Jewell, partnerbemiddeling voor Joodse homoseksuelen

Lea Pagrach: “Ik wil alleen maar mensen gelukkig maken….”

Homoseksualiteit is in het Jodendom officieel verboden. Desondanks blijven veel Joodse homo’s trouw aan hun geloof of tenminste hun culturele achtergrond. Speciaal voor deze doelgroep is er sinds kort in Gouda een relatiebemiddelingsbureau geopend, onder de naam Jewell. “Een rabbinale goedkeuring hoef ik niet, en afkeuring heb ik nog niet gehad.”

Het koppelen lijkt Lea Pagrach-van Coeverden (50) in het bloed te zitten. Al in 1987 werkte ze bij een relatiebemiddelingsbureau voor academici. “Zonder titel kwam je er niet in. Dat was dus ook heel specifiek.” Ze volgde zelfs een officiële opleiding tot ‘relatiebemiddelingsconsulente’. “Die opleiding bestaat niet meer, maar ik ben dus een ‘échte’- gedreven en gediplomeerde, koppelaarster.”

Joodse traditie
Het interview heeft plaats in de gezellige serre in haar optrekje aan de Goudse grachten. “We willen wel een kantoor, maar dan moeten we commercieel gaan. Met een hoger inschrijfgeld en jaarcontracten”, licht Pagrach toe. Haar stichting – begonnen als bureau voor heteroseksuele Joden - werkt met een eenmalig inschrijvingsgeld van €150 . “Dan gaan we door totdat er iemand gevonden is. Omdat dit een stichting is, werken alle medewerkers als vrijwilligers. Commercieel gaan past niet bij de Joodse traditie.”
Genetisch schijnt ze ook behept te zijn met de drang om te matchmaken. Het zit in de cultuur verankerd, vertelt ze. “Je hoeft alleen maar naar ‘Fiddler on the Roof’ te kijken, met dat liedje ‘Matchmaker, Matchmaker’ en je snapt dat Jodendom en koppelen hand-in-hand gaan. Toch bleef het vaak steken bij goed bedoelde adviezen van rabbijnsvrouwen. Dat was natuurlijk allemaal heel vroom en orthodox.”
Een paar jaar kon ze haar grote passie niet uitvoeren, nadat ze halverwege de jaren ’90 gescheiden was van haar echtgenoot. “Laten we eerlijk zijn, als je single bent kun je dit werk eigenlijk niet doen. Elke leuke cliënt wordt dan een potentiële huwelijkskandidaat.”

Eigen geluk
Gelukkig hervond Lea van Coeverden haar geluk in 1997 en hertrouwde met Donald Pagrach. De bekende Amsterdamse rabbijn Evers vertelde haar toen dat Joods Nederland dringend behoefte had aan een relatiebemiddelingsbureau voor Joodse singles. Hierop richtte ze Jingles op. Deze stichting richt zich alleen op heteroseksuele relaties tussen halachische Joden. Oftewel zij die op z’n minst een Joodse moeder hebben. Alras groeide de database uit tot ‘honderden’ Joodse singles. Het was een vrijwillige, fulltime baan geworden. Toch besloot ze door te gaan, met nog drie vrijwilligers elders in het land. “Betty, Loes en Evelien stoppen ook hun hart en ziel in de stichting, die consulentes moet je echt noemen”, verzoekt Pagrach-Van Coeverden, die naast dit werk ook nog als eindredacteur en columniste voor diverse media schrijft.

Toch bleek het niet genoeg om de gedrevenheid te bevredigen. Twee jaar terug volgde Jentl, dat bemiddelt tussen singles die ‘vaderjoods’ zijn. Eigenlijk was dit al gewaagd. “Want strikt volgens de wetten behoor je pas tot het Joodse geloof als je moeder Joods is”, licht Pagrach-van Coeverden toe. “Feitelijk is dit dus zondig.” Ondertussen kreeg ze vele telefoontjes en e-mails van homoseksuelen met een Joodse achtergrond. Als vanzelf breidde ze hierop, samen met de consulentes, in januari haar stichting uit met Jewell dat alleen bemiddelt tussen Joodse homo’s.

Verbod op homoseksualiteit
In de torah wordt homoseksualiteit hard veroordeeld. In Leviticus staat geschreven: “Als een man seksuele relaties met een man onderhoudt, hebben zij beiden een gruwel begaan, en zij zijn schuldig en zullen ter dood gebracht worden.” De talmoed verbiedt vrouwen die lesbische ervaringen hebben gehad met een hoge priester te trouwen. Desondanks zijn er, net als in het Christendom, allerlei liberale stromingen opgekomen die geloof en homoseksualiteit verenigen. Anderen menen dat alleen anale seks zondig is. Of zoals een middeleeuwse torah-deskundige het poëtisch beschreef: “Het erin stoppen als een borstel in een tube verf.” De meeste Joden zijn wel van het idee afgestapt dat homo’s gestenigd moeten worden.

Zo zijn er in Amsterdam de gebedsdiensten in de Beit Ha'Chidush-synagoge (Huis van Vernieuwing). Daar zijn homoseksuelen met een Joodse achtergrond meer dan welkom.

“Ik wil de afkeuring niet horen…”
Pagrach beschouwt zichzelf ‘diepgelovig maar niet orthodox’. En het interesseert haar ‘geen worst’ wat anderen er van denken. “Ik hoef voor Jentl en Jewell die rabbinale goedkeuring niet en de afkeuring heb ik nog niet gekregen. Natuurlijk weet men dat er vaderjoden zijn, dat er homo’s zijn. Ik steek er mijn nek voor uit. Met de jaren word je toch een beetje rebels. Ik doe gewoon wat ik wil. Ik denk dat ik daarom misschien ook nog geen afkeurende geluiden heb gehoord op Jewell. Ik kan nog al vlijmscherp reageren. Ik sta hier echt voor.” Dan haar stem verheffend: “Het enige wat ik wil is singles gelukkig maken met een leuke partner!” Dat weet ze ook in een religieus kader te passen. “Als Jodin geloof ik in het doen van zeker één mitzvah, of goede daad, per dag. Met Jingles, maar ook Jentl en Jewell voldoe ik daar ruim aan. En onze vrijwilligers ook.”

Eigenlijk verleen de Joodse gemeenschap medewerking aan Jewell. De stichting kreeg een substantieel bedrag uit de zogenaamde Maror-subsidie. Dit is het geldbedrag dat is overgebleven uit de tegoeden van omgekomen Holocaust-slachtoffers. “Het feit dat we daaruit € 7.460 aan hulp hebben ontvangen om de organisatie op te starten, is een erkenning voor wat we doen. Het geeft aan dat we een vaste plek in Joods Nederland hebben veroverd.”

Gedeeld verleden
Volgens haar zijn Joodse homo’s vooral op zoek naar iemand met een zelfde culturele achtergrond. “Bij veel Joden speelt de oorlog nog steeds een rol. Niet dat iedereen daar elke dag mee bezig is. Wel zie je dat de meeste Joden geen of kleine families hebben, en ouders die de Holocaust hebben meegemaakt. Het zit toch in je rugzakje als het ware. Daarnaast zijn er ook typische Joodse gebruiken, als Jom Kippoer en Pesach. Kippensoep op vrijdag en boterkoek met gember. Het is altijd goed als je met je geliefde zo’n verleden deelt.”

Jewell staat in principe open voor homoseksuele mannen en vrouwen. Momenteel hebben zich enkele cliënten gemeld bij Jewell. Dit interview vond ook plaats twee weken na de oprichting van Jewell. Toch voorspelt Pagrach ‘heel veel’ potentieel voor de toekomst. Overigens hoeven de clienten van Jewell tijdens de opstartfase pas het inschrijfgeld te betalen als ze de eerste ‘date’ gaan hebben. “Zo kunnen we de database uitbouwen”, zegt Pagrach. Volgende week heeft ze haar eerste intakegesprek met een Jewell-kandidaat. “Best wel spannend”, geeft ze toe. “Het is toch weer een andere wereld. Aan de andere kant praat ik ook met weduwen, alhoewel ik zelf een man heb. Ik ben ook moeder, maar begrijp ook vrouwen met een desperate kinderwens. Je moet alleen begrijpen wat er bij iemand leeft, wat die persoon zoekt. Eigenlijk werkt dat principe voor iedereen hetzelfde.”

Meer informatie via www.jewell.nl of 06 51 90 25 30. De website is nog in aanbouw.

Dit artikel verscheen in de Gaykrant van 9 februari 2005
Tekst: Ronald Kennedy
Fotografie: Geert van Tol