naar centrale pagina


 

Lezers blijken op deze site wel eens op zoek te zijn naar het verschil tussen proza en poëzie. Daar is van alles over te zeggen. Er zijn diepgravende historische beschouwingen over geschreven en er wordt soms oeverloos gediscussieerd over het zogenaamde wezen van de poëzie. Ik houd het meestal bij het simpelste antwoord: in gedichten wordt de regel afgebroken en in proza niet. Proza is grafisch vormloos, poëzie deelt een pagina op in wit en woorden. Die verdeling stuurt het lezen van die woorden. Kijk maar naar deze regels uit het gedicht O stom rumoer:

          begroet het lijf de tijd
          als nu een plaats
          waar de handen wachten

Dat leest anders dan:

          begroet het lijf de tijd als nu een plaats waar de handen wachten

Of dan:

          begroet het lijf de tijd als nu
          een plaats waar de handen wachten

Dat afbreken biedt mogelijkheden. Lees bijvoorbeeld wat Marc Kregting te zeggen heeft over twee regels uit het gedicht Neem een steen. En in het huwelijksgedicht 'Als zij roept' uit de bundel het zingen van het ijs laat ik regels inhaken bij de vorige en de volgende, als schakels in een halsketting:

           zij denkt kanker
           en hij zal nooit sterven
           in haar hoofd
           is hij haar ondergoed
           en zij zijn maat

Gedichten schrijven is primitief grafisch vormgeven - misschien is grafische vormgeving ook een primitieve variant van poëzie - en die kant heeft me altijd getrokken. Vandaar dat mijn bundel Voor mevr. en men. Naaktgeboren uitklappagina's kende. Ik wilde de soms extreem lange regels niet afbreken en dus moest de pagina maar breder worden. Samen met vormgever Melle Hammer heb ik vanaf de bundel de hand boven het hoofd ook gekeken naar pagina-overgangen in lange gedichten. Zo'n overgang is te beschouwen als een witregel in het kwadraat en dus moet je kijken waar dat op zijn plaats is.

Als je een regel afbreekt, voer je een kleine pauze in. Tijd gaat een rol spelen. En dan is het hek van de dam. Dan zit ik me af te vragen wat daar de consequenties van zijn. En nu webpagina's en tekstanimaties de mogelijkheid bieden om dat te onderzoeken, kan ik het niet laten. Die simpele grafische ingreep om een regel af te breken leidt mij ertoe om te kijken wat er gebeurt als je die pauze ook werkelijk laat plaatsvinden, als je de tweede regel pas laat verschijnen als de eerste regel is gelezen. En van het een komt het ander. Woorden kunnen over het scherm bewegen of pas zichtbaar worden als de lezer ze met zijn cursor vindt. Er is van alles mogelijk in dit land voorbij de afgebroken regel.

Enkele van deze experimenten waren links en rechts al geruime tijd te vinden op deze site, maar zijn hier nu voor het gemak samengebracht. De eerste twee staan ook op digidicht.nl.

          kijk  hier ligt ze (interactieve animatie)
          EFRTtVoC 1 (interactieve animatie)
        straalt aardeslaaf maan (animatie, niet geschikt voor epileptici)
        Dit zijn de woorden (animatie met geluid)
          Van Diemenstraat (geluidsanimatie)
          Na het lezen van tien gouden regels (interactieve geluidsanimatie)
          Van Oldenbarneveldtplein (animatie met geluid)
          Wat Beppe wist (animatie)
          de stenen vogel (animatie)
        KNOERP (animatie met geluid)

De paginalinks hieronder werken alleen met Internet Explorer 5.5 of hoger, andere browsers kunnen er niet mee overweg.

          en de paarden… (interactieve animatie)
          noli (interactieve animatie uit Parmentier 15#1 over e-literatuur)
          gooi (interactieve animatie uit Parmentier 15#1 over e-literatuur)
          confetti 6 (interactief)

          Wat Beppe wist (zelf scrollen)
          als (animatie met klein interactief accent)
          
een boodschap (interactief)

De totaalpagina's zijn altijd te verlaten door te klikken op het uitgangsteken. Meer confetti vind je hier.

En meer over digitale literatuur is hier te lezen.

kom je... (interactieve animatie) kun je ook downloaden als achtergrond voor je bureaublad. Klik HIER voor instructies.

Wordt vervolgd.


naar centrale paginae-mail


© 2004 hans kloos