Over Bruno K. ÷ijer

hans kloos






Ik had hem al afgeschreven als een dichter die zonodig de moderne poŤte maudit moest uithangen. Op een zwoele Zweedse zomerdag was ik verzeild geraakt op een dichtersavond in het stadje Gšvle. Op agressieve toon kwakte het verzamelde dichtersvolk bakken vol pathos en platitudes over het welwillende publiek, soms op het ritme van al even tenenkrommende doemmuziek. De vriend die me had meegetroond, mompelde dat de bleke jonge dichters zich stuk voor stuk uitputten om op Bruno K. ÷ijer te lijken. De in 1951 geboren dichter was me wel eens aangeraden, maar zijn epigonen benamen me op grondige wijze alle lust me ooit in het werk van hun voorbeeld te verdiepen.

En waarschijnlijk was dat ook zo gebleven als Lars Gustafsson niet jaren later een lans had gebroken voor deze vreemde eend in de bijt van de Zweedse poŽzie. "Gerechtigheid voor Bruno K. ÷ijer" heette het artikel en Gustafssons citaten gaven sterk de indruk dat er in ÷ijers werk toch meer aan de hand was dan zijn navolgers me hadden doen geloven.

Lezing van de zeven bundels maakte wel duidelijk waar de gekwelde no future-dichters van Gšvle hun ingrediŽnten vandaan haalden. Wie wil, kan ÷ijer inderdaad afdoen als een hedendaagse poŤte maudit die zich op hotelkamers terugtrekt in een zelfkant-variant van de aloude ivoren toren. Maar daar gebeuren wonderlijker zaken dan een avond in Gšvle doet vermoeden.

Lied voor het anarchisme is de titel van zijn debuutbundel uit 1973 en als jong dichter krijgt hij een werkbeurs die hij prompt op straat uitdeelt aan verbaasde Stockholmers. Alles wijst er echter op dat ÷ijer een anarchist is zonder maatschappelijke idealen. Als hij nog ergens op uit is, dan is dat verwarring stichten in de hoofden van hen die een samenleving bevolken waar hij verder niets meer mee te maken lijkt te willen hebben.

Soms gaat hij nogal hautain en hardhandig te werk: "schilder jullie doeken maar/ schrijf jullie boeken maar/ geef jullie platen maar uit/ neem jullie films maar op// jullie kunnen de schoonheid nooit raken/ die ik beleef". Wie troost zoekt in poŽzie heeft aan ÷ijer een kwaaie. Het is meestal niet de door hem beleefde schoonheid die hij bezingt. Uit vrijwel elk gedicht sijpelt een grauwe troosteloosheid: "ons neuken/ mist betekenis/ ze is per vergissing/ bij mij gebleven/ als een vergeten kompres/ in een pas geopereerd, dichtgenaaid lichaam".

Zijn meest recente bundels, Guillotine (1981) en Terwijl het gif werkt (1990), beslaan samen bijna de helft van zijn verzamelde gedichten. Die bundels bestaan voor een groot deel uit korte tot zeer korte gedichten. De reeks waar bovenstaande citaten uitkomen, draagt de veelzeggende maar ook misleidende titel Confetti. Snippers poŽzie die zo lijken weg te waaien, maar een onvermoed residu achterlaten. "bos/ drie honderd duizend bomen/ hij die de bladeren/ moest tellen/ had lang op zijn kans gewacht". Bruno K. ÷ijer maakt met heldere beelden een verwarrende wereld zichtbaar - soms verbijsterend, soms op het irritante af, soms ontroerend, maar altijd trefzeker.





naar centrale ÷ijer-pagina naar  centrale pagina naar centrale vertaalpagina
uit: de Gids 11/12 (1994)
© 2000 hans kloos