terug naar openingspagina - home       

 

Jan Bouterse:
FLUITENBOUW - handleiding voor het maken van houtblaasinstrumenten

basistechnieken voor het maken van blokfluiten, traverso's en barok-hobo's; van eenvoudige experimenten tot het maken van kopieën naar historische voorbeelden; alles over stemmen en intoneren; ruim dertig werktekeningen van bijzondere instrumenten uit renaissance en barok.
De handleiding telt 350 pagina's, is rijk geïllustreerd en gedrukt op extra kwaliteit papier waarop ook de foto's prima tot hun recht komen.
De handleiding (uitvoering in een ringband) wordt in eigen beheer uitgegeven door de auteur en heeft geen ISBN-nummer.

De prijs van de handleiding: 55 euro (exclusief 10 euro verzendkosten).

Klik hier hoe de handleiding te bestellen.

Klik hier voor de volledige inhoudsopgave (pdf-bestand).

 

The Manual of Woodwind Making is only available in Dutch language. However, a great part of the contents, especially the pages with illustrations and drawings & measurements of the instruments, are quite good understandable for foreign readers. I have sold several copies to other countries (UK, Germany, Finland, Spain, Italy etc.). There is a list in the manual with the translation from Dutch to English of technical terms of the woodwind instruments. 
Click here for the table of contents (in English, pdf-file)

 

 

Klik hier voor een korte inhoud en een verslag van de totstandkoming van de handleiding.

Klik hier voor correcties (typefouten en dergelijke) in sommige drukken van de handleiding.

Klik hier voor andere publicaties die ik heb geschreven op het gebied van de instrumentenbouw en onderzoek.

 

 

 

 

Over de inhoud en totstandkoming
 

FLUITENBOUW - handleiding voor het maken van houtblaasinstrumenten kwam gereed in augustus 2008 en kan worden gezien als aanvulling op mijn dissertatie over Nederlandse houtblaasinstrumenten en hun bouwers, 1660-1760 uit 2001 (Engelse vertaling 2005).

In de handleiding ga ik in op de praktische aspecten van de houtblaasinstrumentenbouw, waarbij ik deze informatie steeds heb gekoppeld aan mijn ervaringen met het onderzoek naar de historische instrumenten.

De kern van de handleiding wordt gevormd door de drie instrumentenhoofdstukken, resp. over traverso's, blokfluiten en barok-hobo's. Centraal daarin staan mijn ervaringen met het maken van kopieën naar historische voorbeelden, waarin ik voor elk van de instrumenten heb aangegeven wat de specifieke moeilijkheden en mogelijkheden zijn. Verder in deze hoofdstukken uitgebreide informatie over het intoneren en stemmen van de instrumenten, met grepentabellen en trillingsschema's (met posities van knopen en buiken). Voor het hobohoofdstuk heb ik waardevolle hulp gekregen van Piet Dhont, die als speler en bouwer van hobo's tot over de grenzen bekendheid geniet.

Ook de beginnende bouwer wordt niet vergeten: zo worden enkele instrumenten besproken die met eenvoudige middelen kunnen worden gemaakt, zoals een houten ocarina, twee simpele blokfluiten en een piccolo-dwarsfluitje met cilindrische boring.

Van een groot aantal historische instrumenten  worden tekeningen of tabellen met meetgegevens gegeven (zie onderstaande lijst). In een aantal gevallen heb ik ook aangegeven waar ik op mijn kopieën ben afgeweken van het origineel. Van verschillende instrumenten uit particuliere collecties heb ik uitgebreide tekeningen met meetgegevens en foto's opgenomen; deze informatie is voor een deel nog niet eerder gepubliceerd.

Drie hoofdstukken over meten & tekenen, akoestiek en over techniek (met o.a. informatie over boren, ruimen en houtdraaien) completeren de handleiding.
 

Van de volgende instrumenten zijn meetgegevens in de handleiding opgenomen:

- Traverso's: naar R. Wijne (2); Van Heerde (2); G.A. Rottenburgh; A. Grenser (2); Stanesby-Junior; Hotteterre; Naust; D. Lot; F.G.A. Kirst en Willem Wijne. Verder gegevens van een renaissance traverso en een 'Schweizer Pfeif' (piccolo-traverso).

- Blokfluiten: naar Thomas Stanesby (tenor fourth flute); drie Ganassi-ontwerpen; voice flute en een daarvan afgeleide tenor naar J. Denner; een originele tenorblokfluit van J. Denner; altblokfluiten van Terton (2), Van Heerde (2), Steenbergen (2) en Stanesby-Junior; eigen ontwerp barok-alt in a=440 Hz, sopraanblokfluiten naar Terton, R. Wijne, W. Beukers en R. Haka; een barok-sopraninoblokfluit (naar Loretto, naar eigen ontwerp en van Oberlender); drie vroeg-barokke sopraninoblokfluiten (I.V.H, Haka en anoniem); sopraanbloklfuit naar Van Eyck.

- Barok-hobo's: R. Wijne; R. Haka (2, in lage en hoge stemming); H. Richters; Steenbergen; Van Heerde; J. Denner.

 

 

Correcties bij eerdere drukken van de handleiding:

 

Hierbij de gecorrigeerde tabel op p. 4-7 (hoofdstuk akoestiek) van de handleiding

Conische boringen en hun eigenschappen
- bij een (sterker) conisch versmallende boring liggen de vingergaten dichter bij elkaar en hoger op
het instrument dan bij een gemiddeld minder sterk versmallende of cilindrische boring; bovendien
hebben de vingergaten op de conische instrumenen kleinere diameters;
- bij een gemiddeld te sterk conisch versmallende boring hebben de octaafsprongen de neiging te
hoog te zijn, bij een gemiddeld te zwak conische boring worden ze te klein;
- het wijder maken van de boring bij een buik van de trilling zal de bijbehorende toon verhogen, smaller
maken betekent juist een verlaging;
- omgekeerd zal verwijding van de boring bij een trillingsknoop de toon juist verlagen (en een versmalling
die toon verhogen);
- ook het aanspreken en de klank van tonen wordt beïnvloed door het boringsprofiel, en door veranderingen op de plekken van knopen en buiken.

 

In de eerste drukken heeft de computer bij de omzetting van de tekstbestanden naar printerbestanden uit eigen beweging een paar gekke dingen gedaan. Maar ook zijn er een paar (helaas iets teveel, daarvoor mij excuses) gewone spel- of typefouten. Mijn dank gaat uit naar Michael van der Most uit Arnhem, die op zijn nauwgezette wijze verschillende fouten heeft opgespoord. De handleidingen zijn steeds in kleine oplage vermenigvuldigd (en individueel genummerd), waarbij eerdere fouten konden worden gecorrigeerd (verbeteringen in rood):

 

(t/m nr. 50):

eerst enkele hinderlijke fouten (welke zouden kunnen leiden tot misverstanden):

p. 5-36: onder c, 15e regel Zoals in par. 5.3.17 moet zijn: Zoals in par. 5.4.8 onder c-

p. 6-55:1e tekstblok laatste alinea, 2e regel .. de f2 en 0h1234..7 (of  0h1234.6h) voor de f2 moet zijn: voor de f3

p. 7-9: de zin boven c: ..dan de is (vanaf vier kruisen): moet zijn: dan de dis

p. 7-18: 4e en 5e regel: .., een 8 dat het gat van de c-klep juist wordt geopend : dit moet zijn: juist wordt gesloten

 

dan de rest (t/m nr. 50):

p. 3-42: 1e regel par. 3.5.3 moet zijn 3.5.2

p. 4-1: tekst naast de stemvork regel 13 en 14: is groter dan... moet zijn: groter dan...
p. 5-9: het cursief boven het kader, 2e regel: voor de pvc-basblokfluit.. moet zijn: basfluit

p. 5-28: naast de foto: ..absoluut niet meer waar moet zijn: niet meer weet waar die...

p. 5-40:  bij de foto: 2e regel: ..De kleppen zijn gemonteerd worden in metalen... moet zijn: gemonteerd in..

p. 5-66: Boven de toonhoogtetabel van de traverso van Haka: als wat het... moet zijn: als was het...

p. 6-8:  6.1.15 ...de vensteropening met een boor heeft gemaakt... moet zijn: heb gemaakt...

p. 6-19: 5e regel van boven: hoe 27 of 28 jaar geleden ik de copie heb gemaakt: 'ik' verplaatsen naar hoe ik 27 of ...

p. 6-38: onder b 1e regel: zo'n 25 nadat moet zijn: 25 jaar nadat
p. 6-48: 7e regel: waaraan ik weinig onderzoek naar heb gedaan.. moet zijn: waar ik weinig...
p. 6-56: nagekomen bericht: 3e regel:..wat voel mij toen op:.. moet zijn: viel mij...
p. 6-86: 1e deel dus boven d, 8e regel: ..een duimgat die...  moet zijn:  een duimgat dat...

p. 7-6: 1e stukje laatste alinea:  ik bij mijn copieen het vierde gat.. moet zijn: ik heb bij mijn copieen..
p. 7-11: onder e-, eind 1e alinea: De Terton hobo kenmerkt zich door (en niet: doordat) de milde aanzet van de tonen
p. 7-20: eerste cursieve deel, 2e regel.. De schuin te boren wordt.. moet zijn: door schuin te boren..
p. 7-21: onder de tabel: Over barok-hobo's is vrij geschreven moet zijn: is vrij veel geschreven
- binnenkant kaft achterin: ad 2: regel 5 afzuigapparaaat moet zijn: afzuigapparaat

 

Correcties voor nr. 1 t/m 13

p. 5-10 en 5-11; hier staat enkele keren de term Scheider Pfeif; dit moet natuurlijk zijn Schweizer Pfeif. Wat de computer hier heeft uitgespookt is een volledig raadsel!

Op p. 2.11 staat: ene stukje crepepapier, wat moet zijn een stukje crepepapier.

Op p. 2.16 moet in de een na onderste regel (C) staan, en niet ©.
Op p. 3-4 is in het stukje over ivoor in de derde regel op onverklaarbare wijze een * verschenen in het woordje 'geheel'.

Op p. 3-7 moet de Noorse blokfluit gespeld worden als Seljefløjte (en niet Seljefløte).

Op p. 3-14: Sverre Kolberg is een Noorse, en geen Deense fluitenbouwer.

Op p. 3-19 heeft het onderste plaatje betrekking op een eenlipboor, en niet op een buisboor.

Op p. 3-32 staat in de 5e regel ene paar jaar, wat moet zijn een paar jaar.

Op p. 3-36 staat in de bovenste regel gebruik in de ..., wat moet zijn gebruik ik de ...

Op p. 3-38 onder de tekening van de houtdraaibeitels moet de term 'bouw' worden vervangen door 'vouw'.

Op p. 3-40 wordt op de 15e regel van onderen verwezen naar paragraaf 6.25; dat moet zijn 6.2.5.

Op p. 3-47 heeft de computer van Richard Haka (regel 20) Richard Haksen gemaakt, dat was niet de bedoeling.

Op p. 4-15 staat in regel 10 war, wat waar moet zijn.

Op p. 5-4, zesde regel van onderen: zou bijslijpen moet zijn: zo bijslijpen.