Homepage in opbouw 1e revisie 21-01-2007
Toevoeging huidige generatie tak gerrit hendrik 1889: 25-01-2007
Toevoeging huidige generatie tak hendrikus 1851: wie wil mij over deze tak informeren?
H e t g e s l a c h t
K O E N D E R S
Konders - Condertz - Coenders - Koenders
Henricus ~1681 - 1729 x Clara Emming ~1689 -1769
in tijd
1681 - 1933
en omgeving
Warbeyen - Emmerich - Didam - Angerlo - Doesburg - Rheden - Utrecht
Deel I
Eerste uitgave 1, datum 31-12-2006, door A.L. Koenders
Inleiding
Het document van het geslacht Koenders in tijd en omgeving, zonder commerciële opzet, is bestemd voor informatie aan de familieleden van deze tak/stam met de huidige naam Koenders en zal uit twee delen bestaan.
Het zoeken op Internet op de naam Koenders levert vele hits op, met als resultaat een groot aantal te onderscheiden takken en stammen, zonder dat er direct een onderlinge relatie tussen de takken/stammen te vinden is.
Terug in de tijd blijken er verschillende schrijfwijzen van de naam Koenders te zijn gebruikt.
Zonder goede broninformatie en documentatie is het nogal moeilijk om de diverse stamleden te achterhalen.
Deze publicatie is mede gebaseerd op gegevens verkregen uit Gen Lias en van het Centraal Bureau voor Genealogie.
Verder is gebruik gemaakt vanaf 1900 tot heden van bij mij bekende gegevens en zaken welke door familieleden tijdens een gehouden reünie zijn verstrekt.
Dit eerste deel van de genealogie van de familie Koenders gaat over de herkomst met achtergrondinformatie over het tijdsbeeld en het leefgebied waarin zij woonden.
Door mij is gekozen voor de periode 1681 tot 1900, ofwel tot de splitsing van de takken Koenders
van Hendrikus-tak (1851-1929) en Lambartus-tak (1854-1912).
Een start is gemaakt vanuit het dorp Warbeyen op Duits grondgebied vanaf ongeveer het jaar 1681, gekoppeld aan het vermoedelijke jaar van geboorte van Henricus Koenders (~1681-1729) en zijn vrouw Clara Emming (1689-1769).
Er is tot dusver geen gedocumenteerde informatie bij mij aanwezig met betrekking tot een vroegere stamvader, en/of familieleden.
Het tweede deel zal een opsomming worden van alle bekend zijnde informatie van de familieleden, met behoud van privé-gegevens.
Daar waar mogelijk is aan bronvermelding gedaan.
Het kan voorkomen dat er op dit moment geen bron aangegeven is omdat het nu niet bekend was.
Het wordt bijzonder op prijs gesteld, indien er aanvullingen, verbeteringen en suggesties zijn.
Momenteel zijn de volgende takken bekend:
- Henricus ~1681 - 1729 x Clara Emming ~1689 - 1769
- Wolter 1728-1783 x Elizabeth Bievank ~1748-1828
- Hendrik 1772-1842 x 1e Mechelina (van) Klein 1774-1815
x 2e Johanna Mulder 1775-1821
x 3e Margaretha Iding 1786-1857
- Jacobus 1814-1858 x Johanna Derksen 1714-?
- Hendrikus 1851-1929 x Jenneken Teering 1852-1920 niet kompleet
- Lambartus 1854-1912 x Garretje Leeuwerik 1852-1939
- Gerrit Hendrik 1889-1950 x Elisabeth Knippen 1892-1981
- Hendrikus 1885- ? x Johanna Frieling ~1886-?
De streek waarin zij woonden
Warbeyen, de geboorte- en woonplaats van Henricus Koenders (~1681-1729) en van zijn vrouw Clara Emming (1689-1769), ligt tussen Emmerich, Kleve en Kalkar in Duitsland.
Daarna heeft de familie tot circa 1850 gewoond en geleefd in Emmerich, Angerlo, Didam en Doesburg.
Latere generaties hebben soms per generatie een veelvoud van woonplaatsen gehad.
De woongebieden zijn als volgt aan te duiden: Het Hertogdom Kleef en De Liemers en Doesburg, het land tussen Rijn, Oude IJssel en IJssel.
De Liemers
Het Streekarchivariaat De Liemers en Doesburg is een in 1959 gestart samenwerkingsverband dat de archieven beheert van de gemeenten Angerlo, Didam, Doesburg, Duiven, Rijnwaarden, Wehl, Westervoort en Zevenaar.
Over de juiste omvang van de Liemers bestaat veel onduidelijkheid. Zelfs regionale dagbladen dragen aan die onduidelijkheid hun steentje bij. Dan ene keer hoort bijvoorbeeld Wehl er wel bij, de andere keer schrijft de volgende journalist vrolijk dat het bij de Achterhoek hoort. (Wat is trouwens De Achterhoek?) Dat Wehl daar niet bij hoort is wel zeker. Deze historische dwaling wordt enkel en alleen veroorzaakt door het feit dat de gemeente Wehl deelneemt aan het samenwerkingsverband Regio Achterhoek (ooit het veel beter gekozen Samenwerkingsverband Oost-Gelderland) en dus door sommigen dan ook maar gemakshalve bij de Achterhoek genoemd wordt.
Een lezenswaardig artikel over de Liemers verscheen ooit in het boek De Liemers van Nol Tinneveld. Dit boek werd in 1984 ter nagedachtenis aan een groot Liemersman, uitgegeven door Thoben Offset Nijmegen.
Op bladzijde 15 begint het hoofdstuk Wat behoort tot de Liemers? Hieronder leest u het belangrijkste gedeelte daaruit.
De Liemers is thans geen bestuurlijke eenheid en is het vroeger waarschijnlijk ook nooit geweest. Daarom is het moeilijk om een begrenzing aan te geven die historisch verantwoord is.
In 1877 publiceerde de Munsterse Domkapitular A. Tibus Der Gau Leomerike und der Archidiakonat von Emmerich. Hij probeerde in dat boek de grootte te reconstrueren van de bestuurlijke eenheid Leomerike, dat is de Liemers, in de vroege middeleeuwen. Hij beschikte slechts over één brons waarin Leomerike werd genoemd: een akte van 838 waarin graaf Rotgarius met de kerk van Sint-Maarten in Utrecht een aantal goederen ruilt, waarvan Thuvine, dat Duiven, Eltingen onder Duiven en een Hees (misschien 'Westerhesi', een van de vier Hezen bij Emmerik) worden gesitueerd in de pago 'Leomerike'. Tibus gaat er van uit dat Leomerike een bestuurseenheid, een 'Untergau', was van het graafschap Hamaland. En hij meent dat het latere kerkelijke district 'het archidiaconaat Emmerik' dezelfde grenzen had als de oude staatkundige 'pagus Leomerike'. Het zou dan 42 kerspelen omvat hebben.
Vijfhonderd jaar later bezaten talrijke grootgrondbezitters goederen in dat gebied, maar grondbezit wil nog niet zeggen staatkundige macht. De belangrijkste waren de heren van Gelder, Kleef en Bergh. Hun bezittingen lagen verspreid over de Liemers; alle drie probeerden zij door pandschappen, huwelijken en koop de verspreide goederen aaneen te voegen en daarover de bestuursmacht te verwerven.
Een Gelderse rentmeestersrekening uit 1340 vermeldt, dat Gelre in zijn rentambt Liemers goederen bezat te Weel, Zevenaar, Bedburg (dat is Babberich), Angeroyen, Westervoort, Duiven, Groessen, Beek en Zeddam. Een Kleefse akte uit 1348 noemt in 'onssen lande van Lymers' bezittingen 'te Zevenaren, te Wele, te Duven, te Gruessen, the Dydem ende the Beke'.
In 1355 moest de Gelderse hertog een flinke veer laten, toen hij uit geldnood zijn Liemerse bezittingen en Emmerik verpandde aan zijn zwager de graaf van Kleef. De heer Van den Bergh (zijn graventitel was niet meer dan een eerbewijs van de Duitse keizer) versperde voor Kleef de weg naar verdere gebiedsuitbreiding in de Liemers o.a. door Beek en de bezittingen in Didam van Kleef in pandschap te nemen.
De graaf (na 1417 heette hij hertog) van Kleef bezat het zogenaamde drostambt Liemers tot 1816. De heer Van den Bergh gebruikte de naam Liemers niet en het provinciale bestuur van Gelderland ook niet. Het hing dus van toevallige omstandigheden af of bijvoorbeeld Didam en Beek op een bepaald moment gesitueerd werden in een gebied met het etiket Liemers. De streek ten oosten van Bergherbos behoorde misschien (maar dat is niet te bewijzen) in 838 ook tot een bestuurlijke eenheid Liemers (Leomerike), maar werd daartoe nadien niet meer gerekend. Pas in de 19de eeuw deelden de cartografen dat gebied in bij de 'Lijmers', omdat zij dan gemakkelijk een begrenzing konden aangeven.
Na 1945 begonnen publicisten (bijvoorbeeld de samenstellers van structuurrapporten) de naam de Liemers te reserveren voor de streek ten westen van de Berghse heuvels. De bewoners ten oosten van Montferland hebben die naam nimmer voor zich opgeëist. De jury die sinds 1969 de 'Turmac-Liemers-Prijs' toekent, rekent de hele gemeente Bergh bij de Liemers.
Das Dorf Warbeyen 2006
Wir sind ein Dorf am unteren linken Niederrhein (bis 1318 rechtsrheinisch) zwischen Kleve und Emmerich. Die Landschaft flach und weitsichtig, wie sagt Hans Dieter Hüsch?
„Man kann schon heute sehen, wer morgen zu Besuch kommt!“
Nicht weit von Hollands Grenze liegt es und was sein Name sagt, nicht trügt es
„War bey je Adam? „(wo bist Du Adam?) rief zurzeit der Herr, daher heißt es auch noch heut:
WARBEYEN das PARADIES!
Über Jahrhunderte war Warbeyen dem Hochwasser des Rheines ausgesetzt. Mehrmals jährlich wurden das ganze Dorf sowie die Bauernhöfe überspült. Letztmalig im Frühjahr 1958.
In den sechziger Jahren des vorigen Jahrhunderts, bis dahin war nur Fährbetrieb, wurde die Brücke über den Rhein Kleve- Emmerich gebaut, mit ihr auch der Hochwasserdeich Grieth –Griethausen; Deichverband Xanten-Kleve.
Unser Dorf wird durchschnitten durch die B 220 Kleve –Emmerich. Einwohner haben wir z. Z. ca. 700.
Die Gesamtfläche des Dorfes beläuft sich, da es ein landwirtschaftlich strukturiertes Dorf ist auf 1163 ha. Seit 1798 bis zur kommunalen Neuordnung 1969 waren wir eine selbstständige Gemeinde, mit Bürgermeister und Gemeinderat, Schule, Kindergarten, Lebensmittelgeschäften, Bäckerei, landw. Genossenschaft, Gaststätten, Bankniederlassungen (Volksbank Kleverland, Sparkasse Kleve-mobil-) alles war einmal, und ist nicht mehr. Seitdem sind wir ein Ortsteil von Kleve. (siehe www.kleve.de oder auch www.kreis-kleve.de).
Warbeyen, wurde erstmals unter dem Namen WEREBETTI als Gut in dem Testament des Erzbischofs Bruno von Köln, der 965 verstarb, genannt. In der ersten Hälfte des vierzehnten Jahrhunderts wird eine „Capella Curata„ urkundlich erwähnt. 1550 wird Warbeyen als „ecclesia“ – Pfarrkirche bezeichnet, geweiht auf die Gottesmutter Maria und St. Hermes. Heute nur noch St. Hermes-Kirche genannt. Der älteste Teil der Kirche ist der Altarchor – vor 1368 – das Mittelschiff wurde um 1550, das Seitenschiff und Sakristei 1853, Taufkapelle und Westturm -58 m hoch -1900 gebaut. Die Ausstattung der Kirche ist sehr historisch, zum Teil Kalkarer Schule, und sehr sehenswürdig.
Gottesdienste: Sonntagsmesse am Vorabend um 18:30 h. dienstags: Abendmesse um 19:00 Uhr.
Die Sankt Hermes Kirche zu Warbeyen
Um achtzehnhundert wurde das Dorf von den aus Russland verschlagenen und nach Frankreich zurückkehrenden französischen Soldaten sehr übel heimgesucht. Ein Teil der Bewohner flüchtete ins Nachbardorf –Huisberden-, ein anderer Teil verschanzte sich in der Kirche. Die Franzosen stürmten die Kirche mit Gewalt und plünderten sehr viel wertvolles Inventar. Zum Ende des zweiten Weltkrieges wurden die Dorfbewohner auf Grund der Bodenkämpfe evakuiert. Es waren viele Häuser zerstört, beschädigt oder gar ausgeplündert als die Menschen zurückkehrten.
Emmerich
Die Stadt Emmerich am Rhein liegt am unteren rechten Niederrhein im Nordwesten des Bundeslandes Nordrhein-Westfalen und ist eine Mittlere kreisangehörige Stadt des Kreises Kleve im Regierungsbezirk Düsseldorf. Sie ist Mitglied der Euregio Rhein-Waal.
Emmerik (Duits: Emmerich am Rhein) is een stad in de Duitse deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen, gelegen aan de rechteroever (de noordelijke) van de Rijn, ongeveer 10 kilometer ten noorden van Kleef en ongeveer vijf kilometer ten zuiden van de Nederlandse grens bij 's-Heerenberg.
De gemeente Emmerik telt ruim 29.000 inwoners en heeft een oppervlakte van circa 80 km².
Emmerik is te bereiken via de Nederlandse autosnelweg A12 (Arnhem-Oberhausen), die overgaat in de Duitse A3, maar ook via de provinciale weg uit de richting van het Nederlandse 's-Heerenberg en Doetinchem. De brug over de Rijn bij Emmerik is de langste hangbrug van Duitsland, met een totale lengte van ongeveer 1 kilometer.
Nederlandse annexatie van Duits grondgebied na de Tweede Wereldoorlog
Ga naar: navigatie, zoek
Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog gingen in Nederland stemmen op tot annexatie van Duits grondgebied ter compensatie voor de geleden oorlogsschade. In oktober 1945 vroeg de Nederlandse staat van Duitsland een schadevergoeding van 25 miljard gulden, maar in februari van dat jaar was op de conferentie van Jalta reeds bepaald dat herstelbetalingen enkel werden gegeven in natura en niet in de vorm van liquide middelen.
Angerlo
Angerlo (inwoneraantal: 5136 (2004)) is een plaats in de gemeente Zevenaar in het oosten van Nederland, in de Nederlandse provincie Gelderland. De plaats ligt aan de zuidelijke oever van de IJssel, ongeveer 2 km ten zuiden van Doesburg.
Geschiedenis
Angerlo was eeuwenlang een kerspel van Doesburg, dat houdt in dat het kerkelijk onder hetzelfde gezag viel. Ca. het jaar 1500 telde het dorp negentig huishoudens (ongeveer 350 inwoners). In 1811 werd Angerlo een zelfstandige gemeente. In 1866 kreeg het gemeentebesturr in herberg Het Wapen twee kamers ter beschikking als secretarie. In het dorp staat één van de twee oudste kerken van Nederland: de Nederlands Hervormde Kerk in de dorpstraat is van omstreeks 900.
Tot 1 januari 2005 was Angerlo een zelfstandige gemeente, maar werd toen samengevoegd met de gemeente Zevenaar. De nieuwe gemeente draagt ook de naam Zevenaar en heeft ruim 30.000 inwoners. De gemeente Angerlo maakte deel uit van het kaderwetgebied KAN en omvatte een gebied van 30,34 km² (waarvan 2,10 km² water). De oppervlakte van de gemeente Zevenaar is na de samenvoeging twee keer zo groot geworden. Naast Angerlo vielen ook Bahr, Bevermeer, Bingerden, Giesbeek en Lathum onder het gemeentebestuur.
Historische informatie Angerlo
Het gebied van de huidige (1989) gemeente Angerlo telde kort voor 1500 negentig tot honderd huishoudens, hetgeen waarschijnlijk overeenkomt met ongeveer 350 inwoners.
Op het eind van de 18de eeuw noteerde men circa 1400 inwoners. In 1815 stonden 210 huizen en 1425 ingezetenen te boek. Daarvan waren 602 Hervormd, 819 Rooms-Katholiek en 4 Luthers. Het dorp Angerlo telde toen 769 zielen, Giesbeek en Lathum 656.
Het bevolkingsaantal groeide vervolgens in de loop van de tijd naar 1600 in 1850, 2200 in 1900 en 2800 in 1940.
(Bron: Van Zoete Wijn en Bittere Medicijn. Zes eeuwen gezondheidszorg in de Liemers en Doesburg, door J.W. van Petersen. Zutphen, 1989.)
Didam
Historische informatie Didam
In 1729 werden de Didamse bezittingen van Frans Wilhelm "Grave tot den Bergh, Hohenzollern, Sigmaringen etc. etc." nauwkeurig door Th. Bucker in kaart gebracht. De kaarten werden in een atlas samengevoegd. Van enkele onderdelen van deze atlas zijn detailopnamen gemaakt.
De atlas is in het archief van Huis Bergh te vinden onder inventarisnummer 3385 (K 12).
Didam in het jaar 1721
Didam heeft niet altijd Didam geheten.
In de loop der jaren veranderde de naam nogal eens.
Het kwam voor als Theodem (828), Diedehun (1025), Diedeheim (1144), Thideheim(1200), Dhidehem (1234),
Didem (1276), Dydem (1314), Dydem (1346), Dedem (1347), Titan (1373), Dydam (1382),
Dieden(1437), Diedam(1444), Diedem (1449) en Diem (1568).
Voor zover de geschiedenis is na te gaan werd in 1373 voor de eerste maal de naam Didam genoemd.
De natuurlijke gesteldheid van Didam lokte in de voorhistorie tot de vorming van een relatief dichte bebouwing. In het noorden en westen lagen broeklanden terwijl de rest bestond uit hogere gronden bedekt met bos en heide.Op de grenzen van hoog en laag ontstonden de eerste nederzettingen of buurtschappen namelijk Waverlo of Dijk, Greffelkamp, Loil en Holthuizen.
Het vijfde buurtschap ontstond later rond de kerk en werd daarom ook wel Kerkwijk genoemd.Bij elke buurtschap behoorde een veld of enk (bouwland) dat geheel was afgerasterd. In elk buurtschap bestond een geërfde organisatie met boerenrichters, die gemeenschappelijk gronden beheerden, sloten schouwden, afrasteringen controleerde enz. Enkele havezaten bezaten erfelijke boerrichterschap.Verder waren er nog drie bosmarken die later tot een organisatie werden verenigd, nadat de Heer van den Bergh het erfelijk holtrichterschap had verworven.
Bovendien was er nog een geërfde organisatie, die de watergronden in ‘De Oude Maat’ beheerde.Omstreeks 1680 verenigden de 5 buurtorganisaties zich tot een geerfde-organisatie voor het hele kerspel Didam. De nog steeds bewaard gebleven marke-boeken behoren tot de oudste van het land.
De belangen van de Heren van Gelre en Kleef ontmoeten elkaar in Didam. Daarom hadden beiden in Didam een militair steunpunt, namelijk kasteel Didam (Gelre) en kasteel Loil ( Kleef). De heer van den Bergh verwierf in 1388 de heerlijke rechten in Didam. Hij kocht in 1440 kasteel Loil.
Geleidelijk voegden zich andere Didamse bezittingen daarbij.achttien adellijke woningen/boerderijen in Didam droegen de naam van havezate meeste bekende momenteel is de fraai gerestaureerde havesathe De Luynhorst. In 1609 werd het eens zo machtige slot Didam, de oude Meurse toren afgebroken.
Uit vroegere tijden zijn nog heel wat dingen bewaard gebleven. Op de plaats van de Mariakerk werd in 1957 een onderzoek verricht door de Rijksdienst van Oudheidkundig bodemonderzoek hierbij werd o.a een vroeg middeleeuws grafveld gevonden. Vele stenen bijlen waaronder hamerbijlen zijn vooral in Didam en Loil aangetroffen. Verder werd er op de Diemse hei een vuurstenen spa gevonden.
Uit de Romeinse tijd is tussen Didam en Loil een kruik gevonden en een vroeg middeleeuws grafveldje en kogelpotscherven gevonden. Uit de late middeleeuwen zijn tenslotte een penning van koning Hendrik 11 , geslagen tussen 1247 en 1278 en wat vondsten van kasteel Didam gevonden.
Veel werk op archeologisch gebied is verricht door wijlen schoolmeester/wethouder Nol Tinneveld. Vrij recent zijn archeologische opgravingen gedaan op het terrein Aalsbergen ( thans industrieterrein Kollenburg.) Tijdens dit onderzoek is gebleken dat het terrein bewoond is geweest gedurende de derde tot de zesde eeuw na Christus Hierbij werden o.a. de resten van 5 boerderijen met bijbehorende waterputten blootgelegd. Naast de boerderijen stonden in deze periode gebouwen die als werkplaats diende. Deze werden hutkommen genoemd. In dergelijke gebouwtjes werd bijvoorbeeld doek geweven of wol gesponnen.
In de 16e eeuw verrezen in Didam steeds meer havezaten (versterkte hofsteden van adel), voornamelijk in de buurtschappen Greffelkamp, andere in Waverlo (Dijk), Loil en Holthuizen. Deze meest agrarische bedrijven trokken uiteraard veel personeel aan en de werkgelegenheid in die branche heeft misschien het agrarische karakter voor langere tijd bepaald. Als reactie op de hardnekkige landbouwcrisis ( laatste kwart van de 19e eeuw) zochten steeds meer mensen werk in het bouwvak, hier en in het buitenland.
Voor veel Didammers werd het werken in de bouw hoofdbron van inkomsten. Voor een structurele industralisatie is feitelijk pas echt sprake vanaf de jaren 60 van de vorige eeuw. Doordat de landbouw in het verleden een belangrijke plaats innam is het niet verwonderlijk dat reeds in 1920 een R.K. middelbare land-en tuinbouwwinterschool werd opgericht (’s-zomers hadden de boerenzonen veldwerk te doen.) Voor de hele regio heeft Didam hierin een voortrekkersrol gespeeld. Maar ook andere vormen van onderwijs als het Speciaal Onderwijs zijn nog steeds van regionale betekenis. Het was de congregatie der Zusters van Jezus, Maria, Jozef (JMJ) uit ’s-Hertogenbosch die hier in 1877 startte met het basisonderwijs voor meisjes, later gevolgd door patronaatswerk (1915) en huishoudonderwijs in het Pius-X-complex aan de Kerkstraat. Daarna werd werk gemaakt van het Buitengewoon Onderwijs voor meisjes, waarna ook de congregatie van de fraters van Utrecht (in 1937) deze vorm van onderwijs aan jongens ging doceren.
Niet onvermeld mag blijven het zegenrijk werk van de congregatie van de zusters van Sint Jozef uit Amersfoort, die in 1891 de ziekenzorg en bejaardenzorg in Didam ging verzorgen. Het Albertusgebouw ( ja juist het pand waarin nu de O.V.D. is gehuisvest) aan de Raadhuisstraat was tot 1966 in gebruik als algemeen ziekenhuis en ‘gasthuis’ voor bejaarden. In 1891 werd in Didam de eerste coöperatieve roomboterfabriek buiten Friesland opgericht. Van hieruit verspreidde deze activiteit zich over heel Gelderland en de rest van Nederland.
In 1897 werd in Didam de eerste Boerenleenbank in Gelderland (en een van de eerste in Nederland) opgericht. Veel zaken zijn niet vermeld maar er bestaan inmiddels- dank zij de Oudheidkundige Vereniging Didam – diverse historische publicaties, herdenkingsuitgaven en fotoboeken, waarin aangetoond wordt dat Didam’s verleden de moeite waard is om kennis van te nemen.
Bron: http://www.oud-ver-didam.nl/
De gemeente Montferland
Algemene informatie
De gemeente Montferland bestaat uit de volgende 12 kernen: Azewijn, Beek, Braamt, Didam, Kilder, Lengel, Loerbeek, Loil, Nieuw-Dijk, 's-Heerenberg, Stokkum en Zeddam
Deze kernen en buurtschappen liggen verdeeld over een oppervlakte van 10.653 ha. Het aantal inwoners betreft 35.322 personen.
Een kleine terugblik.
De tegenwoordige gemeente Didam omvat het gebied van de vroegere heerlijkheid met die naam, een heerlijkheid welke sedert 1388 door de heren en sinds 1486 door de graven Van den Bergh in het bezit was. Het geslacht Van den Bergh regeerde vanaf huis Bergh te ’s-Heerenberg.
In 1712 erfde Franz Wilhelm Ni kolaus Josephus Mainhard van Hohenzollern-Sigmaringen reeds op ruim 7 jarige leeftijd het Berghse bezit waartoe ook Didam behoorde. Dit Zuid Duitse geslacht interesseerde het bezit echter allleen voorzover het inkomen opleverde.
Bij de invoering van de Franse bestuursorganisatie in 1811 werd het tegenwoordige Gelderland voor het grootste gedeelte opgenomen in het Departement van de Boven-IJssel. Dit werd op haar beurt onderverdeeld in de arrondissementen Arnhem, Zutphen en Tiel. Deze arrondissementen omvatten elk een aantal kantons waarin enkele maires of communes waren samengevoegd.
Aan het hoofd van zo’n mairie stond de maire (soort burgemeester). De vroegere heerlijkheid Didam vormde als commune met ’s-Heerenberg en Zeddam het kanton ‘s-Heerenberg van het arrondissement Zutphen. Nadat Nederland in 1813 bevrijd was van het Franse regiem werd via het Koninklijk Besluit van 1817 een nieuw reglement op het bestuur van het platteland van kracht. Dit reglement bepaalde dat het platteland van de provincie werd verdeeld in 17 districten of hoofdschoutambten; welke gezamenlijk 107 gemeenten of schoutambten omvatten.
De gemeente Didam, Angerlo, Gendringen, Netterden, s’-Heerenberg, Zeddam en Wehl werden samengevoegd tot het hoofdschoutambt Doesburg. Deze reglementen werden na korte tijd weer gewijzigd maar de bestaande districtsindeling bleef echter gehandhaafd. Wel werd het district Doesburg waar Didam deel van uitmaakte gecombineerd met de districten Bredevoort en Zevenaar. In 1837 kwam er een indeling in vijf districten tot stand. De districten Doesburg en Zevenaar werden samengevoegd tot een district Doesburg en Zevenaar.
De inwerkingtreding van de Provinciale Wet van 1850 en de Gemeentewet van 1851 maakte een einde aan de districtsindeling en men kwam tot onze huidige structuur.
Doesburg
Op de grenzen van de Achterhoek, de Veluwe en Liemers ligt drielandenpunt Doesburg. Deze Hanzestad is onmiskenbaar, met zijn prachtig gerestaureerde binnenstad, compleet met vestingswerken. Het lijkt alsof de tijd hier heeft stilgestaan. De stad ligt aan het water tussen de prachtige rivieren de IJssel en de oude IJssel.
Historische informatie over de Hanzestad Doesburg
Doesburg kreeg in 1237 stadrechten, wat zo’n 60 jaar eerder is dan onze hoofdstad Amsterdam. Taaldeskundigen menen dat de naam van de stad afstamt van een met bomen of struiken begroeid moerasgebied, waar in de oudheid de woorden “does”, “duis”, en “doze” voor werden gebruikt. Doesburg zou dan “berg”, “burcht” of “nederzetting” hebben betekend, temidden van een soortgelijk gebied.
Naast Zutphen is Doesburg tot in de 19e eeuw de belangrijkste stad van de Graafschap geweest. In 1974 heeft Doesburg een stadsbeschermend aanzicht gekregen. Hierdoor ziet de stad er echt monumentaal uit, wat het zo speciaal maakt. De stad heeft zelfs al diverse keren als decor gediend voor bioscoopfilms.
Bron: http://doesburg.hanzestad.info/
De eerste exacte gegevens dateren van 1809, in welk jaar 596 huizen te boek stonden, die bewoond werden door 1416 Hervormden, 859 Rooms-Katholieken, 68 Lutheranen en 31 Joden, in totaal dus 2374 zielen. Het aantal inwoners steeg vervolgens tot - afgerond - 3700 in 1850, 4500 in 1900 en 5100 in 1940. Hierbij is evenwel geen rekening gehouden met het tot 1920 bestaan hebbende garnizoen. De daartoe behorende manschappen en hun vrouwen konden in aantal variëren van circa vijftig tot meer dan vierhonderd.
(Bron: Van Zoete Wijn en Bittere Medicijn. Zes eeuwen gezondheidszorg in de Liemers en Doesburg, door J.W. van Petersen. Zutphen, 1989.)
Het werk wat zij deden
De beroepen zijn overgenomen uit de aktes en gelden voor de in de diverse aktes genoemde personen.
Het geeft een indruk van een tijd waarin dit zich afspeelt, hoofdzakelijk van een agrarisch omgeving (circa 1700),
naar industrieel (1850-1900).
Jaar
circa Woonplaats Soort werkzaamheden
1680 Warbeyen Onbekend
1770 Emmerich Onbekend
1850 Didam Arbeider, daghuurder, boerenarbeidster, breidster, werkbode
1870 Angerlo, Doesburg Arbeider, steenfabriekarbeider, schipper, loods, schildersbedrijf, lantaarnaansteker, koperslager, zandbaggeraar
1900 Doesburg, Rheden Landbouwer, opzichter, dienstbode, rijtuigschilder, , barbier, kleermaker, steenkruier, koopman, smid
1900 Doesburg, Zaltbommel, Leiden, Woerden, Montfoort, Utrecht Verver, lantaarnopsteker, letterzetter, drukkerij, metaal
Betekenis van de naam Koenders
Patroniem (z.a.) bij de roepnaam Koender(t).
Het is een sterke genitief die betekent zoon of nakomeling 'van Koender(t)'.
Koender komt van Koenraad en dat is een tweestammige germaanse naam
met ongeveer de betekenis 'bekwaam in het raad geven'
(koen 'koen, dapper'; -raad 'raad').koer- - uitkijk-
(Staring College - Naamkunde)
Schrijfwijzen van de naam Koenders
Koenders, Kunders, Kunder, Konders, Konder,Könders,Künders
Coenders, Condertz, Conders, Conder
Aantal naamdragers met de familienaam Koenders bij de volkstelling van 1947
Familienaam Koenders (volgens het Nederlands Repertorium van Familienamen)
Groningen 7, Friesland 4, Drenthe 21
Overijssel 77, Gelderland 730, Utrecht 99
Amsterdam 204, Noord-Holland 86, Noord-Holland totaal 290
Den Haag 45, Rotterdam 45, Zuid-Holland 40, Zuid-Holland totaal 130
Zeeland 6, Noord-Brabant 68, Limburg 90
totaal 1522
____________________________________________________________
Stamboom
(helaas is het niet mogelijk om nu een diagram te laten zien).
Zie de takken:
Henricus ~1681 - 1729 x Clara Emming ~1689 - 1769
Wolter 1728-1783 x Elizabeth Bievank ~1748-1828
Hendrik 1772-1842 x 1e Mechelina (van) Klein 1774-1815
x 2e Johanna Mulder 1775-1821
x 3e Margaretha Iding 1786-1857
Jacobus 1814-1858 x Johanna Derksen 1714-?
Hendrikus 1851-1929 x Jenneken Teering 1852-1920 niet kompleet
Lambartus 1854-1912 x Garretje Leeuwerik 1852-1939
Gerrit Hendrik 1889-1950 x Elisabeth Knippen 1892-1981
Hendrikus 1885- ? x Johanna Frieling ~1886-?
________________________________________
Henricus ~1681 - 1729 x Clara Emming ~1689 - 1769
Kinderen van Henricus ~1681-1729 x Clara Emming ~1689-1769:
Joannes 1722- Warbeyen - ?
Theodorus (Derk) 1724- Warbeyen - ? huwelijk 6 kinderen
Conradus 1726-1752 Warbeyen - Warbeyen
Wolter 1728-1783 Warbeyen - Warbeyen x Elizabeth Bievank ~1748-1828 Millingen - Emmerich
____________________
Wolter 1728-1783 x Elizabeth Bievank ~1748-1828
Kinderen van Wolter 1728-1783 x Elizabeth Bievank ~1748-1828:
Hendrik 1772-1842 Emmerich - Didam
x 1e Mechelina (van) Klein 1774-1815 Didam - Didam weduwe Everardus Gerritzen
x 2e Johanna Mulder 1775-1821 Millingen - Didam
x 3e Margaretha Iding 1786-1857 Groessen - Didam
____________________
Hendrik 1772-1842
Kinderen van Hendrik 1772-1842:
Everdina 1812-1875 Didam - Didam x Jan Hendrik Vleugels 1830-? Nijmegen - ?
Jacobus 1814-1858 Didam - Angerlo x Johanna Derksen 1714-? Angerlo - ? weduwe van Jacobus 1814
x 2e Gradus Johannus Gerritsen 1815- Hummelo en Keppel - Doesburg
Mechteld 1819-1841 Didam- Zutphen
Antonius 1825-1829 Didam - Didam
Johanna 1826-1893 Didam - Elst x Stephanus Nijhuis 1830-? Brummen - ?
Hermina 1831-1903 Didam - Doesburg
x 1e Jacobus Antoni Coumans 1827-1873 Doesburg - Doesburg
x 2e Franciscus Hageman 1845-1891 Wehl - Doesburg
____________________
Jacobus 1814-1858 x Johanna Derksen 1714
Kinderen van Jacobus 1814-1858 x Johanna Derksen 1714:
Antonia 1844-1883 Angerlo - Doesburg x Herman Hendrikus Teering 1842-1921 Rheden - Doesburg
Jantje 1846-1925 Angerlo - Nijmegen x Theodorus Kaal 1842-?
Hendrika 1849-1850 Angerlo - Angerlo
Hendrikus 1851-1929 Angerlo - Nijmegen x Jenneken Teering 1852-1920 Worth-Rheden - Doesburg
Lambartus 1854-1912 Angerlo- Doesburg x Garretje Leeuwerik 1852-1939 Zelhem - Doesburg
Geertruida Aleida 1856-1856 Angerlo - Angerlo
____________________
Lambartus 1854 - 1912 x Garretje Leeuwerik 1852 - 1939
Kinderen van Lambartus 1854-1912 x Garretje Leeuwerik 1852-1939:
Geertruida 1887-? Doesburg - ? x Hendrikus Weggelaar 1894-? Zelhem - ?
Tonia 1892-? Doesburg - ? x Hendrik Jan Buunk 1892-? Hummelo en Keppel -
Berta 1885-? Doesburg -? x Lambertus Jacobus Theodorus Hoslag 1878- ? Amersfoort - ?
Gerrit Hendrik 1889-1950 Doesburg - Jutphaas (B Utrecht) x Elisabeth Knippen 1892-1981 Zaltbommel - Rüdensheim Dld (B Utrecht)
Jacobus 1879-1895 Doesburg - Doesburg
Johanna Berendina 1880-? Doesburg -? x Marinus Johannes Thedorus Roes 1878-1940 Doetinchem - Doetinchem
Johanna Geertruida 1881-1950 Doesburg - Arnhem x Hendrikus Albertus Arendts 1882-? Arnhem - ?
Lambartus 1854-1912 x Garretje Leeuwerik 1852-1939
____________________
Gerrit Hendrik 1889-1950 x Elisabeth Knippen 1892-1981
Kinderen van Gerrit Hendrik 1889-1950 x Elisabeth Knippen 1892-1981:
Lambertus 1914- Zaltbommel - x Bekker
Theodor 1915-1986 Leiden - x 1e Franken x 2e Verkerk x 3e Teunissen
Gerrit Hendrik Leiden - x Anna Frederica Boekelder
Marinus 1918- Leiden - x 1e Lenie Rospendowski x 2e Tabak
Maria Theodora Montfoort - 1923-1999
Elisabeth Woerden - x 1e Margaretha Wihelmina Boer x 2e Antonia van den Hurk
Martinus Johannes - Woerden - x Jos Houweling
Jacobus Johannes Stephanus - Zuilen - x Vaesen
Jacoba Johanna Elisabeth 1930- Utrecht -
Jacoba Johanna 1929-1929 Utrecht -
Johanna Stephania - Utrecht - x C. Maijer
Garritje Elisabeth Gerdina Theodora - Woerden - x 1e L.Koenen x 2e Mulder
Catharina - Utrecht - x Gert van Zijl
Elisabeth - Utrecht - x Klomp
___________________
- Kinderen van Lambartus 1914- x Bekker
Elisabeth Anna
- Kinderen van Theodor 1915-1986 x 1e Franken, x 2e Verkerk, x 3e Teunissen
Elisabeth
Theodora
- Kinderen van Marinus 1918- x 1e Lenie Rospendowski
Peter , Theresia , Elisabeth , Jeanne
Kinderen van Marinus 1918- x 2e Tabak
Maximiliaan , Mariëlle
Kinderen van Peter
Renske
Erik
- Kinderen van Maria Theodora 1923-1999
Gerrit Hendrik Koenders 1954-1996
- Kinderen van Martinus Johannes - x Jos Houweling
Astrid 1946-?, Eduard
- Kinderen van Jacobus Johannes Stephanus - x Vaesen
Anita - , Rob -
- Kinderen van Elisabeth x 1e Margaretha Wihelmina Boer
Ignatius Laurentius , Aloysius Laurentius , Marianne Theresia Elisabeth
Gregorius Ignatius Aloysius , Vincentius Martinus Gerardus
Marcellus Nicolaas Josephus , Margaretha Catharina Elisabeth
Kinderen van Elisabeth x 2e Antonia van den Hurk
Alexander Antonius , Marco Elisabeth François , Mannolito Elisabeth
Kinderen van Aloysius Laurentius
Imre Matthieu , Ilja Richelle
Kinderen van Marianne Theresia Elisabeth
Dante van der Horst , Carlos Gabriël van der Horst Catalino van der Horst
Kinderen van Vincentius Martinus Gerardus
Jeroen Elisabeth Jan , Sebastiaan Vincentius Eko , Xiomara Saskia
Kinderen van Marcellus Nicolaas Josephus
Miranda , Michel
Kinderen van Margaretha Catharina Elisabeth
Kinderen van Alexander Antonius
Jacky , Nikita
Kinderen van Marco Elisabeth François
EF, TH
Kinderen van Mannolito Elisabeth
Milan
Kinderen van Imre Matthieu
Fabian Matthieu
Kinderen van Jeroen Elisabeth Jan
Jasmijn Helena
- Kinderen van Gerrit Hendrik x Anna Frederica Boekelder
Hendrika , Alphonsus , John , Romualdus , Rober ,
Andreas , Rudolf
Kinderen van Hendrika
Frank Heus , Patrick
Kinderen van Alphonsus
Angela , Mariëlle , Suzanne
Kinderen van John
Sjon , Albert
Kinderen van Romualdus
Daniëlle , Antoinette
Kinderen van Rober
Sandra , Ilona
Kinderen van Andreas
Marcel , Richard , Vincent
Kinderen van Rudolf
Melissa , Melvin
- Kinderen van Garritje Elisabeth Gerdina Theodora - x 1e L.Koenen
Gerrit Koenen , Leonardus Koenen , Johannes Koenen , Hendrik Koenen
Kinderen van Garritje Elisabeth Gerdina Theodora - x 2e Mulder
Eduard Mulder , Ferdinand Mulder
- Kinderen van Elisabeth - x Klomp
Albertus Klomp , Anita Klomp , Paul Klomp , Edith Klomp
- Kinderen van Johanna Stephania - x C. Maijer
Emma Maijer , Elza Maijer , Cornelis Maijer , Rolandus Maijer
- Kinderen van Catharina - x Gert van Zijl ?-
Herbert van Zijl , Albert van Zijl
____________________
Hendrikus 1851 - 1929 x Jenneken Teering 1852 - 1920
Niet kompleet
Kinderen van Hendrikus 1851-1929 x Jenneken Teering 1852-1920:
Everhardus 1877- Rheden - x Willemina Winkel 1874-? Steenderen - ?
Hendrikus 1885- Rheden - x Johanna Frieling ~1886-? Rheden - ?
Jacobus 1892-1915 Doesburg - Doesburg
Johanna 1875-1945 Rheden - Assen x 1e Hermanus Gijsbertus Peters 1878-? Arnhem - ? x 2e Pieter Höster 1880-1941 Veendam - Arnhem
Jacoba 1879- Rheden - x Arnoldus Gerardus Ludivicus Kloppenburg 1877-? Huissen - ?
Johanna 1881- Rheden - x Bernardus Berendsen 1877-? Lichtenvoorde - ?
Tonia 1984-1949 Doesburg - Nijmegen x Hermanus Kelderman 1897-? Angerlo - ?
____________________
Hendrikus 1885-? - x Johanna Frieling ~1886-?
Kinderen van Hendrikus 1885-? - x Johanna Frieling ~1886-?:
Hermanus Johannes 1916-1917 Doesburg - Doesburg
Hendrina 1917-1917 Doesburg - Doesburg
____________________
Referenties, literatuur, bronvermelding
Daar waar een bron bekend, dan is dit vermeld.
- (Staring College - Naamkunde)
- Nederlands Repertorium van Familienamen
- Gen Lias
- Centraal Bureau voor Genealogie
- Streekarchivariaat De Liemers en Doesburg
- Diverse gemeentelijke WEBsites in Nederland en Duitsland
- Annelies Mateboer