31 juli met een aantal medegevangenen, overgebracht naar Brüx (of Brüss), de namen van die plaatsen kan ik me niet goed meer herinneren, in Tsjechië. We moesten daar in een benzinefabriek gaan werken. Er werd daar benzine gemaakt van bruinkool. Op de eerste dag kreeg ik als kapo met; tien mensen onder me, de opdracht grote pompen van het magazijn naar de werkplek te transporteren. We moesten er tien per dag doen. Toen de dag om was, hadden we zegge en schrijve één pomp weggebracht en werd ik ontslagen als kapo. Daarna weigerden en-bloc alle onderofficieren het werk.

De volgende morgen tijdens het appél wachtte ons een verrassing. Een Duitse officier, die vermoedelijk speciaal belast was om werk weigerende krijgsgevangen onderofficieren te bewegen om weer aan het werk te gaan, desnoods op een andere locatie zoals bij een bakker of boer, gaf toe dat volgens de conventie van Geneve onderofficieren in krijgsgevangenschap niet verplicht 'konden worden  te werken. Op enkele na hebben toen alle onderofficieren alle arbeid geweigerd. De hele groep werd weer op de trein gezet en teruggebracht naar het kamp in Mühlberg, waar we opnieuw werden geïnterneerd.

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: scannen0003

 

HET KAMPLEVEN

De dag in het krijgsgevangenenkamp begon voor ons om een uur of half zeven. Om acht uur moest het hele kamp aantreden voor het appél. Dat duurde naargelang de omstandigheden, één tot soms wel drie uur. Daarna waren we tot 12.00 uur vrij. Die vrije tijd gebruikten we om wat te sporten, hardlopen en voetballen. Ook werd er veel gekaart, zoals bridge.

Om twaalf uur kregen we een “diner” dat bestond uit een kopje pompoen of koolrabisoep en wat pellkartoffelen. De soep smaakte alsof er een asbak in was geleegd en tussen de aardappelen in schil zaten altijd wel enkele rotte exemplaren. Na het middageten weer kaarten, bridgen, of wat sporten om fit te blijven. Soms ook een partijtje voetbal met of tegen de Engelsen. Die waren daar gek op.

Er werd door de Engelsen om de zoveel tijd, in het diepste geheim, met behulp van kaarten, een briefing gehouden over het verloop van de oorlog. Die briefing konden ze organiseren omdat de Engelsen een radio hadden, gelukkig nooit gevonden door de Duitsers. Wij wisten daardoor, ondanks de Duitse propaganda van beide zijde, hoe de oorlog verliep en dat we uiteindelijk door de russen bevrijd zouden worden.

Om zes uur kwam de avondlunch. Voor een groep van twaalf man één klein model brood. Voor ieder één dikke snee en daarbij soms een afgestreken eetlepel suiker en een stukje margarine. Dat zat verpakt in een papiertje met als opschrift

“nur für gevangenen”. De portie voor de avondlunch was tegelijk bestemd voor het ontbijt. S’ Morgens kreeg je dus niets. Vlees of iets dergelijks kregen we nooit. Ik herinner me dat we één keer blikjes vis kregen uitgereikt. Ook met het opschrift “nur für gevangenen”. Er zat een soort vispastei in met vinnen, ogen en ingewanden. Als je het blikje openmaakte, zag het er nog redelijk uit, maar na een minuut was de hele inhoud zwart geworden. Anders was het met de partij Danish Blue kaas. Die was kennelijk ergens door de Duitsers in beslag genomen. Maar door al die blauwe schimmel dachten de Duitsers dat die kaas bedorven was. Die werd dus in het gevangenenkamp gedumpt. Bij ons waren echter wel mensen die wisten dat het een echte lekkernij was. We hebben er heerlijk van gesmuld. Naast het kamp-eten kregen we pakketten toegestuurd. Ikzelf kreeg er vrij veel. Van mijn vrouw, ouders, familie en het Rode Kruis. Ik kon er zelfs nog van uitdelen aan mede gevangenen. Met de sigaretten die soms in een pakket zaten, had ik als niet roker, een geweldig ruilobject in handen. De blikjes conserven werden door de Duitsers doorgeprikt om te voorkomen dat deze conserven gebruikt werden als voorraad bij eventuele ontsnappingen. Het nadeel was dat je die conserven meteen moest opmaken. Hoewel je niet gemakkelijk iets kon bewaren. Het werd, als je even de andere kant op keek gestolen.

 

WANDLUIZEN EN VLEKTYFUS

’s Avonds was er af en toe ontspanning. Er werd een toneelstukje opgevoerd, liedjes gezongen of er was een lezing door een medegevangene. Om tien uur ging het licht in de barak uit en werden we geacht te gaan slapen. Driehoog in stapelbedden. We werden ook aangewezen voor corveewerk, zoals magazijnwerkzaamheden of schoonmaken. Dit laatste betekende veelal het bestrijden van ongedierte in de barakken. Wandluizen waren een echte plaag. Droogte en warmte is een ideaal klimaat voor wandluizen. Een wandluis is net als een schapenteek alleen kleiner maar als hij je bijt zuigt hij ook het bloed op en je krijgt lelijke jeukende bulten van. Zij stinken ook nog.

Eén keer brak in onze barak vlektyfus uit. De barak werd vergrendeld en een maand lang mocht er niemand in of uit. Het eten werd buiten voor de barak neergezet en we moesten het zelf maar binnen halen. Tussen twee barakken in stond een waslokaal. Overdag was daar geen water en sommigen van ons, waaronder ikzelf, gingen er ‘s nachts naar toe om ons te wassen.

 

RUSSEN

De Russen in het kamp werden als honden behandeld en waren heel slecht af. Ze zaten in een apart gedeelte van het kamp en je kwam alleen met hem in contact als schoonmaak – of begrafeniscorveeër. Dagelijks stierven er wel een honderd en meermalen heb ik hen mee moeten begraven. De gestorven Russen werden op een kar gegooid, naar een grote kuil gereden, ongebluste kalk erop en het massagraf werd dichtgegooid. Westerse krijgsgevangenen die stierven, werden echter met summiere militaire eer begraven.

 

VERNIETINGS - OEFENING

Het laatste jaar werd het leven in het kamp steeds slechter. Er kwamen nog nauwelijks pakketten door en regelmatig werd door de bewaking een vernietiging – oefening gehouden. Bij het appél werden dan tien of twaalf mitrailleursopstellingen vóór de gevangenen en met de loop naar hen toe geplaatst. Ook herinner ik me dat op een keer een Duits vliegtuig zó laag over het kampterrein kwam dat een Engelsman dodelijk werd geraakt en Duitse schildwachten in paniek uit de wachttorens omlaag sprongen.

 

BEVRIJDING

Op het einde van de oorlog zijn we bevrijd door Russische troepen. Een soort Kozakken op paarden.

We waren vrij, konden het kamp in en uit en kregen van de Russen stevige kost te eten. Zelf stroopten we de omgeving af en zochten in de veelal verlaten boerderijen naar voedsel. We hebben varkens en kippen geslacht, eieren geraapt en voorraadkelders geplunderd. In een van deze lege boerderijen hingen nazi’s, die daar opgehangen waren. We hebben ze losgesneden en licht begraven, zodat ze ook weer snel terug gevonden zouden worden en we hebben de autoriteiten in het kamp hierover ingelicht.

 

TERUGREIS

De terugreis was ook niet vlekkeloos verlopen.

Na ongeveer drie weken waren we als groep van 1200 Nederlanders als laatste kampbewoners overgebleven. Alle andere gevangenen waren eerder gerepatrieerd.

Van Mühlberg zijn we naar Torgau gelopen en van Torgau zijn we door Amerikanen, staand met ongeveer 50 man in vrachtauto’s opgehaald en naar Leipzig gebracht.

 

Trein naar huis via Frankrijk.

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Kopie van Kopie van pa              

 Wim Jumpertz staand voor de trein, tweede van links. Uiterst rechts fotograaf Dick van Maarseveen.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      

Vandaar met de trein westwaarts, met een flinke omweg naar Metz, in Metz zijn we eerst nog ontluisd en daarna via Brussel naar Weert en van Weert verder met auto’s naar huis.

.

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: scannen0019

 Bovenste doorgangkaart Frankrijk en onder Aanwijzingen krijgsgevangenen in Weert

 

Eindelijk, na twee jaar krijgsgevangenenkamp, weer terug in Nederland, bij mijn vrouw. De terugreis heeft meer dan een week geduurd. S’nachts werd er niet gereden. Tijdens deze terugreis hadden we zelfs minder te eten gekregen dan in het krijgsgevangenenkamp. Als we op bepaalde foerageplaatsen aankwamen om te eten was er niets meer over, de trein kwam door oponthoud iedere keer te laat op de foerageplaatsen aan. In de nacht werd de trein gerangeerd op grote rangeerplaatsen. Op die rangeerplaatsen gingen we op zoek naar eten in andere goederentreinen. Er werd door de ene groep blikken met zalm gevonden en door een andere groep werden blikken van tien kilo met stampot gevonden. Toen we in Brussel op een rangeerterrein stonden zijn we de stad ingetrokken, hebben bij een bakker aangeklopt, hem om brood gevraagd en God zij dank, ook gekregen.

                                                                              Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: scannen0020

 

MIJN TWEEDE REIS NAAR MÜHLBERG/ELBE.

Mijn eerste reis naar Mühlberg, in 1943, duurde in een veewagen 3 dagen. De tweede reis, in 2002, duurde in een comfortabele auto 10 uur.

De laatste reis was zeer goed voorbereid door Maurice, de man van mijn kleindochter Wendy en mijn oudste zoon Jos en zijn vrouw Astrid.

Vertrek op zaterdag 27 april 2002 reisdag naar het hotel “Biberburg” in Bad Liebenwerda Oostelijk Duitsland.

                           

Zondag 28 april, Astrid was die dag jarig, om 11 uur zoals was afgesproken bezoek aan het museum van Mühlberg. In dit museum werden we goed geïnformeerd over stalag 1V b  1939 - 1945 krijgsgevangenenkamp. Daarna tot 1948 gebruikt door de Russen om nazi’s op te vangen.         

                                                            Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Mühlberg Klosterstrasse 9                    

 

Toen op pad naar het kamp. Daar aangekomen konden we door de bomen het kamp niet meer zien.

Vanaf de vroegere hoofdingang is nog wel een en ander terug te vinden. Zoals de latrine, in het kamp noemde wij die “knobbel”, die schuin achter barak 17a nu 35 lag waar ik heb gelegen.

 

 

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Knobbel

Resten de knobbel.

 

Dan schiet weer in gedachte hoe wij s’nachts, tussen 2 schijnwerperflitsen door, naar de “knobbel” rende om daar je behoefte te doen. In de barak was maar één wc. voor een paar honderd man. De kans was groot, vooral als je gevangen werd door de schijnwerpers, dat je neer geschoten werd.

Achter de “knobbel” was een sportterrein waar de Engelsen een voetbalcompetitie hadden. Tijdens een wedstrijd dook een Duitse jager zo laag over het kamp dat hij met zijn staart een a twee Engelsen neersloeg en de Duitse bewakers in de wachttoren de schrik van hun leven bezorgden.

 

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Barak 35

Wim Jumpertz in 2002 85 jaar oud

bij de resten van barak 17a later 35.

 

Bij de resten van de barak 17a later 35 komen weer andere herinneringen naar boven. In onze barak was ene “ZARKEL” de barakoudste. Ik lag daar drie hoog met, een slapie, v.d. Broek. Verder ben ik veel namen vergeten. Enkele zijn er nog zoals Piet Crooymans, caféhouder in Den Haag, de enige waar ik ooit op bezoek ben geweest in 1947.

 

In het kamp heb ik ook bridgen geleerd van Retera uit Roermond. Met hem hebben we wedstrijden gebridged tegen zowat alle nationaliteiten die daar zaten. Verder was er ook iemand met een beroemde naam, namelijk. Fokker, een neef van de bekende vliegtuigbouwer.

 

Een van de hoogtepunten in het kampleven was de uitdeling van de rodekruispakketten. Dit vooral om de sigaretten. Als niet roker had je meer overlevingskansen, voor sigaretten was praktisch alles te koop. Ik heb mannen hun dagelijks stukje brood zien ruilen voor een sigaret. Later in de tijd werd dit ook beroerder.

                                                                                                                                                    Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: scannen0022                                                                                                                                                                                                                                                                           

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    

Er was bericht dat er pakketten lagen in een of andere zeehaven. Maar de Duitsers vertelden, door de bombardementen van jullie vrienden komen wij vervoer tekort om de pakketten hier te brengen.

Er gebeurde altijd wel iets, bv. het bijna verdrinken van een man die herkend werd als NSB’er die een ander op zijn geweten had.

Uit Enschede waren 24 politieagenten geïnterneerd. Later, toen het duidelijk werd dat de oorlog voor de Duitsers verloren was, zijn deze politieagenten samen met andere nationaliteiten, op verzoek van de Duitse lagercommandant, politie diensten gaan doen in het kamp. De aankomst van enige honderden Poolse vrouwen uit het getto van Warschau, die ondergebracht werden in het voorlager. Die, naar men zegt, later allemaal vergast zijn. Ook werden veel air Borne troepen, die in Normandië op de verkeerde plaats waren gedropt, geïnterneerd. Zo kan ik nog wel even doorgaan, Rest mij nog de bevrijding. Tijdens een herdenking van de dood van de Amerikaanse President Roosevelt zijn er pamfletten boven Duits grondgebied uitgestrooid met de waarschuwing aan Duitse commandanten, om gevangenen geen haar meer te krenken.

De Amerikanen op het kamp hadden een spandoek gemaakt: “ WELKOM UNKEL(UNCLE) SAM “. Maar we werden bevrijd door de Kozakken van OME JOZEF STALIN.

                                                                                                                                                                                                                          Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: scannen0023                                                                                                                                                                                            

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

 

LIED ZOALS IK MIJ DAT KAM HERINNEREN. IN HET BOEK PRIKKELDRAAD STAAT EEN IETS ANDERE VERSIE. TOCH DENK IK DAT DIT DE GOEDE TEKST IS. RIJ – DIESELTREIN – RIJ.  OP WIJZE RIDE TENDERFOOD  RIDE

 

Rij - dieseltrein - rij

Terug naar Holland daar ben ik gelukkig en vrij.

Zonder prikkeldraad; dan is ook deze smaad voorbij.

Rij – dieseltrein – rij

 

Dan zit de hele troep weer bij moeder op de blauwe stoep.

Denken niet meer aan pompoenensoep.

 

Maar alleen aan rijst met kerrie.

 

Ben ik dan weer meneer, jat ik geen piepers en geen kolen meer.

Laat de verduistering ook niet meer neer,

 

Want dat geeft dan maar herrie.

 

Ik weet alleen dat ik dan weer alles eten kan zonder bon en zonder zwarte handel.

Ik wil van geen leed meer weten

mijn houtwolzak vergeten.

Als ik daar met mijn grietje door de verlichte straten wandel

Rij – dieseltrein – rij

 

Rij – dieseltrein – rij mij terug naar Holland daar ben ik vrij.

Rij – dieseltrein – rij – dieseltrein – rij.

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: stalagmuhlbergBeschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: HPIM0668Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: HPIM0671

Tekening van Bop Entrop, uitbeeldend straat in Kamp Mühlberg. Ut het boek prikkeldraad.                      Wehrmachtlager Amersfoort                                                                                    Wachttoren Mühlberg

 

 

                       

 

 

                                     Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: mt_tapijn_006_hfd_geb

                                                                                                                                       Tapijnkazerne  Maastricht 13e reg. infanterie

 

 

                                         

                                                                                   

 

 

 

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Monument stalagBeschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: interieur

 

 

 

 

 

 

Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: cid:image002.jpg@01C6F44E.FCC28230

Verjaardag aalmoezenier Voesten 31-7 1944                   Wim Jumpertz

 

 

Dagboek van sergeant Willem Bijl

 

 

 

Het geheel is, voor zijn overlijden en na veelvuldig vragen, opgetekend en verteld door, Willem Christiaan Jumpertz, geboren 11 maart 1917 te Sint Pieter.

 

 

 

 

                                                                                          

                                                                                                     Verhalen van anderenKrijgsgevangenen

       

                                                                                    Dagboek van Sergeant Willem Bijl

 

 

                                                                                                                                                                                                                                    Aantekeningen

 

                                                                                            12/7 ’43   ---   5/6 ‘45

 

 

                                                                                                                                                                            Aantekeningen gemaakt door

                                                                                                                                                                       dienstplichtig sergeant Willem Bijl

                                                                                                                                                               tijdens zijn periode van krijgsgevangenschap

                                                                                                                                                             in Stammlager (Stalag) IV B te Mühlberg a/d Elbe

                                                                                                                                                                        van 12 juli 1943 t/m 5 juni 1945

 

Toelichting

 

De hierna volgende beschrijving is een transcriptie van de aantekeningen die dienstplichtig sergeant Willem Bijl (17.09.24.001) heeft gemaakt tijdens zijn verblijf in het krijgsgevangenkamp Stalag IVB nabij Mühlberg a/d Elbe in de periode van 12 juli 1943 tot 5 juni 1945. Ik heb geprobeerd de aantekeningen zo exact mogelijk over te nemen. Dus inclusief de eventuele schrijffouten en oude spelling.

 

Leeswijzer

 

Van de in geel geaccentueerde gedeelten waren de originele aantekeningen niet leesbaar. Om de leesbaarheid te vergemakkelijken heb ik de volgorde van enkele pagina’s gewijzigd en/of samengevoegd. Daarnaast heb ik de aantekeningen in 8 delen verdeelt.

                                                                                                                                                                                                                                                  Frits BijlHillegom, juli 2011

 

Inhoud; Dagboek ,      Liedjes,     Medegevangenen, . Boekenlijstje,   Rode Kruis Giften, Mopjes, Puzzles, e.d. Klaver Conventie, ontvangen en Verzonden Brieven,

                                                                                                                        Kaarten en Pakketten

 

                                                                 Aantekeningen  Krijgsgevangenschap  12/7’43    5/6 ‘45

 

 

12-7     Opkomst in A’frt. Barak E klein. Eten goed. R Kr verzorging puik.

  ’43     Bijbel gekregen.

 

13-7     Bezoeken a/h hek; brieven, pakjes. Mooi weer, veel wind. Gevolg, een

t/m      roodverbrand gezicht. Clubje gevormd met Piet Verhulst, Wim Schouten, Joop

17-7     Helwig, Ger Naujoks en Koen Hofman.

Bezoeken worden te overvloedig. Maatregelen  van de Du om ze te beperken. Tellen met de appels duurt zeer lang.

17-7     Op Transport met ± 700 man. Heet en drukkend. Gezwoeg met al die zware koffers. Verrast Ro nog te zien. Wim Sch signaleerde Arie. Ik kon ‘m niet meer zien. Met 30 man in een wagon. Hoopje houtwol en een tonnetje. Reis door Nedl. Zeer interessant aan de ene kant, wat droevig aan de andere door de belangstelling aan de stations. In Enschede liep de hele buurt langs de lijn toen de trein een poosje moest stoppen.

Daar we zonder ervaring waren maakten we in ’t begin een verkeerd gebruik v/h tonnetje. We sasten er nl. in. Gevolg veel te gauw vol, door ’t schokken van de wagon klotste het lekkers erover en maakte een deel van de wagon onbruikbaar en de lucht ongenietbaar.

Dank zij pakjes van Ro en giften v/h R Kr nog geen Du brood hoeven te eten. Worst was goed. Weinig water.

± 10 (22) uur passeren we de grens. Niet geslapen. Wel wat melig door licht schokken,

 

18-7     makkelijk zitten. In Bentheim en Osnabrück luchtalarm. Tempo vrij laag. Zondag reis door Duil. Du. Landschap valt tegen. Via Hannover, Maagdenburg, Wittenberg komen we richting Dresden. ± 4.15 ’s middags stoppen we ergens midden in ’t land naar ’t blijkt later weten we dat het een eindje voorbij station Neu Büssendorf  is.

Uit de wagons. Begint er een run het bosje langs de lijn om hetgeen sinds lang niet

 

F …..    meer in de tonnetjes kon kwijt te raken. F Het blik met heerlijke kleine pannekoekjes die ik vrijdag gekregen had en voor ’t transport bewaard was jammer genoeg niet tegen de warmte bestand geweest en bedorven.

Na met veel geschreeuw der M, in een rijtje gezet en geteld te zijn gingen we op stap naar ’t kamp, wat in de verte al te zien was. Zwaarste koffers werden met wagens gehaald door de reeds in ’t kamp aanwezige Holl. Langs een stoffige weg ging het, in de middaghitte die trilde boven de in ’t algemeen zand., vlakte, zeulend voorwaarts.

Langs het prikkeldraad v/h kamp stonden de oudgedienden al luidt te zingen naar de nieuwelingen. Geschreeuw over en weer. Ondergebracht in voorkamp in afwachting van ontluizing enz. Barak 102. Opgeknapt en gewassen wat wel nodig was. Geslapen als een roos op de planken.

 

19-7     Ontluizing, bad, kale kop geknipt, kwast tegen schaamluis. Niet bepaald aangenaam. Zo’n hoop naakte mannen nog wat onwennig. Na een tijdje went het wel.

Na lang wachten in de gloeiende zon, registratie. Nieuw nummer ontvangen.

No. 96961 van M. Stammlager IV B. Foto gemaakt. Geld ingeleverd. Achteraf bekeken …… gewaarschuwd

om geen geld mee te nemen. Foute inlichtingen en verkeerde geruchten in Holland daaromtrend. Na visitatie afd koffers in 108 gelegerd in 34 B in C noord achter de keuken. Eerste kennismaking met het kampeten, nudeln en de roemruchte Pellkartoffeln. Daar het ’t eerste was wat we kregen sinds we in ’t kamp waren (’t was ’s avonds ± 6uur) ging het naar binnen.

In een B barak gaan 168 man. Aan de ene kant staan tussen de ramen(5) kofferrekken, daarvoor tafels met banken dan 2 stenen oven. De andere helft van de barak is bezet door kribstellen, 3 hoog, 2 man per verdieping.

 

20-7     Dekens gemerkt met een E. Inenting tegen pokken en typhus. Velen strijken het vaantje. Appels duren wat minder lang. Er is over ’t algemeen echter slechts een enkele mof die behoorlijk tellen kan. Gescheiden van ons door dubbel prikkeldraad is het Russen kamp. ’s Avonds geven ze enige zangnummers weg. Er is een drukke ruilhandel ondanks het strenge verbod om met de Russen in verbinding te treden. Nog is ’t toezicht tamelijk streng. Eten beroerd, ook volgende dagen.

 

21-7     Over naar het hoofdkamp. Barak 23 B. Hier bevinden zich de reeds vroeger gearriveerde Holl. De meesten zijn eerst in Alte Grabav bij Mgdbrg geweest. Zeer slecht kamp daar. Verschrikkelijke verhalen. Als enige bekende Piet Rotscheidt ontmoet (reeds op de registratie). Verder in ’t kamp Fransen (de eigenlijke bezitters nog) Polen, Serven en wat Belgen. De Holl ruilen veel van hun kleding, enz. voor eetwaren en rookwaren. Vooral de Serven zijn de grote afzetters. Vele horloges gaan in hun handen over. De uitdrukking is “ Uhr ? Wieviel Kamerad ? Nichts Pakete, nichts chocola nur Tabak”. Vele Holl “bietsen”. Misselijke praktijken. Er moeten wachters geplaatst worden bij franse cantinekeuken en vreemde barakken.

            Inrichting kamp: Zie plattegrond. Verder: tussen de A en B barak: waslokaal. Dit alleen is van steen, cementen vloeren, dito wasbakken, 3 stuks met ieder aan weerszijden 4 sproeikranen. In kleine waslokaal een warmwaterketel, fonteintje, wasbak voor wasgoed. Woonbarakken zijn van hout (dubbele wand). Vloer van een slecht soort zandsteen.

            Het kampterrein is zand en hard. Klein vuil zwembadje. Hoofdstraat verhard. Bij regen echter overal dikke modder en veel plassen.

            Privaten (in de wandeling knobbel geheten) voor huiselijke begrippen smerig, voor kgf

Fvan hout  echter behoorlijk, zindelijk. 4 x 10 zitplaatsen F zonder afscheiding. Kunnen dus niet verlegen voor elkaar zijn. Links en rechts afwateringsgelegenheid. ’t Geheel van steen opgetrokken.

Nachtprivaten in de barak: 1 zitplaats. Kleine beerput die regelmatig leeggepompt wordt in bepaalde str- wagens. Stinkend geval.

Voor ’t eerst Eng aangekomen uit Italiaanse kampen op Sicilië. Grote ruilhandel: messen contra Eng sigaretten. Oogluikend toegelaten, ondanks stevig verbod zich met “Die Engländer” op te laten.

 

24-7     Kgf kleding ontvangen: Frans jasje, te nauw in de schouders; een zeldzame rotbroek met grote rode letters K.G.F. erop (de enige in ’t kamp) en een oud Du veldmutsje. Alle Holls die eerst burgerheren waren, waren in een paar minuten omgezet in eerste klas tuchthuisboeven. Allerlei oude uniformkleding: Fr, Belg, Serv, Pools, Du. Een enkele bofte met een nieuwe Fr broek of Pools jasje maar het merendeel was larie.

 

26-7     Burgerkleding naar huis gestuurd. Eerste kaarten geschreven. Nieuw transport uit Holl. Pronkhorst erbij.

            Hoofdvertrouwensman is een lul, en niet te vertrouwen.

 

28-7     Aangewezen met K. Hofman voor transport. Stemming down.

 

30-7     Bep’s verjaardag. Drie uur op. Na uren lang wachten eindelijk op stap met 650 man. Gezeul en gezwoeg met de koffers in de warmte. Schreeuwende feldwebels, niet reagerende posten; velen verzwakt door ’t onvoldoende eten. Op plaats waar we 18-7 aangekomen zijn weer wachten. Intussen brood en leverpastei verdeeld. 2/3 brood en ¼ bus. Half elf in wagon. 40 man in w. Door gelukje kom ik met 29 man in een behoorlijke wagon. Ontzettend heet.

            Verschrikkelijke reis. Veel wachten. Dorst!

 

31-7     Ro jarig. Niet veel gelegenheid om er aan te denken. ± half twaalf in Brüx. Koffers in een paar wagons gestouwd. Zonder bagage (gelukkig) op stap. ± 7 km lopen. Hete schaduwloze weg. Rechts uitgestrekte fabrieksterreinen (syntetische benzine) ± 6 km vanaf Brüx links het ergerlijke kamp. We gaan door naar kamp 22, oorspronkelijk een kamp voor burgerarbeiders. Barakken verdeeld in 6 kamers van 26 man. Zeer stoffig tengevolge van een bruinkoolgroeve vlakbij. Na lang wachten geïnstalleerd. Koffers zullen pas de andere dag komen. Krijgen geen eten vóór zondagmorgen. Ondanks de houtwolzak niets onder niks. Goed geslapen.

 

1-8       Koffers gearriveerd na veel vijven en zessen. Verdere grondiger installatie. Eindelijk wat soep te eten gehad. …. gemist want ‘t is buiten de menage.’s Middags het gewone eten. Zeer slecht. Een soepie, geen aardappels wel veel tapioca en wat zurige prinsessebonen.. Zo is ’t de hele week gebleven. ’t Was op ’t laatst om van te kotsen. ’t weer blijft zeer heet. We maken ’t de ,,overheid” zeer lastig. Er zijn ook veel klachten. Privaten zeer vuil en slecht onderhouden (geweldige maden). Geen geneeskundige verzorging, slecht eten. Veel zieken: koorts, enteritis.

            Veel ontvluchtingspogingen. Worden echter spoedig gegrepen.

 

6-8        De eerste groepen gaan aan’t werk. Blijkt niet bepaald een pretje te zijn.

 

8-8       Gaan weer naar’t hoofdkamp 17/18. Kom met nog 17 andere Onderoff. op kamer 13 in barak 3. Namen: Schoordijk, Verkeijn, v/d Berg, Staay, Rietveld, Dusseldorp, Westhuis, Giersbers, Bastiaanse, Bijl, Verstraten, Volkers, Geerts, Fokker, Kruimel, Claassen, Foppe, Meng.

Paar dagen in de rommel gezeten, omdat we geen beddeplanken kregen. Steeds meer soldaten

t/m       aan’t werk gezet. Met veel slinkse streken proberen de M ook

de O.O. aan ’t werk te krijgen. Sommigen aangewezen als colonenführer. ’t werk is over ’t algemeen slecht. De nachtploeg is een verschrikking. Eten is ietsje beter. Aardappels geschild worden gelijk met de soep meegekookt.

Brood is burgerbrood. Weinig voedingswaarde.

Badgelegenheid uitstekend.

Kampkarweitjes opknappen: Groenten schoonmaken, aardappelen nakijken (veel gepikt) hout rijden o.i.d.

veel strijd onder de onder off. onderling over al of niet werken enz.

15-8     Beroerde houding van veel beroeps onder off. Vertrouwensman (Roden) is een

moffenvrindje.

 

16-8     Toespraak van Duitse officier. Laatste oproep. We zullen teruggaan naar Mühlberg.

 

21-8     Plotseling vertrek F. Wit heet. Krijgen geen wagen. Moeten zelf de koffers dragen 6 à

 

F 93 O.O. 7 km lang. Een ieder is verslapt door weinig eten en ziekte. ’t Wordt een grote

lijdensweg. Na veel gemartel eindelijk in Brüx. Afgetobd de wagon in; 48 man per wagon.

Na een paar uur wachten met gloeiende zon op ’t dak eindelijk op weg. Eerst de nacht brengt wat verkoeling en verademing.

 

22-8     Aankomst 9.30 station Neu-Burxdorff. Weer zelf de koffers dragen. Velen kunnen zo

langzamerhand haast niet meer voort. Om 12.30 zijn we in ’t kamp. Baden enz. Barak 17B.

 

23-8     Verdere installatie. Behalve Pronkhorst en Piet Rotsch. alle oude bekenden weg. Cabaretavond.

 

24-8     Hoog Duits bezoek uit Berlijn in verband met klachtenbrief aan Zweedse vertegenwoordiging.

            Brief van 12-8 ontvangen. Pakje naar Brüx door.

 

26-8              Over naar 16B. Eten nog matig. Wat meer aardapp.

 

28-8              Pakje voor me. Maandag halen.

 

30-9     Pakje gehaald. Brood weg. ’s Middags dito.

27-8, 31-8 en 3-9 Tandarts. Doen niets dan wat kampcorvee. Beroerd is de zgn. leemkuil, een grote put voor de waterafvoer, en ’t zgn. “mieten” d.i. kuilen voor de aardappelen. Ook ’t aardappelmagazijn is minder gezellig. ’t Enige voordeel is dat er aardappels te pikken zijn enz. enz.

Grote feesten mee beleefd! Eind november mochten de Holl. Niet meer komen wegens de grenzeloze diefstallen. Wij waren daar niet rouwig om.

Voor verschillende karweitjes vragen ze vaste ploegen. Altijd met hoongelach afgewezen. Vele echter zijn er ingetrapt, verlokt voor 70 pf. per dag, in ’t begin extra eten en extra post. Ook wordt er steeds geprobeerd de O.O. vrijwillig op arbeidscommando te krijgen. Het één wordt nog verlijdelijker voorgesteld dan het andere. Mooi staaltje was ’t zgn. ,,chocoladecommandotje” (choc voor kinderen van 0-6jr of i.d.) De man die daarvoor moest zorgen was de unteroff. Dr. Pilz. Is later op reis verongelukt.

 

7t/m 11-9 Een beetje ziek van slapte. Niet van betekenis.

11-9     Capitulatie van Italie bekend. Grote vreugde.

Pakje uit Brüx. Jam iets gegist. Verder uitstekend.

Naar 21B. 16B wordt schoongemaakt.

 

10-9     Br. van thuis van 9/8.

 

11-9     Eerste contingenten Italianen arriveren. Vallen zeer tegen. Vuil, dom, bangig.

 

13-9     Naar 16B terug.

 

14-9     Roggebrood van Ro; wat beschimmeld, pap van gekookt.

            Weer naar 21B want It moeten in 16. Krt. Naar huis

 

15-9         Pakje, brood gedeeltelijk weg, jam gegist, rest goed.

Collectieve zending van Argentinië: vlees, kalfsvlees, corned beef,gehakt, hutspot, gecond. melk, melkpoeder, leverpasta, vleesextract, vitaminechoc., boter, spek, ham, haring in tomatensaus, zeep, soep, groenten, kaas sigaretten, chocolade, jam, erwten, worst. Bijna alles in blik. Totaal ± 14 ton. Van verschillende dingen is zeer weinig, kunnen dus niet uitgedeeld worden.

 

17-9     Aardappelen gerooid en gejat.

Pakje brood weg. Brief aan Ro: niet erg verstandig.

 

18-9         Aardappelen gekuild en gepikt. Van R.Kr. bus corned beef (340gr.), 10 sigaretten.

 

19-9         ± 14.000 st. op sportveld toegesproken om verder te strijden. (Foto’s genomen van de

grap) ± 7 %0 uitgetreden.

Tijdens afmarcheren incident: 3 Holl. zeggen wat tegen de Ital. Een heethoofdige Du ond.off. (ook berucht uit de leemkuil) zet ze apart en bewaakt ze met z’n pistool; Dan schijnt er aan de andere kant van de rij een Fransman ook iets te doen; Heer (!) ond. off. gaat er heen en wil hen arresteren. De Fr. Man wordt bang en wil weglopen; wordt in koele bloede neergeschoten. Gelukkigerwijs zijn de schoten niet dodelijk. Vermeldenswaard is wel dat de Serven die op krukken en met stokken liepen, als kieviten er van door gingen, zonder krukken en stokken.

 

20-9     In keuken gewerkt.

 

21-9     Van R.Kr.: ½ pnd boter; 400 gr. gecond. melk. 

 

22-9     Aardapp. magazijn: aardapp en peen gepikt.

 

23-9     Leemkuil.

 

24-9     Verjaardag door gebracht in aardappelmagazijn. Peentjes schrappen en koolrabi

Schillen.

 

25-9         Roggebrood: zo goed als goed. Lekker. Van R.Kr. 125 gr zeep; 10 sig.; 500 gr. gehakt.

 

28-7         Van R.Kr.: 100 gr. chocolade, 200 gr. kaas.

2 br. Van Ro, 1 br van thuis.

 

29-9     br. v. Ro en v. thuis.

 

30-9     Van R.Kr.; 400 gr. marmelade; 400 gr. Irish Stew.

 

2-10     krt. en br. v. thuis.

            ’t Blijft steeds mooi weer.

            Italianen stromen af en aan. Bij gebrek aan barakkenruimte worden ze ook in tenten

Gelegerd. In de ergste drukte wordt er in de keuken voor ± 22.000 man gekookt.

3-10         (zondag) Aardappelmagazijn; ’s Avonds ….   ……  …. v/d Fransen

 

5-10         R.Kr.: 12 vitaminen choc. tabl.; 1 ons boter, 220 gr. vleesextract.

Cabaret.

 

6-9   2     br. v. th. Pakje van 18/9. Jas gehad.

 

8-10         Pakje van Ro, alles goed. Van R.Kr.: 10 sig. Busje Ham Loaf.

 

 9-10    Pakje v. 22/9 alles goed. Ds. de Kluis gearriveerd.

 

10-10   Ds. de kluis voor ’t eerst hier gepreekt over Luc 8:50: Vrees niet, geloof alleen.

 

11-10   Pakje van 24/8. Alles nog best in orde.

 

12-10   Pakje van thuis. Alles goed. Br. van Ro.

 

13-10   Aardappelen mieten.

 

14-10   Pakje. Alles goed. Br. v. Ro. Krt. v. thuis.

 

15-10   Brief (de enige wegens particuliere brieven verbod) van Johan. Pakje van thuis.

 

17-10   Voor de eerste maal in Krijgsdet.: Heilig Avondmaal.

 

22-10   Felicitatiekaart van huis en Ro

            3 Pakjes van thuis (brood van 14/9 weg) rest best.

            Brief van Arie.

 

23-10     Verjaardag Rietveld. Krt. v. thuis.

 

24-10     Preek over 1 Thess. 2:12: God, die U roept.

Voetballen. Holl. Frankrijk: 2-5

 

25/10-28/10    2br. v. th en 3 br. v. Ro.

 

31-10     Preek over “Houdt sterk aan in ’t gebed” Col 4:2.

 

1-11         2 pakjes alles uitstekend.

 

4-11         Roggebrood. Bijna helemaal goed. Heerlijk!

 

6-11         Pakje alles goed.

 

10-11   Pakjes v. Jo&Henk en v. Ro   alles goed.

Pakjes blijven nu regelmatig komen: De ene keer duurt het wel eens wat langer dan de andere maar dat heeft weinig invloed. Ook komen ze allen in goede staat aan, vooral het geroosterde brood is een grote verbetering.

 

13-11     Commissie v/h/ Int. R.Kr. geweest ter inspectie.

 

26-11     Uit postpakketje v. 9/11 is een pot jam weg.

 

29-11     Krt. aan Bestuur geschreven over ‘t …..

 

5-12     St. Nicolaasviering. Net echt.

Ieder heeft een surprise gemaakt voor een onbekende ander. Ik trof pak soep +2 kaken.

Verder kreeg ieder 20 sigaretten.

Geïsoleerd wegens difteriegeval.

 

6-12     Het eerste Amerikaanse pakket ontvangen. Inh (eng. gewichtsmaten) 1pnd. Boter, 1 pnd melkpoeder, 12oz. corned beef, 6oz. Rose Mill Paté, 10oz. , 7¾oz. Salmon, 3¼ Sardines, 4oz. Nesscafé, 7oz. bisquits, 1pnd. pruimen, 4oz. Choc, ½pnd. kaas, 7oz. Orange BeveragePowder, 2 stukjes zeep, 8oz. suiker, 60 sigaretten.

 

10-12   50 sigaretten. ± 3kg. Appelen (Hollandse)

            Isolatie is iets zeer byzonders: Geen appels.

Kunnen doen en laten wat we willen. Het ganse etmaal is dag. Gaan slapen en staan op wanneer we willen. Eten enz. wordt thuis bezorgd. De Waard begint met ’s avonds een boek voor te lezen; het eerste is ,,Fregatschip Johanna Maria”. Vervolgens ,,Hollands Glorie”. Na de isolatie wordt deze loffelijke gewoonte voortgezet. Ook wordt nog gelezen ,, Karakter” van Bordewijk.Verder enige minder belangrijke.

 

14-12     50 Eng. sigaretten.

16-12     Isolatie opgeheven.

17-12     Engels pakket. Inh.: zeep (1st.), suiker, 4oz. chocolade, 2oz. thee, busje melk, busje

tomaten, kaas, eieren, ½ pnd. margarine, bacon, 6oz. beef steak, creamed rice, jam, appelpudding, 8oz. biscuits, 10oz beef roll.

 

21-12     busje melk, 50 sigaretten.

 

23-12   Hollands pakket. Inh.: suiker, leverpastei, 4 rollen Maria biscuits, ½ rol Forto’s, 1 ontbijtkoek, pakje kaas, pakje soep, blikje soep, ….tablet, 1 zak taptemelkpoeder, blikje appelstroop, potje ….. , pakje surrog. kaneel, 40gr. tabak, 40 sigaretten.

Amerikaans pakket: 60 sigaretten, 2 stukjes zeep, 7oz. Bev. Powder, 4oz. Soluble, suiker, Rose Mill, 12oz. Treet, Biscuits, 15oz. rozijnen, kaas, boter, zalm, corned beef, melkpoeder, chocolade.

Verder nog: tinnetje sigaretten.

 

25/26-12         Kerstmis

            Barakken versierd. 21B wint de prijs van 5 sig. per man.

            Fijne diensten in de kerk: zang, muziek, enz.,enz.

            Kerstspel, buitengewoon mooi.

            Intense verbroedering.

Op een ogenblik stonden op een paar m2 Holl., Eng., Russen, Zd. Afr., Br., Ind. en Ital. Te luisteren naar een Russ. Balalaikaspeler.

’s Avonds was er even in de hoek bij ons een Rus met Fr. Pet, Eng. uniform, Du. schoenen die Du., Fr. en sprak.

Zo nog vele byzondere dingen. Kaart naar huis.

Omstreeks deze tijd zijn in ’t kamp: Duitsers, Tsjechen, Oostenrijkers. Als gevangenen: Fransen, Belgen, Hollanders, Polen, Russen, Serven, Italianen, Engelsen, Amerikanen, Canadezen, Zd. Afrikanen, Brits Indiërs, Nieuw zeelanders, Australiërs en misschien nog wel enkele nationaliteiten. Engelsen zijn in de loop van de tijd wel ‘t meest vertegenwoordigd. Daar het hier een Stalag is wisselt de bevolking veel. Alleen de werk weigerende ond. off. van alle nation.; degenen met de vaste kampbaantjes en de ongeschikten voor normaal werk zijn vaste bewoners.

 

30-12     Busje melk en 50 sigaretten.

 

31-12   2 haringen.

Feestelijke jaarwisseling. Zeer uitgelaten. Ontzaglijke herrie met het lied v/d ,,Ten Kisses”

 

1-1             Cabaret. Heel goed. Ital. zang, Russische dans (uitgevoerd door Fransen) enz., enz..

 

2-1             ’s Avonds herhaling v/d ‘’Ten Kisses” herrie.

 

3-1             Pakje van 16/11 met de wanten gehad. Ze zijn heel goed en warm.

Barakversiering afgetakeld.

 

4-1             50 sigaretten. Eng. pakket: Zeep, chocolade,thee, suiker, biscuit, melk, beef steak, meat roll, zalm, kaas, eieren, stroop, appel puding, margarine, creamed rice, tomaten.

In de laatste weken geruild:

20 Am. Sig. + 20 consi                       - pak Holl. suiker

30 medium                                          - 2 tabl. choc.

20 Eng. sig.                                        - 1 plak choc.

1 pak kunsthoning                              - 1 pnd. boter

50 cavalcade                                      - 1 bus melkpoeder

De  ruilhandel is ontzettend groot. De It. hebben in de maanden dat ze hier zijn zo langzamerhand d’r hele hebben en houden voor eten verruild. De Eng. zitten slecht in de sigaretten. Het is ook hier een gezegde geworden:,,De Israëlieten zijn naar Polen, maar de Joden zitten in Stalag IVB”. En ze zitten in alle nationaliteiten. De handel

F alles  is hier levendiger dan in menige stad momenteel. Letterlijk F is te ruilen of voor ’t één of ander te krijgen. En de Du. zijn zeker voor een groot deel trait d’union tussen kamp en buitenwereld.

 

6-1             Waarschijnlijk ± 90 man naar ander kamp.

 

8-1           Transport inderdaad vertrokken. 90 Onder Off. naar een kamp in Polen.

Gewerkt in Du. keuken in Neu_Burxdorff.

 

7-1             Jassen in moeten ruilen. Allemaal een groene.

 

 

9-1             Maat genomen voor kleding van R. KruisHeilig Avondmaal

 

7-1             50 sigaretten.

 

10-1         Transport met 3 aalmoezeniers aangekomen.

 

11-1         50sigaretten + haring. Geruild          50 sig. - pnd. Boter 50 sig.- 2 plakken choc. 3 rants. brood, 30 sig., wat tabak   - Italiaanse rugzak

Aangevraagd in Geneve: Wiskundeboeken en papier enz.

 

14-1         Grote controle. Pet kwijt; veters vergeten, dus weg.

Staaltje van Holl. ordelijkheid en zindelijkheid: per barak kwam er zo 12 tot 15 karrevrachten rommel uit. Gevolg: voorlopig geen Liebesgaben omdat sommigen zo ontzettend gekankerd hadden.

 

17-1     Voetbalwedstrijden:    R’dam – A’dam :   4 – 1  Haag – Boeren :     1 – 7

18-1     R’dam  -  Haag :  5 – 0           Boeren              A’dam :  8 – 0

19-1     Haag   -  A’dam :  8 – 1          R’dam   Boeren :  2 – 1

 

20-1     Roggebrood van Ro helemaal goed. Waarschijnlijk gevolg van de kou.

            Winter heeft veel weg gehad van een Holl. kwakkelwinter, misschien iets kouder.

’t Heeft een paar keer flink gesneeuwd en een poosje wat gevroren, maar over ’t algemeen was ’t een gewone winter.

 

21-1         Voetbalwedstrijd: Mooie mannen  -  Lelijke :  5 – 0

 

25-1     Busje sigaretten; 50 sigaretten

            Voetb. Comp.: 21B  -  23A :  4 – 1     21B  -  21A :  8 – 1

            Holland  -  Fr. Serv. comb. :  2 – 1

 

30-1         Ds. de Boeft gekomen; gaat naar Brüx

 

29-1         ½ Am. Pakket.

 

31-1     Ruilingen:       20 Am. sig.                  - pond jam

                                   20     __                      - 1 bl. eieren

                                   40 Medium                  - pond boter

                                   50     __                      - bus melkp.

                                   50     __                      - bus vlees, rozijnen, chocolade

                                   50 Cavalcade              - tinnetje Player tabak

 

31-1     Bedden omgezet. Ontluisd.

 

1-2       50 sigaretten.

 

4-2       ½ Am. Pakket.

 

            Voetbal:          21B  -  21A :    8 – 3

                                   21B  -  23A :    4 – 2

                                   21B  -  23B :    1 – 0

 

9-2       Match:            Holl  -  Fr./Serv. 1 – 1

 

13-2     Preek van Ds. Kluis over: Jez. 12:1:  Gij hebt altijd gelijk als ik met U twist.

 

14-2     Avondwijding van Ds. de Kluis: Mijn hoop is op U alleen (Ps. 39).

 

Eng. pakket: Zeep, suiker, chocolade, thee, cacao, havermout (geruild tegen zalm), zalm, vlees met groenten, meat roll, jam, jampudding, kaas, eieren, biscuit, melk, snoepjes, margarine.

 

25-2         Overgegaan naar 1e tiental schakers met 11½ uit 18.

Deze winter grote kansen in ’t schaken. Vooral bij ons. ’t Aantal spelers is echter te klein.

 

26-2           Barakkencomp. Schaken: 21B  -  21A : 6 – 4  (met zw. gewonnen)

 

27-2     ,,Nederlands Protestants Christelijke Noodgemeente” te Mühlberg gesticht. Degenen die de Avondwijdingen leiden worden Kerkeraad. Ouderlingen: Boon, Kool, Groenendijk, Molegraaf.

 

28-2     Deze week vlektyphus in ’t A kamp geconstateerd. vnl. bij de laatst aangekomen Partizanen.

            Begin van de nieuwe schaakcomp. 1e tiental: Krein, Kramer, Retera, Schulte, Recourt, Tieman, Andrea, Jansen (044), Bussel, Bijl.

29-2         Isolatie wegens vlektyphus (Alleman)Ontluizing. Knipfestijn.

 

2-3       Amerikaans pakket no. 10 gehad: 2st. zeep, 2st. chocolade, 80 sigaretten, 1 pnd. boter, 12oz. meat, 8oz. suiker, 1 pnd. melkpoeder, 8oz. kaas, 15oz. rozijnen, limonadepasta, 7oz. biscuits, 6oz. leverpastei, 2oz. koffie, 12oz. corned beaf, 7¾oz. zalm.

 

3-3       Vanaf heden elke dag een uur luchten.

 

5-3       Schitterend voorjaarsweer.

 

8-3       ’s Nachts ontluisd en gebaad. Misselijk geworden van de smerige lucht.

In pakje 4 fijne foto’s gehad. Leuk die gezichten weer eens te zien. Niet merkbaar veranderd.

 

10-3     Ontluisd. Van R.Kr.: busje melk en wat jam.

 

15-3         Isolatie opgeheven.

 

30-3         Hollands Rode Kruispakket gehad. Buitengewoon goed. Gewoonweg onbegrijpelijk

dat het nog mogelijk is. Inhoud: 500gr. suiker, 1 worst, 210gr. koek, 6 rollen biscuits, 1 pakje smeerkaas, 1 justablet, pakje soep, blokje soep, 250gr. volle melkpoeder, 1 blik appelstroop, 1 blik jam, 200gr. peulvruchten, 4 rollen pepermunt, drop, enz., 200gr. gedroogde peer, 200gr. vet, 40gr. tabak, 40 sigaretten.

            Roggebrood van Ro:   Uitstekend.

24-3         20 sigaretten.

 

30-3     Deze week van het R.Kr.: 40 sig., 2 bl. melk, corned beef, veal loaf, chocolade, boter, kaas, zeep.

 

1-4             Uit pakje van 15/3 ontbrak de gortmout.

20sig. geruild voor busje cacao.

 

            Algemene quarantaine opgeheven.

2-4       Mislukte poging om de Mattheus Passion uit A’dam te horen. Hilversum is hier niet te krijgen.

 

            De Duitsers worden hoe langer soepeler. Dat is of verslapping van boven of angst.

 

3-4             Roggebrood.

 

4-4       Pakje met foto’s gehad. Heel mooie bij, vooral die van Moeder, Ro en Annie. Die van moeder en Arie is ook heel duidelijk. Torre staat er buitenge-

 

woon manhaftig op. De foto in de hoek van het hele stel is wat slaperig.

5-4             Kamermuziekavond. Prachtige muziek gehoord.

 

6-4       Van R.Kr.: 1 ons boter, bus roast beef, ½ blik jam, ½ ham loaf, 2/5 tabl. choc, ½ doosje wit. choc., ½ pakje gedroogde groente, ½ busje carnex, 30 sigaretten.

 

7-4             Goede Vrijdag. ’s Morgens kerkdienst. ,, Dit nu hebben de krijgsknechten gedaan”

’s Avonds van 8 15  - 12 uur de Mattheus Passion gehoord. Du. radio uitzending met o.a. Julius Patzak. Buitengewone welwillendheid van de overheid.

 

8-4             Voetbal:  R.A.F.  -  Army : 4 – 3

 

9-4       1e  Paasdag: Kerkdienst: Luc 24: ,,Wat zoekt gij den Levende bij de dooden? Hij is hier niet maar Hij is opgestaan”.

            ’s Avonds: ,, Wij echter leefden in de hoop dat Hij het was die Israël verlossen zou”.

 

10-4     Kerkdienst. 32 aannemelingen, 7 dopelingen.

            Tekst: Spreuken 23:26 ,, Geef mij Uw hart”.

            Avondwijding: Zondag 17

            Voetbal:  Eng. profs  -  Eng. Amateurs : 2 – 2

 

12-4         Druk aan de lichamelijke oefening begonnen.

Van R.Kr.: Wat jam, kaas, 10 sigaretten.

,,Onze Dagorder” gehad van de Kluis.

 

14-4         Van Holl. R.Kr. aanvullingspakje gehad.

Voor 2 man: 1 blikje ….pasta, 1 potje juspasta, 2 tjes mosterd, 1 pot tafelzuur, 2 bl.tomatenpuree, 2 pakjes tabak, 60 sigaretten, 10 Senoritas.

 

15-4         Kaart van Ro gehad die in de brand gezeten had.

 

16-4         Heilig Avondmaal.

 

Voetbal:  Holl  -  Frankrijk :  2 – 2

 

18-4     Argentijns pakket: 2 bl.  mutton, 2 bl. ragout, 1 blik meat en vegetables, 2 fl. chocolade, 1½ pond suiker, 1½ ons koffiebonen, 1 blik jam, zak melkpoeder.

 

21-4         Van R.Kr.: ½ pnd boter, Nestrovit , 20 sigaretten.

 

25-4     Academie en Monopolie op de barak vallen zeer in de smaak.

 

28-4     Amerikaans pakket no. 10 : 3 busjes vlees, 1 vis, 1 melkp., 1 boter, kaas, biscuit, chocolade(2oz.), koffieextract, vitamine, 2 zeep, pruimen, suiker, sigaretten (120).

 

            80 sig. geruild voor 4 busjes vlees

            20 __   geruild   __  12 mark

            40 Fr. sig.       __   20 Eng.

            80 sig.             _    nieuwe Eng. broek

            Door Italiaan paar pantoffeltjes laten maken

 

30-4     Laatste weken vlogen Du. toestellen zeer laag (10-40 m) over het kamp. Vanmiddag, na enkele malen tot op 3 - 5m gedoken te zijn, dook het tamelijk steil tot vlak bij de grond. Met optrekken sloeg het een deel van de versperring tussen Kapel en wachtpost 7 weg. Echter bleek ook een Engelsman door te staart van het vliegtuig gedood te zijn en een ander gewond. Grote consternatie overal. W. stond op ± 10 – 20 m afstand.

 

            Met nieuwe transport Ds. v. Ginkel uit Utrecht meegekomen.

 

1-5             Zondagse Dienst!! Lage vliegen is afgelopen.

 

3-5             Voetbal:  Eng Profs  -  Eng. Amateurs :  1 - 3

 

4-5       Verjaardag Annie, speciale kaart geschreven.

 

7-5             Begonnen met Volley ball.

Razzia van opa naar Engelse kleding.

 

8-5             Aardig mopje: De Hollanders doen alsof het kamp van hen is, de Fransen alsof ze graag zouden willen dat het kamp van hen was, de Eng. alsof het hen helemaal niet kan schelen van wie het kamp is (ze zijn toch de baas), de Italianen alsof het kamp van de Du. is, en de Du. alsof ze niet meer weten van wie het kamp is.

 

9-5             Amerikaans pakket no. 10: zie 28-4 nu: 4oz. choc en 100 sig.

 

10-5         Kleine herdenking van 10-5-’40, ’s morgens.

Avondwijding: Kluis over: ,, Hoe zijn de helden gevallen en de krijgswapenen verloren”.

 

11-5         Roggebrood van Ro weer uitstekend.

 

17-5         Voetbal: Veteranen Holl  -  Vet. Fr. :  0 – 2

 

18-5           Hemelvaartsdag: Geen zondagse dienst !!

 

18-5         In pakje van 9/5 zit een prachtig mooie foto van Ro. Zeer mee in m’n schik.

 

Voetbal:          Vet. Landm.  -  Vet. Zeem. :  1 – 4

                                   Holland  -  Frankrijk: 1 – 3

 

Ontvangen uit Genève:

                        2 Duitse wiskunde boekjes (al enige weken terug)

                        4 schriften (ruitjes; 334368 hokjes per schr.)

                        250 vel papier; 2 driehoeken, passer,

                        Liniaal, gradenboog.

 

19-5         Van R.Kr.: Plak chocolade, 20 sigaretten.

Gekocht: 1 paar gebruikte Eng. schoenen voor 50 sig.

Kunsthoning geruild tegen 1pnd. Am. margarine.

40 Am. sig. tegen 1   …..

Verzoek van Kees Hoofdman om me te bezoeken is afgewezen.

 

21-5         Verjaardag Jan Zijdeman.

Aangekomen 2 veldpredikers (uit Kampen en Deventer)

 

22-5         Slecht weer.

 

23-5         Van R.Kr.: 1½ons Deense kaas, 20 sigaretten.

 

24-5     Dominees en Aalmoezeniers naar hun kampen vertrokken.

De 15 Holl. die hen weg moesten brengen bleken bij terugkomst 13 Holl. en 2 Eng. te zijn. Bij die terugkomst  ontbraken echter de 2 Anglois. De 13 kaaskoppen in 7b (strafbarak) gezet met mededeling dat ze op strafcommando zouden gestuurd worden. ’t Kamp gedreigd met straffen (o.a. verbod van alle sporten vermakelijkheden voor 3 mnd.) ook in verband met ’t ontsnappen van een Eng.man die voor ’t Kriegsgericht moest komen.

 

25-5     Grote inspectie van barak en bagage á la 14 jan. j.l. nu echter door S.D. en S.S. Zochten blijkbaar naar radio of i.d. Alle Du. waren de vorige avond tot op d’r hemd nagezocht en alles wat ze in Du.l. onmogelijk hadden kunnen kopen zoals: Holl, Eng en Am sigaretten, zeep, chocolade enz. enz. werd in beslag genomen. Ook zij die geholpen hadden bij de inspectie werd alles afgenomen wat ze gekregen hadden.

’s Avonds vocaal en instrumentaal concert: koor, solozang en orkest o.l.v. Dirk Hol en …. Darry. Over ’t algemeen goed.

26-5         Amerikaans pakket: 3 busjes vlees, 1 vis, boter, melk, koffie, suiker (geruild voor kaas),

pruimen, 120 sig., 2 zeep, 2 kl choc, biscuits, vitaminen (tegen 1 mark)

Koffie geruild tegen 5oz. ….. butter en 2oz. chocolade.

 

27-5         Brief van Ro v. 22/5.

 

28-5     1e Pinksterdag. Stralend weer, Zeer warm.

            Kerkdienst: Hand. 2:4: ,,En zij werden allen vervuld met den Heiligen Geest `enz`

            ’s Middags snelwandelen van de Fransen.

Een Hollander (een nieuwe) duikt in’t zwembad. Breekt daarbij z’n zesde nekwervel. In zorgwekkende toestand naar ’t Lazarette.

 

29-5     2e Pinksterdag.\ Gloeiend heet weer.

            Kerkdienst: Hand. 19:2: ,, Hebt gij den Heiligen Geest ontvangen?”.

            ’s Middags voetbalwedstrijden:

                        Hollands elftal -  Italië :           0 – 1

                        Hollands elftal -  Frankrijk :   1 – 0

                        Army               -  R.A.F. :        1 – 3

 

30-5     Nog steeds heet.

Zeer sterke geruchten dat er lijsten klaargemaakt worden voor afvoering naar Holland.

Geruchten zijn sterker als de andere keren.

 

31-5         Weer smoorheet. Gegraven aan de sleuf voor de waterleiding naar theater.

In pakje van 15-5 zeep. Zal ze schrijven dat ze dat niet moeten doen.

1-6             Baden, scheren, lezen.

Voetbalwedstrijd:        B elftal  -  Eng. barak :           3 – 0

’s Avond alarmoefening.

2-6             Brief aan Ro. Ontv: 20 Fr. sig.(verkocht voor 6 RM), pakje Serv. tabak; van R.Kr.: 20Eng. sig.

 

3-6             Uit de Kamp echo:

Groep I :

                        Wie      wel       geeft,   wat      hij        wel       heeft

                        Is         wel       waard dat       hij        wel       leeft

                        ---------------------------------------------------------------------

                                      +                   x                        +                   =         +

II        

Wie      niet      geeft    wat      hij        niet      heeft

                        Is         niet      waard  dat       hij        niet      leeft

                        ---------------------------------------------------------------------

                                     -                    x                        -                    =         +

III       

Wie      wel       geeft    wat      hij        niet      heeft

                        Is         wel       waard  dat       hij        niet      leeft

                        ---------------------------------------------------------------------

                                     +                   x                        -                    =         -

IV       

Wie      niet      geeft    wat      hij        wel       heeft

                        Is         niet      waard  dat       hij        wel       leeft

                        ---------------------------------------------------------------------

                                     -                    x                        +                   =         -

 

’s Avonds: opvoering v/h blijspel: ,,Het Paardenmiddel”. Heel aardig. Mooie muziek vooraf.

 

4-6       Byzondere Zondag. ’t Laatste Kerkelijk feest: Zondag der Trinitatis (Drie eenheid). Preek over: ,,Waarom ben ik een Christen”. (Verzoening, Vergeving en Vernieuwing)

’s Morgens appel en défilé van het hele kamp voor de een of andere hoge mieter.

(totaal ± 14000 man)

5-6       Acht jaar geleden deed ik schriftelijk examen voor de lagere acte.

Men zegt:,,Rome gevallen”. Rietv. ziek opgegeven voor comm.

’s Avonds 2e opv. v. ,,Paardenmiddel” gezien.

Hevig onweer, geweldige wind, plasregen.

Enige ,,heren” (Hernhuis, Gerritsen,Canters, v/d/ Veer, de Greef) naar de Moffen geweest om de macht in ’t Holl. kamp over te nemen, om er eens ,,militaire tucht”in te brengen.

Schofterig gewoon!

 

6-6       Van R.Kr.: 20 sig., 1 blikje ham-loaf, ½ corned beef, ½ pork and beans, ½ zeep,wat

kaas en jam.

 

Zeer sterke geruchten over Invasie,

Blijken waar te zijn..

 

7-6             Invasie druk aan de gang.

Putsch voor machtsovername in ’t Holl. kamp mislukt.

8-6             Lezing van Ds. De Kluis over: ,,De Kerk en het sociale vraagstuk”. Krt. naar huis.

 

9-6             R.Kr.: 20 sig.

 

10-6         Cup finale: New Port – Liverpool :  2 – 1

 

11-6         Preek van Ds. De Kluis over geval v. Ananias en Saffira Doen alsof”.

3 Dominees aangekomen (vrijdag j.l.) Hoekzema (R’dam-Z), Bronsema (IJmuiden) en Peters (Beverwijk).

 

12-6     Van R.Kr.: Allerlei spullen: Scheermesjes, scheerzeep,  scheerapperaten, gazen, kl. baddoekjes, tandpoeder, tandenborstels, rubber zolen e.d. verloot. Ik lootte: 4 mesjes, baddoekje.

            Kleine variatie op een bekend spreekwoord:

            ,,Beter één pakket in de hand, dan 10 in Zwitserland!” Dit naar aanleiding dat we morgen een Am. pakket (het laatste dat in huis is) krijgen, en er bericht is dat er 169 kisten bulk uit Geneve afgestuurd zijn.

 

13-6         Pakje van 30/5. Baden. Amerikaans Pakket: 120 sig.,8oz. choc., suiker (geruild voor kaas), kaas, 3 vlees, 1 vis, koffie, 3 zeep, melkp., rozijnen, boter, biscuit.

 

14-6     Paleisrevolutie. Jaap Tieman gevoelde zich beledigd en nam ontslag als groepscommandant. Wees zelf (tegen alle democratie in) Werner als opvolger aan. Velen uit de groep namen daar geen genoegen mee. Na gehouden stemming werd Kruimel met 13 stemmen (W 4, Blanco 1) gekozen. W. zeer verbolgen. ’s Avonds OK cabaret. Aardige dingen.

Bij 2e verloting van ondergoed e.d. won ik een handdoek.

 

17-6         Door Jelsma een panvisschotel klaargemaakt van zoute vis, gedr. aard., gedr. uien, boter, melkp.

Smaakte behoorlijk.

18-6         Openluchtconcert v.e. Eng. kapel.

 

19-6         2e Uitvoering v/h Cabaret gezien.

 

20-6         Groot ge O.H. over de a.s. verkiezingen voor de …. commissie.

 

21-6         Fijn pakje van 5/6.

 

22-6         Naar 17B. 21B wordt gegast.

24-6     Vlooien schijnen tegen gas te kunnen. Enkele zijn nog springlevend. (blijkt later overdreven).

            Na twee weken arbeid voetbalveld in orde gemaakt. Vlak, de grote bult is weg.

            Westrijd:          Profs  -  Amateurs :     1 – 1

 

25-6         Preek over Ananias van Damascus, een echte Christen.

Stil zijn om Gods stem te kunnen horen, gehoorzaam aan Zijn bevel; liefde hebben en bescheiden zijn.

 

Wedstrijd:        A elftal  -  B elftal :  3 – 1

26-6         Terug naar 21B. Ontluizen en baden. Stevig verkouden.

 

27-6         Kapper. Wedstrijd A’dam – Den Haag :  3 – 3

 

28-6     Warm weer. Voetb.w.  Holl. – Frankr. :  6 – 0

 

29-6     Pakje van 19-6. Nog nooit zo vlug de pakjes binnen.

            Concert v/h Holl. Symphonieorkest o.l.v. Guus Valten. Buitengewoon goed en mooi.

 

30-6     1/3 Am. pakket: 1/3 boter, 1/3 melk, 1/3 suiker (ger. Tegen 1/3 kaas), 1/3 kaas, 1/3 koffie (ger. tegen 1 kl. st. chocolade), 1 1/3 st. choc., bus treet, 1/3 jam (ander 1/3 bijgek. Voor 6 sig.), 4 biscuits (4 bisc. bijgek. voor 5 sig.), 33 sigaretten, 2 vit. Tabl., 1/3 pak rozijnen.

Bericht in de krantdat we, vanaf 1 juli, van thuis 1 pakket van 5 kg per mnd. mogen ontvangen en 1 pakketvan 5 kg per mnd. v/h/ Ned..R.Kr. Dit zal een grote verlichting voor vele huismoeders zijn.

 

1-7       Voetb.w. R.A.F.  -  Army :  2 – 0

 

2-7       Ds. Terlaak Poot gearriveerd.

 

3-7       Water gereden.

 

4-7       Wedstrijd gezien van American Football. Niet veel aan.

            ’s Avonds voetbal Den Haag  -  Zuid :  3 – 1

 

5-7       Corvee: Geul langs de weg naar Kommand. Schoonmaken.

Oorlog gaat voorspoedig. Gerucht dat Wilna gevallen zou zijn.

Bericht uit Geneve dat er 360 kisten bulk met 248.000 sig. en 2502 Amerik. Pakk. Onderweg zijn.

 

6-7             Schitterend weer.

 

7-7       115 jr. bestaan Gren & Jagers.          Voetbal: Gr.  -  J :  1 – 5

 

8-7       R’dam – A’dam   3 – 0

 

9-7       Heilig Avondmaal. Fijn.

            Avondwijding over: ,,Hij wilde en hut bouwen”

            ,,Het willen blijven waar het geestelijk goed is en niet terug willen naar de wereld.”

 

10-7         52 weken !!

Zeer gunstige oorlogsberichten !

Mopje:

,,De betrekkingen tussen Am. en Rusl. Verbroken omdat :

1e de tanks niet deugen. Er zitten geen remmen op.

2e de Am. vliegtuigen kunnen de Du. inf. niet bijhouden.

2 brieven gehad.                     Oost  -  Haag : 2 – 0

 

11-7         2 pakjes gehad. Zending bulk van ± 10 ton uit Geneve aangekomen. ,,Als de nood enz.”

 

12-7         Het jaar is vandaag vol. Hoe lang nog ?

‘44

═══    Van R.Kr.: 80 sig, busje melk, 1 pnd. boter, kaas, corned beef, ham loaf, marmelade, zeep, chocolade, carnex.

 

            Eenheidspakketten uit Holland aangekomen. Keurige inhoud.

 

13-7         Nachtwacht.

 

14-7     Russen zijn de Oost-Pruisische grens over !

 

Bij Am. Verkoping ruim 2500 Mrk. voor ’t Fonds verzameld. (In 21B  841 Mrk. ) Goede prestatie voor ± 750 Nederlanders waarvan het grootste deel niets verdiend (In 21B bijna niemand)

 

15-7     Kampecho zeer uitgebreid. A’dam  -  Zuid :  4 – 2

Bidstond voor de Nood der Tijden

Ruilingen: 40 sigaretten tegen 2 blikjes cacao

                1 busje koffie   --    1      --       --

               pnd. kunsthoning  --  mes + 20 sig.

Nieuwe spelen uit Holland aangekomen o.a. Academie, Insulinde, Toto Duinzigt.

Ook ± 1000 boeken.

 

16-7         ,, Wees navolgers van God, als geliefde kinderen”

 

± 2500 Amerikaanse Pakketten No. 10 aangekomen. De hele middag in ’t magazijn gewerkt om de boel te verstouwen.

17-7         Brief naar huis.

 

18-7         ,,Waldkommando”. Hollands pakket ontvangen. Inh.: 500gr. suiker, 1 worst, pak Sanovite, ontbijtkoek, 6 rollen biscuits, 1 pakje smeerkas, 250gr. melkpoeder, 6 pakjes soep (met alle andere pakjes soep enz. voor Ital. gegeven), 1 blik appelstroop, 1 blik jam, 200gr. peulvruchten, 200gr. suikerwerk, 200gr. vet, 40gr. tabak, 20 sigaretten, 10 sigarillos (geruild voor 30 Am. sig.). Snoepjes zijn verrukkelijk .pak kunsthoning  geruild tegen blik jam. bus oranje marmelade  __     __   blik jam.

 

19-7         Uitvoering van ,,Storm op het Kanaal”.  Heel goed.

 

20-7         Met waterwagen gereden. ’s Middags onweer met stortbui.

Geruild: busje koffie tegen blik appelstroop.

 

21-7         Van R.Kr.: 40 sig. ; spek.

Aanslag Hitler !!

 

22-7         Penen schoongemaakt in aardappelmagazijn.

’s Avonds weer onweer met stortbuien.

Gerucht dat Hitler dood zou zijn !!!

Ds. v. Garderen aangekomen.

 

23-7     Weer aard. mag.

Geruild: 100 sig. tegen 1 bus , 1 rol bisc., 1 busje cacao.

Voetbal:  R’dam  -  Den Haag :  7 – 1   A’dam  -  Zeist :       2 – 1

 

24-7         Du. mil. gebruiken nu uitsluitend de Hitlergroet.

24-8          

25-7     20 sigaretten.  Zuid  -  Oost :  2 – 1

 

26-7

 

27-7     Zeer gunstige berichten.

 

28-7     Van R.Kr.: corned beef, veal loaf, ham loaf, pork and beans, pnd. boter, zakje melkpoeder, carnex, oranje marmelade, kaas, chocolade, zeep (groot stuk), 30 sigaretten.

 

29-7     R’dam – Zuid :  6 – 1

            Krt v. thuis. Bericht dat Kees zwaargewond is (Leipzig 7/7)

 

30-7         Preek: ,,Gij zijt die man” (2 Sam.)

Voetbal:   Holl. elftal – Italië :   0 – 6

               Holl. elftal – Rusland :  4 – 3

Wolkbreuk Krt. naar huis

 

31-7     Ro 21 jaar !!  Gevierd met chocoladepudding.

Franse tentoonstelling over Parijs. Heel goed!

 

1-8       Ds. v. Garderen terug. Grote vlucht uit Krakau ??

            R.Kr.: 20 sig., 2 ons Deense kaas, pakje gedroogde groente.

            Brief aan Ro.               Holl. elftal  -  Servië :  2 – 1

 

2-8       Begonnen met tafeltenniscomp. 1e p. verloren.

 

3-8                  Ham Loaf gek. Voor 15 sig.

                        Schoenen laten repareren voor 30 sig.

                        Schoenen gekocht voor 100 sig.

1e 5 kilo pakket gekregen. 1 koek uitgehaald omdat het totaal te zwaar was. Slecht overgepakt.

            Lekkere tractatie van Ro.

 

4-8             R.Kr.: chocolade, 20 sig.

   / Een  specialist   weet veel van weinig

<   Een  betere spec.   ,,  meer  ,,   minder

   \  De   beste  spec.   ,,  alles   ,,   niets

Eng. schoenen verkocht voor 90 sig.

 

5-8       Kees H. knapt gelukkig weer op.

Er zal voortaan geen zondag meer worden gehouden.

Deze week veel Russen, Eng. en Amerik. Van het Invasiefront en een transport Holl. aangekomen. Zeer druk in ’t kamp.

 

6-8             Rare Zondag met het nieuwe besluit.

 

7-8       Aardappelmagazijn.

Pork and beans geruild voor blik corned beef.

 

8-8       Amerikaans Pakket no. 10: 100 sig., 2 st. zeep, 8oz. choc., melkpoeder, pnd margarine,

3 vlees, 1 vis, pruimen, kaas, jam, koffie, suiker, biscuit.

Voorraad sigaretten op heden: 980

 

9-8       Gek.: pakje thee voor 20 sig. (blijft 960)

            Busje koffie verk. voor 40 sig.(wordt 1000 !!)

 

10-8         Barak gespoten met een of ander gemeen goedje.

Vele doden.     In waslokaal geslapen.

 

11-8         Van R.Kr. : jam.

12-8         Gekocht 6 pakjes thee voor 120 sig. (blijft 880)

 

13-8         Voetbal: Rusl.  -  Fr :  4 – 3

13-9          

14-8     Geruild:          30 sig.  -  pork, tuna   (850)

                                  rol bisc.  -  busje cacao

            ’s avonds grammofoonplatenconcert op de barak van 22 – 23 uur.

 

15-8     Holland Pakket no. 4: 500gr. suiker, 1 worst, 1 pak sanovite, ½ ontbijtkoek, 6 rollen biscuits,

            1 pakje smeerkaas, 250gr. melkpoeder, 7 pakjes soep, 1 blik appelstroop, 1 blik jam, 200gr. peulvruchten, 200gr. suikerwerk, 200gr. vet, blikje vis, 40gr.tabak, 40 sigaretten.

            Uit Geneve: 436 kisten met de welbekende heerlijkheden. Posthuma van 21A neergeschoten. Was na 9 uur buiten.

 

16-8         324 pr. Schoenen aangekomen.

Holland  -  Frankrijk :  3 – 3

 

17-8         ± 400 Hollanders uit Polen hiergekomen.

 

18-8     De lui uit Kobierzyn in ’t kamp.

            Volgens telling tot dusver, buiten de pakketten, 1180 sigaretten gehad.

 

19-8         Holl. worst gek. Voor 10 sig. (blijft 830)

 

20-8         Succes-dag van de Fransen. Cup op ’t nippertje door de Fr. ploeg gewonnen. Holl. ploeg had in totaal de beste resultaten.

 

21-8         Van R.Kr.: 20 sig. (wordt 850) Boon afgezet. Opper-Schipper van die lui uit Kobierzyn kampleider.Groot ge-o-h. hierover en over de verdeling der Rode-Kruis spullen.

Met nieuwe transport de zgn. Knuppelaar of ,,Beul van Ommen” aangekomen.

Chocolade gekocht voor 25 sig. (blijft 825)

 

22-8         Mühlberg  -  Kobierzyn :  1 – 0

 

23-8     Van R.Kr.: 20 sig. (840) Bij de verloting een paar fijne schoenen gewonnen. 2 pr. oude schoenen opgeruimd.

Bordeaux gevallen ?

 

24-9         Pot appelstroop geruild tegen blikje cacao. Veel vliegtuigen over.              

24-10     Kees Dekker   ┼ ,, Wreekt uzelve niet, Mij komt de wrake toe”

n.a.v. de onderdompeling v.e. n.s.b. er.

 

25-8     Van R.Kr.: corned beef, veal loaf, kaas, chocolade, zeep, 20 sig.(860)

 

26-8     Nationale sportdag, die al maanden in voorbereiding was en vandaag gehouden zou zijn, plotseling door de overheid afgelast omdat we het kamp moeten verlaten en naar ’t Schaftlager in tenten gaan. Moordend heet. Groot gesjouw. In Schaftlager slechts één pomp (ruim 1000 man). Niet bepaald ideaal. Protest van v. Naman naar Zweden.

            Toestand in Duitsland en aan de fronten wordt zoetjesaan een chaos .Goed geslapen.

 

27-8     Kerkdienst in de open lucht. Ps 68:20: ,,Alle dagen draagt Hij ons”. Van R.Kr.: 20 sig.(880) Smoorheet.

 

28-8         Storm en onweer. Hachelijke ogenblikken in tent.

 

29-8     R.Kr.: 20 sig(900), kaas.Koeler

 

30-8     Koel weer. Krt. v. thuis. Goede berichten.

 

31-8     Am. pakket nr. 10: 100 sig(1000), 2 st. zeep, suiker (ger. voor busje vlees), kaas, melk, boter, 3 vlees, 1 vis, biscuit, pruimen, 2 chocolade, jam(+ 5 sig. ger. voor ….  …. ), koffie.         Gekocht 2 vlees voor 45 sig. (950) Volksspelen: Kellnerloop, hindernis loop, ringsteken, Eng. kruiwagen, Romeins wagenrennen. Heel aardig.

            ’s Avonds concert: koren van Mühlberg en Kolbierzyn (alleen en samen), mondharmonicaclub van Kob., Community singing. Heel mooi !!!!

 

1-9             Nieuwe cursus!

Baden.

 

2-9             Chocolade gekocht voor 20 sig.(930)

 

3-9       Stormachtig weer. Kerkdienst. Jozua 14:1,, Geloofsoptimisme”

 

4-9             Goede berichten.

 

5-9       Pakje van 18/8. Alles O.K. Breda gevallen? Berichten: o.a. Geallieerden in Rotterdam !!!

            Nederland voor ’t grootste deel door de Duitse troepen ontruimd !!

            Dit bleken achteraf agitatie berichten.

 

7-9             Klein stormpje. Tent houdt het goed.

 

8-9             Van R.Kr.: chocolade, busje melk.

2 pl. Chocolade gekocht voor 50 sig. (880).

 

9-9             Chocolade voor 25 sig.(855)

Laatste transport uit Holland aangekomen.Grote rommel in Holland.

 

10-9         Kerkdienst. Ps. 84: ,,Waarom gaan we naar de kerk”. ’s Avonds: 5e gebod.

Brief naar huis. Zou ie er nog komen?

 

12-9     20 sig., 1¼ ons zoute vis.  (875) Laatste dagen mooi weer.

 

15-9         R.Kr.: corned beef, 20 sig.(895)

 

16-9     Warm weer. Tengevolge bezoek v/d een of andere generaal worden enige verbeteringen aangebracht. O.a. knobbel overdekt, omgeving poort bestraat.

            Berichten v/d laatste dagen zijn goed!

            Hoe lang nog?? Kl. wittebrood gek. Voor 10 sig.(880)

 

17-9         Kerkdienst: Joh 4:29: ,,Is deze niet de Christen?” Mensen vallen elkaar tegen: Christus valt nooit tegen. ,,Waag een congsi met Jezus. Het zal goed gaan!”

Avondw..: 6e gebod: ,,Gij zult niet doodslaan”. Zullen deze week naar ’t kamp teruggaan(?)

Chocolade voor 25 sig.(860). Brief naar Ro.

18-9

 

19-9         Van R.Kr.: blik marmelade, 20 sig. (geruild voor marmel.)

Berichten van luchtlandingen in Gelderland en Brabant.,,Paedagogenclub”. ,,Grondslagen v/d moderne didactiek”

Zeep gekocht voor 30sig. (5 kl. sch. stukjes, 3 Eng. & Can. St.)

Zware shag verkocht voor 10 sig.(840)

 

20-9         Terug naar ’t kamp. Niet zo gezellig meer in de barak. Minder banken en tafels.

Ook bij ons in de hoek de kribben verzet. Erg nauw. Gunstige berichten. Avondw. Phil. 4:2.

 

21-9         Phil. 4:6 : ,,Weest in geen ding bezorgd”.

 

22-9         Phil. 4:11 en 13

Hollands Pakket no. 5: 500gr. suiker, 1 worst, 1 pak Sanovite, 1 ontbijtkoek, 4 rollen biscuits, 2 pakjespapbiscuits, 1 pakje smeerkaas, 250gr. melkpoeder, 5 pakjes soep, 500gram kunsthoning (ger. tegen blik jam), 1 blik jam, 200gr. peulvr., 200gr. suikerwerk, 200gr. vet, 40gr. tabak, 10 sigaretten.

Pot oranje marmelade ger. voor blik jam.

 

23-9     Pakje zware shag verkocht voor 10 sig.(850)

 

24-11     2e verjaardag hier gevierd. Menu: Sanovite, Pudding, gr. erwten en aard., pannekoeken, grote biscuits.

Kerkdienst: Gen 2:7    Het leven is een gave en een opgave die alleen volbracht kan worden met overgave.

Avondwijding: Het zevende gebod: ,,Gij zult niet echtbreken”. Verjaardag: 50 sig.(800) Flink geregend.

 

25-9         Koud, guur herfstweer.Pantoffels gekocht voor pakje tabak & rol biscuit Ongerustheid over de gevechten in en bij Arnhem.

Spanning wordt groter. Holl. tabak verkocht voor blik corned beef.

 

26-8         2 blikjes margarine gek. voor 40 sig.

 

27-9         Plak chocolade voor 25 sig.(775)

Avondwijding: I Thess. 1:3-12.           Het moet zó worden dat een ieder er over spreekt en het overal bekend wordt dat er een gemeente van Christus is.

Eerste schaakpartij in de nieuwe comp. remise gemaakt tegen Schutte.

 

28-9         Spiegel en veters gekocht.

’s Avonds concert v/h koor o.l.v. Dirk Hol.

Heel goed. Mooie nummers. Buitengewoon genoten.

 

29-9         Verhuisd. het hele Hollandse Kamp, naar het zgn. RAF kamp (barakken 34 en 36, 43 en 45)

Wij in 43a. Nu zijn de Holl. in eigen kamp. Vele voordelen.

½ Am. pakket. Bulk: corned beef, pork and beans, ½pnd. boter, pnd zeep, 270gr. melkpoeder, sigaretten 50(825).

Corned beef gek. voor 20(805).

 

30-9     Aardappelmagazijn (pompoenen). Slowaken in ’t kamp.

Barak 34C ingericht als recreatiebarak.

Corned beef voor 20 sig.(785). Zie 26-9: wordt 750.

 

1-10         Kerkdienst van Ds. V. Garderen.

Voetbalwedstrijd Holl. A Team  -  Eng. elftal:  4 – 0

Klok verzet.

 

2-10     Regen, regen !!  2 corned beef voor 40 sig.(710) Pork and Beans verk. voor 20 sig.(730)

 

3-10

 

4-10

 

5-10         Orba voor 25(705) Heel goede muzikale show van het Dans-orkest en het Symphonisch Jazzorkest o.l.v. Guus Valten.

 

6-10

 

7-10         Suiker voor 15 sig.(690) Voor de 2e keer naar show geweest. Buitengewoon. Nog aanmerkelijk beter dan de 1e keer.

 

8-10     Kerkdienst: Kluis.       Habakuk 1:2 Voetbal: Holland A  -  R.A.F. :  1 – 6

 

9-10

 

10-10     Moeder 65 jaar. R.Kr.: 30 sig., wat jam, kaas, gedr. groenten, carnex.Geruild: pakje thee tegen zakje can. suiker.

Orba voor 25 sig.(695)

 

11-10   Nachtwacht. Trui gewassen.

 

12-10   Barak 34B in gebruik genomen voor cursussen enz. enz. Geweest naar Wiskunde en Mechanica.

Laatste dagen mooi weer.

 

13-10   Bibliotheek weer geopend.

Belangstelling voor Bijbelstudiekring wordt steeds groter. Is ook buitengewoon leerzaam.

 

14-10   Pakje Fr. sig. verkocht voor 6 mark.  Bridgekaarten gekocht.

 

 

15-10     Dienst van Ds. V. Garderen. ,,Altaar bouwen”.

Jansen 902 kwam vanmiddag aan Kruimel vragen of hij een kleerluis van hem kon lenen, daar hij de zijne per ongeluk kapot had geknepen.

Nederland  -  Army :  0 – 9

 

16-10   Eindelijk weer eens een bad. Grote activiteit i/d lucht. Paar blauwe sokken van me gestolen v/d waslijn.

 

17-10     Van R.Kr.: 30 sig.(725), pork and beans, gedr. groenten.Veel Regen                      Hongarije gevallen ?

Poolse vrouwen in ’t kamp geweest. Opgepikt in Warschaw. Meesten uit de gegoede stand naar de kleding te oordelen.

570.000 sig. aangekomen.

 

18-10   Collecte’s enz. enz. 25sig.(700)

 

19-10     Naar tandarts geweest. Gaatje in voortanden gevuld. Aan verleden jaar gevulde kies een zelfde euvel als Arie aan zijn tand nl. een ontstekinkje aan de wortelpunt. Kan hier niets aan gedaan dan trekken. ‘k Wacht dan nog maar liever even.

 

20-10     Van R.Kr.  50sig.

 

21-10

 

22-10     Belijdenisdienst. 16 man belijdenis gedaan.

Tekst: Joh. 18:26: ,,Zag ik u niet in de hof met Hem?”

Belijdenis doen en verloochening liggen vlak bij elkaar maar Christus houdt ons vast.

 

23-10     Gijs jarig (-20). Concert i/h Empire Theater.

Heel mooi.

 

24-12     R.Kr.: 50 sig.(780), ½ choc, ham loaf.

 

25-10

 

26-9         Aardappelmagazijn. Eén in de bak, werd buiten door opa gesnapt met 2 kolen onder zijn jas.

Theaters door SS onderzocht.

 

Laatste weken heerst er inflatie in ’t kamp. Er zijn ontzaglijk veel sigaretten maar zo goed als geen levensmiddelen. Prijzen o.a. boter 120, brood 70, corned beef 50-60 enz.

 

            Voorbeeld    van     Spijslijst.     Lijkt    veel,    is    niets.

            Spijslijst van 23 t/m 29 october 1944

 

            Maandag        Koffie              Gedr. groenten, aard.             Brood, margarine

                                                                                                          vis, thee, suiker.

            Dinsdag              ,,                             Gierstpap, aard.         Brood, jam, thee,

                                                                                                          suiker.

            Woensdag           ,,                  Verse groenten, aard.             Brood, margerine,

                                                                                                          pastei, thee, suiker.

            Donderdag          ,,                  Havervlokken, aard.               Br., marg., kaas,

                                                                                                          thee, suiker.

            Vrijdag                            ,,                  Verse groenten, aard.             Br., marg., pastei,

                                                                                                          thee, suiker.

            Zaterdag             ,,                  Gort, aard.                             Br., jam, thee,

                                                                                                          Suiker.

            Zondag                           ,,                  Verse groenten, aard.             Br., marg., pastei,

                                                                                                          thee, suiker .

 

                                                           1/7 brood per dag

 

Rantsoenen    van    1    en    23    oct. ’44    vergeleken

                                   rants.      per      week

                                   1 oct.               23 oct.                         Opmerkingen

 

Vlees                           250gr.             250gr.                         Bestaat uit vers- of

                                                                                                       conservenvlees in de soep

                                                                                              of jus of bij het brood.

                                                                      Vb. van 3 oct. : 130gr. in de

soep en 120gr. bij brood.

            Keukenvet                     68gr.               68gr.                         Alleen in de soep.

            Aardappelen              4500gr.             4500gr.                      Verminderd met 20 % afval

            Gortmeel                       50gr.                __                            Droge groenten                         __                   50gr.                                   van voorraad afhankelijk

            verse groenten                       1800gr.                       1800gr.                                  

            Macaroni,

havermout                   100gr.             210gr.                         Verhoogd om de vermin-

dering van het brood en de niet verstrekking v/h

gortmeel te compenseren.

            erwten                         150gr.               __                             Kan in de toekomst weer

                                                                                                          worden verstrekt, hetgeen een

                                                                                                          vermindering van een gelijk

                                                                                              waardige hoeveelheid

levensmiddelen meebrengt.

            boter                           150gr.             150gr.

            roggemeel                     72gr.               72gr.                         alleen in de soep

            kaas                            46,8gr.                        46,8gr.

            brood                         2300gr.              2100gr.                               

            suiker                          175gr.             175gr.

            theesurrog.                     5gr.                 5gr.

            marmelade                  175gr.             175gr.

 

 

            zout                             140gr.             140gr.

            koffiesurr.                     27gr.             17,5gr.

 

            Lijkt weer heel wat, maar is praktisch niet veel.

 

26-10   Doodziek geweest van de vele rauwe peen, die ‘k gegeten had. M’n maag enige malen binnenstebuiten gekeerd.

 

27-10     Grootste deel v/d dag op m’n bed gelegen

Zeer koud en guur weer.

 

28-10

 

29-10     Heilig Avondmaal. Ruim 200 aangezeten. Laatste dagen en nachten veel luchtalarm.

 

30-10

 

31-10   Van R.Kr.: 2 corned beef, 2 veal loaf, 1 melk, 1/3k. boter, 1 carnex, ½ marmelade, 1 chocolade, 1 zeep, 100 sig.(800)

 

1-11         Transport Poolse vrouwen in ’t Voorkamp. Gevolg: De recreatiebarak 34B weer ontruimd, opdat de Div. mensen uit ’t voorkamp er in kunnen.

Intern. Inzameling voor ze gehouden (850) Geruild. 2 x 8oz. chocolade voor 2 pakjes thee en een tinnetje cacao.

 

2-11     20.000 sig. uit het nieuwe magazijn in Mühlberg gestolen.en.Zwaar bombardement richting Leipzig.

 

3-11         Grote drukte langs het hek v/h voorkamp om de Poolse vrouwen te bezichtigen.

 

4-11     Eten halen Strafbarak. Oefenen de laatste dagen veel bridge.Mes gek. voor 15.Collectes enz. 25 (810)

 

5-11         Dienst van Ds. v. Garderen: ,,Gelooft in den Heer Jezus Christus en gij zult zalig worden: gij en uw huis”.

Avondwijding van Ds. de Kluis over zondag 10.

 

6-11         Wegens te laat verschijnen op ’t appel heeft onze barak van half zeven tot negen uur gestaan.

 

Eindelijk hebben we een tafeltennistafel gekregen. Wegens gebrek aan ruimte spelen we momenteel in ons waslokaal.

 

7-11     Koud guur weer. Ds. v. Garderen avondwijdingreeks begonnen over Psalmen.      Veel regen en storm.

 

8-11     Vulpen en armourzeep gekocht voor 60 sig. (750) Appel nu ’s morgens om 7 uur.

Kapper. Ook bibliotheek weg uit 34B

 

9-11     Uitvoering v/h Groot Dansorkest o.l.v. Guus Valten. en schetsen. Heel aardige voorstelling. Leuke liedjes

 

10-11     Voorvergadering v/d Rotterdamse Club in verband met de a.s. tentoonstelling: ,,Holland als Waterland”. Plannen voor Havenmaquette, tunneldiorama, e.d.

Van R.Kr.: 260 sig. (curzon. (1010) Voor tafeltennis en kolen 10sig. (1000) Ming m’n plak orba teruggekocht (1025) Ds. v. Garderen behandelde Ps 4: ,, Tòch geloven”.

 

11-11     Zeer koud onaangenaam weer.Koud in de barak. Weinig te eten. Brood zeer laat. Alles bij elkaar niet bar leuk.

Maar alles zal wel in orde komen. Kluis had bericht uit R’dam. Daar is ’t nog veel minder prettig. Dan zitten wij hier nog prachtig.

Eerste 3 partijen van tafeltennis verloren.

 

12-11     Gerucht dat er weer een zending sigaretten in aantocht is (46.000). Niks van

Minder koud.

 

13-11   Koud weer. Gijs had brief van 14/10. Havenwerken in R’dam verwoest. Eten slecht. Geen electr. behalve een paar uur. Er wordt niet gewerkt.

 

14-11   Tweede 3 partijen van tafeltennis gewonnen. Groot stuk Amerikaanse zeep gekocht voor 35 sig. (990). Kluis op de Bijbelcursus begonnen met de behandeling v/d Openbaring van Johannes.

Post verzonden naar Nijmegen en Arnhem komt terug. Zal poging gedaan worden om de post voor Nederland dat bezet is door de Eng. over Geneve erheen te krijgen.

 

15-11     Suiker gekocht voor 62 sig. (928).

Hoe ellendig is ons leven. Hedenmiddag om ± 4 uur was de toestand na ampele ouwehoerderij als volgt: geen eten, geen licht, geen water, geen warmte, geen bed, geen behoorlijke huisvesting, geen amusement, geen liefde en last but not least geen vrijheid.

 

16-11     Busje koffie gekocht voor 90 sig. Verloting 13 sig.. (820). Boter 35 (785) Rol vet 30 (755).

 

17-11     Miskoop: busje Solable 80 (675) Akelig koud weer. ’s Nachts veel regen. Het hele kamp is één grote doorweekte moddervlakte.

 

18-11   Gekocht: tandenborstel in etui 25; bivakmuts, goede dikke bruine wol 20 (630)

 

19-11     Verkocht a/h Fonds: busje Solable(zie 17-4), 3 pakjes thee, 10 sigaren Karel I, 4 tinnetjes sigaretten voor totaal 348 sig. (778)

Kerkdienst Ds. v. Garderen: Markus 13:27: WaaktMilitair brood gekocht voor 75 sig. (700)

 

20-11     Mislukte poging om een andere broek te krijgen. Allemaal rommel in ’t kledingmagazijn.Klimbus suiker voor 45 sig.

 

 (655) 2 klimbussen erwten 60 sig. (705) busje koffie + 20 sig. voor 3 kilo ruilbrood (575)

 

21-11   Stormachtig, koud weer.Gekocht pot jam (45) en margarine 35 (500) Klompsokken voor 13 sig. (480)

Opvoering van ,,De Gangsterclub”. Heel aardig.Goed spel van Ming, v. Hemert, Visser e.d.

 

22-11     Aardappelmagazijn, koolrabi schoonmaken.

Brood gekocht voor 75 sig. (405)

Poolse vrouwen vertrokken. Transport Poolse kinderen (10-17jr.) aangekomen (± 500)

 

23-11     Regen, veel, veel regen. Corned beef voor 40 sig.(totale voorraad sig., met die van Gijs: 500)

R.Kr.:  1/3 chocolade, ¼ carnex, ¼ pork and beans, 1 ons boter.

23 nov. 1939 – 23 nov. 1944 : 1e Lustrum.

 

24-13     2 partijen gewonnen met tafeltennis met 2:1

Nu 4 verl. En 6 gewonnen. Ontzettend veel regen, vooral ’s nachts.

 

25-11   R.Kr.: ± 125gr. vlees; 80gr. marmelade; 125gr. zeep; 2 klimbussen erwten, 45 sig. (455)

Brood voor 65 sig. (390)

 

26-11   Verjaardag Ds. de Kluis, 47 jr. Dienst. de Kluis  Habakuk 1:5,6 Avondwijding: v. Garderen : Zondag 13

 

27-11     Vannacht de eerste vorst van dit seizoen. Mooi zonnig weer, wel koud.

 

28-11   Weer gevroren. Koud, mooi weer. Eindelijk weer eens baden.

 

29-11     Weer vorst.

 

30-11

1-12     Busje koffie tegen 3 kilo brood. Gijs dito.

 

2-12

 

3-12     Kerkdienst Ds. v. Garderen. Avondw. Kluis: Zondag 14.2 officieren uit Holland aangekomen. Grote rottoestand in Holland. Grote deportaties. Geen eten. Enz. enz.

 

4-12         Eindelijk pakketten aangekomen. 852 stuks. Morgen uitreiking van een half pakket.

 

5-12         Half Amerik. Pakket no. 10. grotere verscheidenheid dan anders. Sigar. variëren van 80-140; verschillende soorten koffie, nu ook cacao, koffie met melk, kaas in blik e.d.

Inh. v/h pakket v. Gijs en mij: 100sig. (440), 2 plakken chocolade á 4oz., 2 stukken zeep (Swan), ; 7 vitaminnetabl.; 1 corned beef, 1 rose mill paté; 1 meat and beans, 1 zalm,

1 melkpoeder, 1 pound margarine, 8oz. kaas, 6oz. jam, 2oz. coffee, 8oz. suiker, biscuits, rozijnen.

Verloting Fonds 10sig. (430). Weer niets gewonnen.Brief van Ro van 13/10. Lang gewacht, toch gekregen.

Bescheiden St. Nic. Viering. Aardige liedjes van  v. Hemert

 

6-12     Laatste partijen v/d tafeltenniscomp. Mijn eindresultaat: 10 gew.; 6 verl.. 21 sets voor,

15 tegen, gem. 1,31. rangnummer 6 van de 16.

 

7-12     Vuilnisman gespeeld. Het kamp en de wegen zijn een grote modderpoel. Op sommige plekken meer dan 10cm. Bagger.

 

8-12     Grote razzia der heren D. naar allerlei clandestiene waar. Een onmogelijk werk want de grote corruptie zit juist bij de D. zelf, zowel bij de burgers als bij de militairen.

 

9-12     Nederland – Frankrijk in ’t voetbaltoernooi  5 – 1.

½ mil. brood voor 25sig. (400). Bidstond voor de nood van het Vaderland.

 

10-12     Kerkdienst de Kluis: Habakuk 2:1

 

11-12     Laatste nachten weer gevroren.’s Middags de eerste sneeuw gevallen.

 

12-12     Bericht binnen uit R’dam van 30/11. Zeer beroerde toestanden. Kluis over Jeremia.

 

13-12     Baden.

 

14-12     Uitvoering van Z, B.B.H.H. voor toneelgroep v. Kobier zijn heel goed.

Zeer goed spel v/d 3 hoofdrollen.

 

15-12     Stevig gevroren. Flink koud. Buitengewoon mooi concert gehoord v/h Eng. symphonie orkest. Beethovenprogramma.

1 Ouv. Fidelio  2 Symphonie no. 2 in D  3 Romance in F (solo van een Pool)   4 Ouv. Egmont

Brief binnen van 7/12 uit Soest. Werd in gemeld: Eten in R’dam nog tamelijk. Vrouwen & meisjes ongemoeid, mannen boven de 60 dito.

 

16-12     Engeland  -  Schotland: 2 – 0 Behoorlijk koud de laatste dagen.

16-13      

17-12   Dienst v. garderen: Luk 2:1: ,,En het geschiedde in die dagen”

Voetbal: Holland  -  Wales: 2 – 6

 

18-12     Weer kwestie geweest met van Namen: Ruim 2500 sigar. (sinds eind juni) konden niet

verantwoord worden.Adm. R.Kr. art. voortaan door Tromp. Plannen om met 1e en 2e Kerstdag op de barak gezamenlijk te koken door Jelsma.

Denen in het kamp aangekomen.

 

19-12   Koude dagen.

 

20-12   Koud.

 

21-12     Aardappelmagazijn.

M’n partij in het kersttournooi, 3e klas, verloren tegen v/d Werf.

R.Kr.: 1/6 Am. pakket:. Pruimen en corned beef ingeleverd voor gezamenlijke maaltijden.

Inplaats van de sigaretten de 2 stukjes Swan zeep genomen..

Van het deense R.Kr.: spek, havermout, plak groente. Alles ingeleverd voor de Kerstdiners.

 

22-12     Prachtig mooi Kerstspel gezien en gehoord. Tot uitdrukking werd gebracht de strijd tussen licht en duisternis en de overwinning van de eerste, in verschillende scenes, waarvan de tekst geschreven was door Ds. de Kluis. Muziek was van Dirk Hol, die hiermee weer een

buitengewoon prachtig stuk werk heeft geleverd.

 

23-12     Waarschijnlijk door de ontzettende kou v/d laatste dagen, en misschien ook door verstopping had ik vanmorgen meer dan een uur een ontzettende pijn links in m’n buik. Voor ’t eerst na jaren weer een dokter aan m’n bed gehad. Urine moeten sturen. Nog niets van gehoord.

 

24-14     Weer volkomen opgekikkerd.

Versiering van de barak klaar. ’t Ziet er weer schitterend uit. We zullen wel weer de beste van ’t kamp zijn. Hulde aan Ben Schulte en zijn helpers.

Kerstnummers van de Lichtstraal en Stella Duce zijn heel goed verzorgd. Een keurig geheel.

De kou is ontzettend hevig de laatste dagen. Gisterochtend vroor het 15ºC. Nu minstens net zo veel, misschien wel meer.

Door een stommiteit van 12A, die maar de helft van de havermout uit Mühlberg hadden laten komen en door het niet aankomen van de zuurkool voor de firma kan het gezamenlijk eten op 2e kerstdag niet doorgaan. Dus alleen 1e Kerstdag met het volgende menu: Erwtensoep; stamppot van boerenkool; aardappelen; spek; met een jus van corned beef; pap met rozijnen; pruimen. Dienst van ds. de Kluis: Habakuk 2:2 Brief naar huis.

 

25-12     Kerstmis 1944. Appel 8 uur. Geen nachtpermissie zoals verleden jaar. Wel hadden de Kath. Nachtmis. De hele nacht branden de kachels weer.

Vanmorgen werden we gewekt door ’t koor v. D. Hol met ,,Stille Nacht” en ,,Ere zij God”. Deze keer een zeer koude Kerst. -16ºC - -22ºC.

Kerkdienst o.l.v. Ds. v. Garderen: Lukas 2:10-12. ,,Horen”, ,,Geloven”, ,,Knielen”, ,,Aanbidden”. Mooie dienst, ondanks de grote koude.

Heerlijke Kerstmaaltijd, klaargemaakt door Jelsma: Erwtensoep; boerenkool met aardappelen en spek; jus met corned beef; pap met rozijnen en pruimen; …….

 

26-12   Voor de tweede maal naar ’t Kerstspel geweest.Vroeg naar bed van de kou.

Kluis had een brief van 26 november. Nog altijd weinig eten, licht en warmte. Er zouden 52.000 man weggevoerd zijn. Bombardement op en Heemraadsingel.

 

27-12     Ons hele blok tot half negen op ’t appel moeten blijven staan, omdat we iets te laat waren.

 

28-12     Tarwe gekocht voor 20 sig. (370)    \

Bus Am. margerine 50   ,,   (320)       > voor de gezamenlijke kokerij

Klim                        55   ,,   (265)     /

Sigaretten                  5   ,,   (260)   /

 

29-12     Koud. Ga laatste dagen na appel weer naar bed.

 

30-12     Alles in gereedheid gemaakt voor oude en nieuwe. We zullen dineren en souperen met z’n zessen: Dirk J, v/d Staay, Bert Cl., Kruimel, Gijs en ik.

Bakken pannekoeken, een cake, maken pap en een stamppot van boerenkool. Drinken thee, koffie en chocolade. Zeer koud. Sneeuw.

 

31-12   Oudejaarsdag. Koud; gure wind.’s Morgens om wat op te frissen: aardappelmagazijn: knollen schoonmaken

’s Middags dienst o.l.v. Ds de Kluis: Tekst: 2 Timoth 4:7B: ,,Ik heb het geloof behouden”.

Veel verloren maar het geloof behouden en dat is het voornaamste.

7 uur luchtalarm. Gelukkig niet lang; de avondwijding kan doorgaan. Ds. v. Garderen sprak over: ,,Er is nog plaats”.(14)

Van kwart voor 10 tot kwart voor 11 weer luchtalarm.Toch oude jaar gevierd. Kalm, zonder drukte. Thee en koffie met pannekoeken.

            Cacao met cake. De tekst met de dagorder:,,Zie ik maak alle dingen nieuw” (Openb. 21:5)

 

1945

 

1-1       Om te beginnen : geen appel. Tekst uit dagorder:,,Weest in geen ding bezorgd”(Filip. 4:6)

Gezamenlijke maaltijd van boerenkoolmet aardappelenen jus van meat and beans; tarwepap; met Dirk, Kees, Bert, Kruimel en Gijs. Totale kosten: 180 sig.; per man 30(360)

            Avondwijding van Ds. de Kluis over Psalm 20:8 Gelezen Jesaja 41:10 e.v.

 

2-1             Ontzettend koud in de barak. Gure wind.

’s Avonds om 6 uur naar bed.

 

3-1       Alle nationaliteiten krijgen vrij regelmatig hun pakketten door, vooral de Engelsen. Alleen de Hollanders zitten weer, zoals altijd en overal, in ’t bekende v…hoekje. Daarvoor zijn ,,transportmoeilijkheden”. Murmureren tegen de Holl. regering in Londen wordt steeds erger. Dat ze nog te krenterig zijn om enigszins behoorlijk voor dat handjevol krijgsgevangenen te zorgen. Enz. enz.

            // Eindelijk een kaart uit R’dam van 29-11 //

 

4-1             Minder koud.

In nieuwe competitie van tafeltennis in afd. III (van de 7) begonnen met 1 gew. En 2 verloren partijen. Laatste dagen tamelijk veel post binnengekomen.

Vandaag het brood pas ’s avonds om half negen binnen.

 

5-1             Heel goed weer. Vrij zacht. Tekst van deze dag uit de dagorder: Joël 2:26: ,,En gij zult overvloediglijk en tot verzadiging eten en prijzen de naam des Heren uws Gods, die wonderlijk bij u gehandeld heeft en mijn volk zal niet beschaamd worden tot in eeuwigheid”.

Dat kunnen we in ons zak steken met ons gekanker der laatste tijd over te weinig eten enz.

// Brief van thuis van 21/11. Toen alles nog goed. //

 

6-1             Brood gekocht voor 70 sig. (helft rek. Gijs)(325)

Avondwijding: Psalm 37

 

7-1             Weer behoorlijk koud. Stukje worst gekocht voor 10 sig. (315)

Dienst Ds. v. Garderen: Luk 2:34b: ,,Zie deze is gesteld tot een val en opstanding van velen in Israël”.

 

8-1       Laatste weken komen veel Amerikanen binnen, totaal uitgeput en verwaarloosd. Overjassen en soms schoenen zijn hun ontnomen. Hebben na hun gevangenneming van 100 tot 200 km. Moeten lopen daarna 8 dagen, en langer, in de trein, met zo goed als geen eten (b.v. ¼ brood in 10 dg.; 2 porties soep in 8 dg. enz.) Ten gevolge van zo’n behandeling zijn er dan ook verscheidene gestorven en bij porties tegelijk het Revier of Lazarett ingegaan. Het komt wel heel sterk uit nu dat de Du. niet in staat zijn voor hun krijgvgn. te zorgen.

 

8-1       Ds. de Kluis in de avondwijding: Jeremia 26.B: ,, Maak uw wegen en uw daden goed”. Naar aanleiding van het afzakken van het Ned. Kamp in ’t algemeen en de gemeente in ’t byzonder, wat houding en geest betreft, en ’t weinige blijk van Godsvertrouwen van de gelovigen”. Hoe kunnen wij klagen, als ze het thuis veel slechter hebben en andere krijgsgevangenen, de Amerikanen, dagenlang ontbering, kou en ellende lijden !!

 

9-1             Avondwijding Ds. de Kluis uit Jer. 36 ,, Kunnen wij de waarheid horen en verdragen”.

 

10-1         Vrij gunstige berichten.

Balans opgemaakt van de R.Kr. giften vanaf sept ’43 t/m dec ’44 en van de ruilingen. Totaal gekocht voor ruim 2600 sig. o.a. 42oz. Am. of Eng. choc., 7 plakken Orba, 7 bl. cacao, 21 busjes vlees, 6½ pound boter en verkocht voor ruim 300 sig. Verder nog verschillende geruild. Verlotingen, collecte’s, weggegeven e.d. ± 325 sig.

 

 

11-1         Flink pak sneeuw gevallen. Minder koud.

Tot ons groot geluk en genoegen voortaan een vaste ploeg (10 Holl., 10 Fr., 10 Serven en 10 Polen) voor ’t groenten schoonmaken. Dus geen kou meer lijden in het aardappelmagazijn.

 

12-1         Vandaag 1½ jaar in de pret!! 2 blik erwten gekocht voor 40 sig. (275)Corvee strafbarak.

Avondwijding uit Jeremia 8 (De klacht van Jeremia) :19: ,,Is dan de Here niet te Sion?”.

 

13-1     Kaart en brief van Ro van 29/11 en 3/12 Alles gelukkig nog in orde. Avondwijding Jeremia 17:5 e.v.

            Brood gekocht voor 50 sig. (225)

 

14-1     Dienst Ds. de Kluis: Habakuk 2:20: ,,Maar de Heer is in Zijn heiligen tempel: zwijg stil voor Zijn aangezicht, gij ganse aarde”.

 

 

15-1         Koud, guur. Kerstboekje 1944 uit Geneve gehad.

 

16-1         Laatste dagen veel luchtalarm. D. Krijgt er wel van langs van alle kanten.

 

17-1     Brood gekocht voor 50 sig. (175) Kan nu niets meer kopen voor er nieuwe pakketten en/of sigaretten komen. Er is weer, voor de zoveelste maal, een gerucht van 16 dagen in Riesa.

 

18-1         Warschau ontruimd! Russen rukken sterk op. Tinnetje Player Tabak verkocht voor 50 sig. aan Gijs (225)

 

19-1         Plakadressen gehad. Aan Ro gestuurd. Dooiweer. Minder koud. Hevige wind. Storm.’s Nachts gevroren.

 

20-1     Dooi. Krakau gevallen.

 

21-1         Voorbereiding voor het heilig Avondmaal.

 

22-1     Koud. Kluis had een brief van 13/11. Wat een ellende in Holland. Dan hebben wij, daarmee vergeleken, nog een herenbestaan. Je begrijpt niet hoe ze het uithouden. De nood is wel zeer hoog gestegen!

 

23-1         Koud, guur weer. ’t Lijkt of de winter weer opnieuw begint. Kaart van Ro van 12/12.

 

Avondwijding Ds. de Kluis Jer. 23: ,,Het geloof ziet de dingen zoals ze zijn en boven de dingen: God”. Geen romantiek, geen gedroom.

24-1         Bromberg gevallen. Flink pak sneeuw. Ongezellig koud op de barak.

 

25-1     Van het Deense R.Kr.: 300kg. klipvis, 100kg. gedroogde groente. D.i. per man ½ pnd vis, 1 plak groente. Dit is meegekomen met de auto’s waarmee de Denen hun krijgsgevangenen verzorgen. Deze krijgen per 10 dagen een pakket van 6½ kg. met o.a. een pond suiker, vet, worst, kaas, melkpoeder, knäckebrot, busjes melk, soep, jam enz. de beste pakketten misschien die het kamp ooit gezien heeft !!

            Avondw.          Jer 31:

                                   Jer 32:,, Het geloof leeft uit het absurde”.

 

26-1     Avondw. Jer 45:5: ,,En zoudt ge voor u grote dingen vragen, vraag ze niet” Deense kaas aangekomen: 240kg. (per man 2 ons)

 

27-1     2 ons Deense kaas gehad. Smaakte goed, maar ze haalt toch niet bij de Hollandse.

            Avondw. Kluis Jacob zegt:, Alles is tegen mij”. Ook wij zeggen dat, maar hij noch wij zien

hetgeen God van plan is met ons. Paulus zegt:,,Alle dingen werken mede ten goede; Dus ook: voedselschaarste, kou, gevangenschap, oorlog enz. enz.

 

28-1         Viering van het Heilig Avondmaal. (ruim 5 tafels) Sneeuw. Ontzettend koud. Bijna de hele dag in bed. Goed weermachtbericht.1½ uur luchtalarm.

 

29-1         Ontstellend koud. De hele dag in bed. Een uur luchtalarm.

 

30-1     Bitterlijk koud. Laatste weken wordt er op de barakken nogal eens wat gestolen. Gisteravond bij ons op de barak een koffer, een R.Kr.doos, een snee brood uit een doos.

 

31-1     Beatrix 7 jaar.  zeer goede berichten. Ps. 46.

Het kamp waar ± 12000 vliegerofficieren (vnl. R.A.F.) zaten, 120km oostelijk van hier, is ontruimd, 10dg. geleden. ±1300 zouden er hier komen.

            Sterke dooi ingetreden.

 

1-2             Dooi zet door. Men ruikt het voorjaar!! ’s Nachts en ’s avonds luchtalarm; in de verte gebombardeer.

 

2-2             ’s Nachts 4x luchtalarm. Overdag ook.

 

3-2             Kaart van Ro v. 29/12 Velerlei geruchten. o.a. dat we a.s. woensdag weg zouden moeten. ’t Is niet te hopen.

 

4-2             Dienst Ds. v. Garderen: Num 11:23: ,,Zou dan des Heren hand verkort zijn?”. Officieren uit …. Aangekomen (±400)

Nat koud weer.

 

5-2             Grote actie in ’t maken van allerhand soort zakken voor een eventuele evacuatie.

 

6-2             Baden. Cursus Openbaring weer begonnen.

 

7-2             Telegram uit Genève dat er 2097 pakketten in Genève en 2544 in Göteborg (Zweden) ter verzending gereed staan. Wanneer zullen we ze krijgen?

Geruchten over spoedig weggaan weer sterker.

 

8-1             R.Kr.: 15 knopen, 250 pr. zeep, met 3 man: 2 …., 2 tubes tandpasta.

Regenachtig weer de laatste week. Zeer modderig.

 

9-2             Laatste dagen veel brood in ’t kamp gebracht. Waarvoor? Zenuwachtige spanning wat er nu eigenlijk gebeuren zal.

Plotsklaps gaan Gijs Rietveld, Jaap Tieman, Harry Rietbergen op commando naar een Lazaret in Zitau. Ineens een grote verandering.

Alle post voor deze maand ineens gekregen. Waarvoor?

 

10-2     Vordering op Gijs waarschijnlijk wel in de mist. Blijft 225 - 85 = 140sig. Klaagliederen 3:24: ,,De Here is mijn deel, zegt mijn ziel, daarom zal ik op hem hopen”.   

            Van Deense R.Kr. 1½ plak gedroogde groente. Weer een hoop geOH rond van Namen.

 

11-2         Dienst Ds. de Kluis: Habakuk 3:2: ,,God is een God van ontferming”.

Vele officieren uit het voorkamp aanwezig. Ds v. Garderen 30 jr. getrouwd en 33 jr. dominee. Zeer gunstige berichten.

 

12-2         5 jaar geleden !! Geen al te mooie berichten uit R’dam uit de brief v. Ds. de Kluis v. 7/1.

 

13-2     Geröntgend. Kaart van moeder van 7/1. Geeft zelf de tekst op (Jes 41:10) die ik ook wel eens naar huis geschreven heb in ’t begin v. ’t jaar.

            Avondw. Ds. v. G. Ps 48:15:,,Hij zal ons geleiden”. Grote luchtaanval. Twee maal lang luchtalarm.

 

14-2         Voor de Eng en Fr. en Serven de laatste week weer verscheiden zendingen binnen!! Wanneer wij? Veel luchtalarm. Dresden zwaar getroffen.

 

15-2         Avondw. Ds. v. G. Ps 50:15:,, En roep mij aan in den dag der benauwheid: Ik zal er u uithelpen, en gij zult mij eren”.

 

16-2         Krt. naar huis. Zegel naar Ro (no 4)

 

17-2

 

18-2     Arie 31jr. Brief van 15/12 van Arie gehad! Sterk!

            Dienst Ds. v. G. ,,Christus, toch Koning”.

            Weer vorst. Behoorlijk koud.

 

19-2         Koud. Algehele rantsoenvermindering !! Maar dat zal ons er niet onder krijgen. Brief van Ro van 21/11 !! Krt. naar Ro

 

20-2

 

21-2     Weer veel regen.Havermout uit Denemarken!! Klimblik per man! Hulde aan de Denen! Avondw. Ps 55:24, 25b

 

22-2     Voorbereidingen voor evacuatie gaan steeds verder. Vandaag een paar koks met 2 ketels vertrokken naar een oud officierenkamp bij Torgau.

            Geruchten dat we de volgende week zouden vertrekken.

 

23-2         Baden. Offensief in ’t westen ingezet?

 

24-2         Turkije in oorlog met D.? Klimblik meel gekocht voor 10 sig. (130) Stormachtig regenweer. Nogmaals klimblik roggemeel: 10 sig.(120)

Voor ’t eerst van de firma stroop gehad. Heel goeie. Ze was lekker.

 

25-2         Helder weer.

 // Dagorder van vandaag: Hebr.13:5:,,Laat uw wijze van doen onbaatzuchtig zijn, weest

// tevreden met wat gij hebt”. Dienst Ds. de Kluis: Habakuk 3:18

Laatste week bijna regelmatig luchtalarm, enige keren per dag en ’s nachts.

 

26-2     Stormachtig regenweer. Koud.

Avondw. Ds. de Kl.: Kl. l. v. Jer 3:27:,,Het is goed voor een man, dat hij het juk in zijn jeugd draagt”.

27-2         Vork gekocht voor 2 sig. 3 pakjes thee verkocht voor 45 sig. Zie verder boekhouding.

Avondw. Kl. v. Jer 3:40:,,Laat ons onze wegen naspeurenen wederkeren tot den heer”.

 

28-2         Ds. v. Garderen 61 jaar. Avondw. Kl. l. v. Jer 3:54, 58.

 

1-3             Zeer stormachtig begin van maart. 7 uur appel. Avondw. Kl. l. v. Jer 4:17.

 

2-3             Storm tot orkaan geworden. De hele nacht door.Nieuwste sensatie: Bij ’t  overkomen van een stoot Amerikaanse bommenwerpers werd er één, waarschijnlijk in een luchtgevecht, niet te zien door de lage bewolking, neergeschoten. Vijf parachutes vlak boven ’t kamp. Werden snel weggevoerd door de wind. Eén ervan kwam neer een paar honderd meter naast de kogelvanger. Werd door de wind nog een heel eind meegesleurd over het veld. Blijkbaar toch weinig of niet gewond, want hij kon zelfstandig lopen. Toestel neergekomen, volgens zicht, richting Schaflager. Avondw. Kl. v. Jer 5:1

 

3-3             Weer vel vliegtuigen over. Brief en 2 zegels naar Ro. Vrouw van de Kluis jarig.

 

4-3             Weer rantsoenvermindering: Deze week: Brood 5 x 1/6 en 2 x 1/8; 4 x knollen, 2 x erwtenmeel, 1 x gedr. gr. 2dg. geen aardappelen.

Dienst Ds. v. Garderen. Brief naar huis. Avondw. Ds. de Kluis. Zondag 24.

 

5-3             Vandaag practisch zonder stookmateriaal. Kluis op de avondw. begonnen met Ruth.’s Avonds veel vliegtuigen over.

 

6-3             Corvee eten halen strafbarak.

 

7-3             Extra soep gehad.

 

8-2             Baden. Met de Deense Rode Kruiswagen meegekomen voor de hollanders: 350 kg. erwten, 350 kg. spek, 200 kg. worst. Hulde, hulde !!

D.i. per man: 3 ons spek, 3 ons erwten, 1,74 ons worst. Engelse 12A gepakt voor ’t aardappelpikken !

 

9-3             Uitgereikt: 3 ons spek, 3 ons erwten, 1,74 ons worst. Spek en worst smaken verrukkelijk.

 

10-3     Amerikanen over de Rijn !

 

11-3     dienst Ds. de Kluis. Joh. 18:21:,, Waarom vraagt gij mij?”.

 

13-3     Kaart van thuis van 12/12. Vlug !!  Kaart naar huis. Meel gekocht 6 sig.

 

14-3         Claasen in de bak voor een kribbeplank. (14dg.)

 

15-3         Prachtige voorjaarsdag. Buiten op de bank in ’t zonnetje gezeten. Zou de winterellende ten einde zijn?

Wat zou er precies waar zijn van dat bombardement op Den Haag van 3 mrt. j.l.

 

16-3         C.D.N. vandaag 22 jaar ! Weer schitterend voorjaarsweer! Zacht, stil en vredig in de natuur. De vogeltjes fluiten.

Nu krijg je juist zo’n ontzettend verlangen om uit die rommel te zijn.

Voor ’t eerst sinds lang weer eens een morgenwandeling gemaakt. Ben nog niet veel waard.

 

17-3         Plotseling weer regen! Het weer wisselt hier als een blad aan de boom: Koud.

 

18-2         Weer regenachtig. Niet zo koud. Toch voorjaar. Vandaag de 80e zondag; 616e dag. Kaart naar Ro. Er kon niet gestookt worden vandaag.

Kluis. Zondag 26: Heilige Doop.

 

19-3         Menu deze week: 2 dagen geen aardappelen, 2 dagen geen boter, 2 dg 225gr. brood, 5 dg: 300gr brood, totaal 130gr. boter, 2dg marmelade.

Verder: 4dg knollen, 1 x , 1 x gedr. groente, 1 x erwtenmeel. Vrij zacht weer.

 

20-3         Goed weer. ’s Middags lekker zonnetje.

 

21-3     Begin van de Lente, maar vrij koud. Nieuwe, allerminst prettige sensatie! Er vlogen veel vliegtuigen over, zoals herhaaldelijk voorkomt de laatste weken. Jagers ook. Een   

            Duitse jager werd achternagezeten door Amerikaanse. Heel laag over het kamp heen, al schietend. In de achterste barakken (49 en hoger) kogels in daken en wanden.

            Wonder boven wonder geen mens geraakt.

’s Middags: Pools concert of liever concert door het Pools salonorkest, mannenkwartet, koor, trompet en vioolsoli.

 

22-3         Prachtig, schitterend voorjaarsweer! Ons heerlijk gekoesterd in het zonnetje.

Van het Deense R.Kr.± 300kg. klipvis, ± ½ pond per man. Heerlijk!

Inspectie v.d. dokter over de bovenlijven. Waarvoor?

 

Vandaag voor ´t eerst het overhemd met rode streepje aangetrokken!! Een interlockje wat ik in ruim 1½ jr. niet gedragen had, was beschimmeld )een beetje maar hoor!’ en zat vol weer. Of het hier ook vochtig is. Uitgewassen en weer eens aangetrokken.

23-3         Verrukkelijk weer! Bijna de hele dag in ´t zonnetje gezeten of gestaan of gelegen. Extra soep.

 

24-3         Weer heerlijke zonneschijn! Oppassers voor Neu Brandenburg vertrokken. Onze barak wordt weer lekker klein. ± 140 man.

Corvee: Eten halen voor krankenrevier. ´s Avonds: Engels concert. Niet zo byzonder.

 

25-3         Palmzondag. Prachtweer! Eenvoudigweg zomer ! Kaart naar huis.

Dienst: Belijdenis 26 man (6 doop) Ds. de Kluis: Lezen Efeze 3:14-21 Tekst Lukas 22:31, 32

Zeer goede berichten !!

 

26-3         Uit de Dagorder: ,,Wij vanuit onze kant komen niet uit de nood, alleen God kan ons uit de nood trekken; dat wil God doen en dat zal God doen, op Zijn tijd en op Zijn wijze”.

Menu deze week: 1 x havervlokken, 1 x ….. , 3 x koolrabi, 2 x gedr. groente, 5 x aardapp., 1900 gr. brood. Wat extra suiker voor de achterstallige jam.

Doorstoot van Patton !!

 

27-3         Goed weer!

 

28-3

 

29-3     Extra aard. De eerste vrachtauto’s met pakketten binnen (voor Eng. en Fr.). Wanneer zullen die voor ons er zijn? Velerlei verhalen en geruchten erover! Ook een bericht binnen dat er, sinds langere tijd, in Lübeck 14 ton (2544 pakketten) gereed staan. Er  is echter, jammer genoeg, geen vervoersmogelijkheid. Avondw. Gezang 197.

 

30-3     Geruchten (volgens de Eng. ,,berichten”) over Vredesonderhandelingen. Was dat eens waar! Mislukte poging tot baden annex ontluizing. ‘k Had ze niet!

            Toch nog gebaad, omdat er baden was voor de barak ’s middags. Dienst Ds. de Kluis. Gelezen Jesaja 53 en Luc 23: 34-43

            Tekst: Luc 23:43 ,,Heden zult ge met mij in ’t Paradijs zijn”. Bert Claasen uit de bak terug.

’s Avonds van 8-12, de Mattheus Passion gehoord, in ’t Franse Theater, over de Deutschlandsender. Kleine onderbreking door luchtalarm in de buurt van de zender.

 

31-3     Fantastisch goede berichten.

 

1-4             Pasen 1945. Dienst Ds. v. Garderen Gelezen: 1 Cor 15: 12-26;  Rom 8: 31-39;  Math 28: 1-8 Vers 5: ,,Weest gij, die Jezus zoeken, niet bevreesd”.

            Guur weer.

          

 2-4      2e Paasdag.Nog guurder weer dan gister. Bericht dat  de D. Holland zouden ontruimen. Als dat eens waar mocht blijken !!

            Denen worden afgevoerd. Service voor die lui is geweldig. Touringcars komen ze halen. Vrachtauto’s zijn er voor hun bagage.

En de Hollanders zitten al vier maanden zonder enige Rode Kruisverzorging.

Menu van deze week: 1900gr. brood, 33 gram boter, 4 x marmelade, 1 x zult, 1 x kaas, 5 x aard., 2 x erwten met roggemeel, 3 x gedr. groente, 2 x koolrabi.

Storm en regen

 

3-4             Regen, niet zo koud. Laatste Denen vertrokken. Erfenis van de Denen;(oorspronkelijk alleen voor de Hollanders bestemd, moest, door de ,,prachthouding van de Engelsen, met de “heren” gedeeld worden; sterkte Eng ± 9600, Holl. ± 1050) Nu krijgen de Hollanders: 120 pakketten, 96 grote en 39 kleine Deense broden.

Per man: ± 450gr. brood; 3 biscuitjes; 1 ons havermout; ½ ons spek(varkensvlees) 1 ons kaas, 1 ons worst.1 sardientje, 1 ons suiker, likje bouillonextract, ½ ons boter.

            Adres van het varkensvlees: J. Steffensen, Kopenhagen        Svinekød (varkensvlees)

 

4-4             Grote verhuizingen: 36B ontruimd. Onze barak uitgebreid tot het maximum nl. 189!!

Ik gegaan naar het bed van Jan de Valk, die momenteel in ’t Lazaratt ligt met diphteritus.

’s Nachts de racekak, gevolg van bovengenoemde heerlijkheden.

 

5-4             Volgens berichten zouden de Canadezen Amsterdam naderen. Woudenberg al vrij?

Vandaag in bed gebleven.

 

6-4             Weer volkomen hersteld.

Corvee: terreincorvee. Aswagen weggebracht. Kan met zoiets goed voelen dat je niks meer waard bent.

Regenachtig, maar zacht weer.

 

7-4             Zonnig weer, maar vrij veel wind.

 

8-3             Dienst Ds. v. Garderen: Joh 20:29B: ,,Zalig zij, die niet gezien hebben en toch geloven”.

Extra soep (gedr. gr.) Prachtig weer: zacht, zonnig, weinig wind. Avondw. Kluis: Zondag 28

 

9-4             Koud weer. De overgangen zijn hier nog plotselinger en heviger dan in Holland.

Aangekomen: 8 vrachtwagens met pakketten. Als volgt verdeeld. 6 voor de Engelsen, 1 voor het Lazarett en 1 voor alle andere nationaliteiten. Zal waarschijnlijk neerkomen op 1 pakket met (schrik niet) 10 man!

 

10-4         ’t Valt mee: met 3 man één pakket.

Schitterend weer. Kaart van Jaap Tieman van 4/3. Alles uitstekend!

 

11-4     1/3 Am. pakket no 10.  Inhoud: 100sig.; 2 zeep, 2 chocolade; vitamine, melkpoeder, margarine, kaas, corned beef, rose mill paté, meat & beans, jam, suiker, biscuit, pruimen, zalm, koffie. Heerlijk, die spullen na zo lange tijd weer eens te proeven, zij het dan in bescheiden mate. ’s Avonds weer grote drukte op de barak. Weer eens een echte oude ,,21B” stemming. Er is weinig geslapen.

 

12-4     Zeer goede berichten. Mogen voortaan tot 9 uur buiten. Geruchten dat Roosevelt dood zou zijn. ’s Middags film ,, The Singing Fool “

Voor ’t eerst na 6 jaar weer eens een film gezien. Zou ik gezien hebben. Ben echter niet geweest nadat ik gehoord had dat het geluid zo bar slecht was.

Russen en Engelsen naderen. Grote spanning. Avondw. Ds. v. garderen: ,,In stilte en vertrouwen zal …… sterkte zijn”. Ps 74:12

 

14-4         Geweldige berichten. Voor ’t eerst Russische vliegtuigen gezien. (Thunderbolds) Deden een aanval op ’t oefenterreinrichting Riesa.

            Prachtig warm weer.

 

15-4         Dienst Ds. de Kluis. Voorbereiding. Tekst: Gen 35:1a en 2a ,,Doe weg de vreemde Joden” aan.

Materialisme, Egoisme, Kerkisme, Farizeïsme. Mooi weer. Veel activiteit de laatste dagen van Amerikaanse vliegtuigen.

 

16-4         Schitterend weer. Russisch offensief begonnen.

 

17-4         Vandaag weer een minder aangename sensatie. Laagvliegende vliegtuigen(Amerik.) doken op het binnenkomende houtcommando. Volgens berichten 5 of 6 doden. Kogels ook in 12A, 15, aardappelmagazijn, Lagerführung. Verder ook veel activiteit in de lucht. Prachtweer! Baden. Persoonsbewijs terug gehad.

Op Rugbyveld grote letters in chloorkalk. P.O.W. Ook op enkele barakken.

 

18-4     Front komt steeds dichter bij. Avondw. de Kluis uit ’t gebed van Josia: ,,De hulp in des Heren”. Ps 118:7.

 

19-4         Hevig gebombardeer in de richting Falkenberg. Heel de barak dreunt ervan. Orkaanachtig weer. Beschieting van station Neu Burxdorf. Zeer gevaarlijke beweging! Vlogen zeer laag, en dichtbij, evenwijdig aan het kamp. Vrij onverantwoordelijk. Een hele munitietrein, wagon na wagon, geëxplodeerd!

 

20-4         Prachtweer. Hevig gebombardeer richting Riesa en Torgau. Wilde geruchten.

Vertrouwenslieden voor de keus gesteld door dem Haubtmann om te evacueren of niet, over de Elbe. Behalve de Polen was het antwoord: ,,We blijven”. Polen zijn vannacht vertrokken. Zeer benieuwd naar de verdere ontwikkeling.

 

21-4         Corvee: Strontkar rijden. Brood laat, maar toch gekomen! Stromen vluchtelingen vanuit het oosten.

 

22-4     Dienst Ds. v. Garderen: Heilig Avondmaal. Na veel moeite toch de zegen om brood en wijn te hebben.            Russen zouden 12km van hier zijn.

            Duitsers trekken terug! Kan geen brood meer uit Mühlberg aangevoerd worden. In plaats daarvan krijgen we vanavond 1½ kg. aardappelen.

 

23-4         Vannacht om 12 uur zijn alle Duitsers vertrokken. Kamp overgenomen door bestaande kampleiding van alle nationaliteiten overgenomen, ook bewaking enz. enz.

Russen zijn hier vlak bij

 

                                                             Dit   is   dus   de   dag   van   de   officiële Bevrijding van de krijgsgevangen-  schap        onder  de  Moffen !!!

 

Vanochtend om ruim 7 uur de eerste vier Russische cavaleristen in het kamp. Totaal 651 dagen = 93 weken kgf geweest.

Vele Russen, Serven en Polen al vertrokken richting oost. Om twaalf uur heeft het hele Hollandse kamp de Hollandse vlag gehesen.

Ontzettend veel geplunderd vooral door de Russen maar de andere nationaliteiten konden het ook goed.

Avondwijding Ds. de kluis:,, Tot hiertoe heeft de Here ons geholpen”. En ook verder zal hij ons steeds nabij zijn en helpen, ….. en …..

Eten vandaag: erwtensoep, aard.; ’s avonds: aard.; 25gr boter, 20gr. suiker.

 

24-4         Extra aardappelen.

Byzondere orders tegen plundering enz. We staan, totdat er een Russische of Amerikaanse commissie voor krijgsgevangenen komt, onder Russisch militair gezag. Er zal gezorgd worden voor een behoorlijke voeding. Het kamp moet behoorlijk schoon en in orde gebracht worden.Eten vandaag: erwtensoep, aard., 2 x 40gr. vlees, 25gr. boter; suiker.

Claasen werkt nu in de keuken. Zal proberen wat voor ons (Kruimel en mij) mee te brengen. Bracht vanavond aard. mee. Morgen beter.

Grote fourage campagne. Hoog Russisch officier is in ’t kamp en in de keuken geweest. Rantsoenen moeten hoger worden. Wordt hard aan gewerkt.Velen misselijk van het gestolen eten.

            Ds. v. Garderen: Avondw. Ps 86. Afkeurend woord over de roverij.

 

25-4         Ook Kruimel naar de keuken.

Velen trekken er weer op uit. ’t Is ontzaglijk en tegelijk eigenlijk ontzettend, wat er van overal, binnengesleept wordt. Er worden ware orgieën gehouden. Velen helpen hun ingewanden van streek. Knobbel heeft dan ook druk bezoek.

Officieel menu vandaag: erwten (110), 100gr. vlees, 600gr. aard.; 50gr. vlees, 50gr. boter, kaas, 100gr. suiker; 400gr. aard.

‘k heb voor wat zuiveringszout een paar zakjes meel gekocht. Kruimel hiervan pannekoeken gebakken. Samen gegeten met Dick, Bert en Kruimel.

Door de eenzijdige voeding der laatste dagen, aard. en erwten, ook mijn darmen lichtelijk van streek.

 

26-4     Officieel menu vandaag: weer erwten en aard. toespijs ongeveer als gisteren.

Pracht wagentje op de kop getikt. Een soort auto-aanhangwagentje op luchtbanden. Prachtig geschikt voor een man of tien.

Gelukkig vandaag brood gearriveerd. Per man 700 gram Russisch tarwebrood. Smaakt heel goed.

 

27-4         Vannacht schijterij.

Corvee: aardappel uit de keuken halen! Terwijl n.b. de aard. met tonnen vol naar de keuken teruggaan.

Ds. de Kluis Avondw. over Psalm 50:15

 

28-4     Vannacht heerlijk geslapen en heerlijk ontbeten.

Zacht weer. Voel me veel fitter na die paar dagen betere voeding. Vandaag uit de keuken witte bonen. Waren heerlijk.

Bekendmaking van den verbindingsofficier v/h Amerikaanse hoofdkwartier dat we binnen niet al te lange tijd over de Elbe teruggevlogen zullen worden.

 

29-4     Twee jaar geleden kwam de order van Christiaanse uit dat we weer krijgsgevangen moesten worden. Dienst Ds. de Kluis: Psalm 33:13:,,De Heer schouwt uit de hemel en ziet alle mensenkinderen”. Van de Amerikanen enige kleinigheden zoals sigaretten (1 per man), snoepjes, zeep, tandpasta, enz.

Vandaag weer brood: 600gr.

 

30-4     Vandaag 400gr. brood. kaart naar Ro. Velen gaan er op hun eigen houtje vandoor. Bij de Eng. en Am. tot vandaag al ruim 2600. Zeer stom. Kan de rommel en verwarring

           nog groter maken.

 

1-5             De Russische feestdag. ’t Kamp met groen versierd!! Nú mogen we gaan wandelen. Daarom zal ik er geen gebruik van maken.

De uittocht blijft voortgaan. 800gr. brood.

 

2-4             Kluis naar Amerik. Hoofdkwartier voor behartiging van onze belangen. ’t Zal nog een kwestie zijn van 2 dagen dat we vertrekken. 600gr. brood.

 

3-5             Berlijn gevallen.

Geen brood.

 

4-5             Annie 30!

Bericht dat troepen in Holland op 5 mei om 8 uur zullen capituleren.

Eindelijk ook daar dus de bevrijding.

Laatste dagen velen duizenden tonnen voedsel in West Holland neergeworpen en aangevoerd. Ook die ellende wordt dus gelenigd. Zo geeft God toch uitkomst!

500gr. brood.

 

5-5             Geregistreerd door de Russen. (vrouwelijke secretaressen). Ook gewogen: 58kg.

500gr. brood. Echte koffie gezet op de bevrijding van Holland.

 

6-5       Engelsen vertrokken richting Riesa. Verscheidene Hollanders meegegaan.

ok moeten de Fransen en Hollanders werken aan een of ander spitwerk hier vlak achter ’t kamp, ondanks alle protesten.

Dienst Ds. v. Garderen. Kleine herdenking bevrijding van Nederland.

’s Avonds appel voor den commandant majoor Voesten.( Noot Aalmoezenier Voesten is door de Russische Kolonel op 25 april 1945 gebombardeerd tot commandant van de Hollandse troepen) Uitkaffering gehad voor onze lamlendige ondisciplinaire houding. We moeten er aan denken dat we geen krijgsgevangenen meer zijn.500gr. brood.

 

7-5             Torre 65!

Corvee op ’t vliegveld in aanleg van ’s middags 2 uur tot ’s avonds 10 uur !!

 

Oorlog afgelopen. Duitsland heeft eindelijk gecapituleerd ! Maakt hier, eigenaardig genoeg, heel weinig indruk.

500gr. brood.

 

8-4             Capitulatie getekend.

’s Middags op ’t voetbalveld een zgn. herdenking door en voor de Russische generaal. Een lichtelijk belachelijke vertoning.

Officieel meegedeeld dat we de 15e mei hier weg moeten (of zijn).

 

9-5             Corvee: Barakken schoonmaken.Opgediept uit ’t vuil drie zakken met resp. rogge, maïs, tarwe.

 

10-5         Vijf jaar geleden begon voor ons de oorlog. Kleine herdenking van alle gevallenen.

Hemelvaartsdag. Schitterend weer al sinds een paar dagen. Dienst ,,Mij is gegeven alle macht in Hemel en op aarde”.

 

11-5         Zeldzaam prachtig weer. Ds. de Kluis terug uit Riesa. Niet bij de Amerikanen kunnen komen. Moeten rustig afwachten wat Moskou beslist. Gaan langs drie etappes naar Halle waar geregistreerd, gewassen, medisch onderzocht, gekleed. Vandaar naar huis gevlogen. Maar ’t kan nog wel even aanlopen.

 

12-5         Gloeiend heet weer Verscheiden van degenen die gaan wandelen werden opgepikt door Russen om allerlei rotkarweitjes op te knappen !!

 

13-4         Weer: als de laatste dagen.Dienst Ds. v. Garderen: Exodus 33:15: ,,Indien uw aangezicht niet mede gaan zal , doe ons van hier niet optrekken”.

 

14-5         Ontluizen en baden in de veldontluizingsinrichting bij 108. Zware geruchten over de afvoering. Waren ze maar waar.

 

15-5         Corvee: Eten halen ziekenkwartier. We zijn niet weggegaan! Kluis avondwijding: Jona 4:1 !

 

16-5         Velen trekken op hun eigen houtje weg.

 

17-5         Geruchten dat Russen zich terug zouden trekken achter de Oder, en de Amerikanen dit gebied zouden overnemen.

Nog meer mensen het aan.

 

18-5

 

19-5

 

20-5         Pinksteren

We vertrekken om half tien te voet naar Torgau. ± 11 uur op vrij prozaïsche wijze het kamp verlaten. Met 10 man met het aanhangwagentje. Ging vrij vlot. Goed weer. Na wat strubbelingen om ongeveer 11 uur gelegerd in één der F Blücher kazernes F van een groot kazernecomplex. Met z’n tienen in aardig kamertje. Goede kazerne,

               Kazerne nieuw, alleen wat vervuild de laatste dagen. Fijn gewassen en heerlijk geslapen. Geen nadelige gevolgen van de mars, alleen een pijnlijk spiertje in m’n lies.

 

21-5         ’s Nachts de zieken aangekomen. Kruimel en v. Bussel aan onze kamer toegevoegd. Kamer opgeknapt en gereorganiseerd. Geregistreerd. Eten is goed. Wordt gekookt door Russische vrouwen. Komen heerlijk tot rust.

’s Avonds nog eens geregistreerd. Corvee: Zakken gedroogd brood opgeslagen.

 

22-5     Baden. Corvee: Gang schoongemaakt. Onze kamer zal dat voortaan elke dag doen.

 

23-5     Fransen vertrekken. Wij maken ook een kans.

 

24-5     Regen en kou. Ingedeeld in groepen voor de auto’s. 25 man per groep.      2e comp - 1e sectie - 2e groep

’s Middags plotsklaps weg. ± 3 km moeten lopen. ’t Ging echter niet door. Weer terug naar de kazerne. Morgen zal ’t feest herhaald worden om ± 9 uur.

’s Avonds, ± 11 uur, aangetreden voor vertrek. Bijna weg, stoppen; auto’s zouden bij de kazerne komen. Komen inderdaad, zeer laat. Inladen met bagage met 40 man. Als haringen!

Eindelijk weg, ± 2 uur. Bij ’t hek: stoppen. Russische commandant laat ons niet gaan in ’t donker. Na lang lullen, uitstappen en naar binnen, wachten tot ’s morgens.

 

25-5         Om 6 uur heus weg. In ’t wagenpark waar we eerst heen hadden moeten lopen. Officieel Russisch afscheid met muziek! Fenomenale tocht wat de gang betreft.

            Uitstekende chauffeurs, allemaal negers.± 11 uur in camp Polenz, ± 25 km vanaf Leipzig. Een gewezen Duits vliegveld en vliegkamp. Veel kazernes van klein formaat.

            Geregistreerd, gebaad, ontluisd, alles snel en secuur op z’n Amerikaans. Gelegerd in het Wohnheim für Fliegerhelfferinnen. Op zolder op een bedstel op de grond. Prachtig

           terrein, dennebos. Avondwijding door Ds. Bronsgeest. Uitstekend geslapen.

 

26-5     Ondergoed laten wassen in de Amerikaanse veld stoomwasserij. In ± 1 uur je goed keurig gewassen en droog.

 

27-5         Vertrokken per truck naar Leipzig. Daar op de trein met onbekende bestemming.

 

30-4         Gearriveerd te Saverne (Elzas-Loth). Schitterende verzorging door Fransen.

 

31-5         Geregistreerd enz. Frans pakket ontvangen.Vertrokken per trein.

 

2-5             De hele dag in Metz gestaan door vergissing van de Franse organisatie. Reis verder door Luxembourg en België.

’s Morgens om ongeveer half acht de  Nederlandse grens gepasseerd Verder gereden over Roozendaal en Tilburg en Eindhoven naar het repatriëringscentrum Weert. Gesorteerd volgens provincie en stad. Snelle registrering door ... en hand.

Zullen morgen per auto naar R’dam vertrekken.  Uitstekend gegeten. Witte brood, Krentenbrood, boter, jam en een juweel van een pap.

                                                                                       

                                                                                                                   

                                                                                                                 Liedjes gemaakt en bedacht in stalag IVb                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          

scannen0008 scannen0009 scannen0010

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  

scannen0011 scannen0012 scannen0013

 

 

                                                                                                                                                                                                           

                                                                                                                                                                               Namen medekrijgsgevangenen                                                                                                                                                                                              

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

            scannen0014scannen0015

 

                                                                                                                                                                          

                                                                                                                                                                                                                                                                             Handtekeningen medekrijgsgevangenen

                                                                                                                                                                             

                                                                                                                                                                                                          

 

 

 

 

 

                                                      Links meerdere pagina over krijgsgevangenen tijdens de tweede wereldoorlog:

 

Website van Anton Gewoonthuis. Op deze site klikken  Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: QR code staat ook het verhaal over Mühlberg van Anton.

 

 

Op deze,  klikken     Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: De Groot zeer interessante, pagina gaat over het leven van Carel Willem en over zijn broer Barend (Bab) tijdens de Tweede Wereldoorlog.  

 

Op deze klikken   Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: Beschrijving: http://goo.gl/Ofcik6.qr website staan de militairen van het Nederlandsche leger tijdens de mobilisatie 1939-1940 en de oorlogsdagen in mei 1940 centraal. Zij proberen het wel en wee vanuit verschillende hoeken te belichten.

Uniform en Uitrusting - aanklikbare interactieve militairen Artikelen - over o.a. bijna vergeten uitrustingstukken Veldpost - ansichtkaarten & berichten van gemobiliseerde Mobilisatieliedjes - liedteksten en geluidsfragmenten Privé albums - individuele militairen nader in beeldlevende Geschiedenis - bewegende beelden (reenactment ) Foto's - voor propaganda- en privédoeleinden Papierwerk - officiële en onofficiële papieren van leger en regering Memorabilia - tastbare herinneringen aan mobilisatie en oorlogsboeken op de site klik op de site voor handige zoek tips! Foto van de maand - speciale foto's met toelichting Vraag & Antwoord - selectie uit via contactformulier gestelde vragen Kennistest 1939-1940 - interactieve tests met direct score resultaten de Wacht" - nieuwsbrief over de site1939-1940 in het nieuws - aangetroffen in de huidige (schrijvende) pers Links - naar websites/webpagina's over het Nederlandse leger 1939-1940.

 

 

 

Misschien zijn er nog mensen die in bovenstaande interesse hebben. Zij kunnen contact opnemen met

J Jumpertz

Tel 06 22844731

E-Mail klikken

Of in zoekmachine Google of Bing, jumpertz intoetsen, dan zie je bovenin Wim Jumpertz staan.

 

 

BRONNEN;  Verhaal Sergeant Wim Jumpertz uit eigen archief. Kopijrecht bij J Jumpertz

                     Verhaal sergeant Willem Bijl uit: Nederlands Instituut voor Militaire Historie, den Haag,

                     Krijgsgevangenschap en kampen 1940 -1945, Toegang 444, Inventarisnummer 115.