Muziek van Ariel Ramírez (1921-2010)

Laatste nieuws
Ariel Ramírez is op 18 februari 2010 's avonds overleden in een ziekenhuis in Buenos Aires.

Ariel Ramírez, geboren in Santa Fé in Argentinië in 1921, verspreidde vanaf het begin van de jaren vijftig van de 20e eeuw zijn kennis van en liefde voor de Argentijnse folkloremuziek. Hij componeerde toen al enige jaren, vooral pianostukken voor zichzelf, maar ook liederen. Zijn in Argentinië bekende La tristecita dateert van 1945. Rechts een stukje uit de NRC uit 1952 naar aanleiding van een didactisch concert dat Ramírez als nog volkomen onbekend musicus in Rotterdam gaf.

Toen in het begin van de jaren 60 voor het eerst de mis in de volkstaal  mocht worden gevierd in plaats van in het Latijn componeerde Ramírez zijn Misa criolla. Hij gebruikte niet alleen de taal, maar ook de ritmes en instrumenten van de inheemse bevolking: indianen (de oorspronkelijke bewoners) en criollos (nazaten van immigranten). De mis werd snel over de hele wereld populair, werd door velen op de plaat/ CD gezet en wordt nog steeds vaak uitgevoerd, evenals de kerstcantate Navidad Nuestra. Zelf ziet hij zijn tweede mis, de Misa por la Paz y la Justicia uit 1981, als zijn beste werk.
Naast de koorwerken leverden zijn composities voor zangeres Mercedes Sosa in de 60er en 70er jaren hem grote bekendheid op. Mujeres argentinas (1969) is een verzameling liederen over Argentijnse vrouwen. Vooral het lied over dichteres Alfonsina Storni, Alfonsina y el Mar, is wereldberoemd geworden. In Cantata sudamericana (1972) gebruikte Ramírez ritmes en thema's uit heel Zuid-Amerika en klinkt de roep om een rechtvaardiger samenleving door, die toen, vóór de ruwe verstoring door de dictatuur, in Zuid Amerika zo actueel was.

Tekstschrijvers
Ramírez heeft met vele tekstdichters gewerkt, waaronder de legendarische Atahualpa Yupanqui. Met hem maakte hij La hermanita perdida, een lied over de Falklandeilanden ofwel de Islas malvinas.
De belangrijkste en beroemdste tekstdichter van het werk van Ramírez was zonder meer de historicus, journalist, diplomaat en jurist Félix Luna (1925-2009), vanuit zijn eigen vakgebied net zo gefascineerd door de Argentijnse folkloretraditie als Ramírez zelf. Eén van hun eerste en belangrijkste gezamenlijke werken was Navidad Nuestra, de kerstcantate waarin niet alleen in de muziek, maar ook in de tekst,veel typisch Argentijnse elementen naar voren komen. Luna schreef ook de teksten voor Mujeres argentinas en Cantata sudamericana.

Vertolkers door de jaren heen
In de jaren 60 en 70 was de belangrijkste vertolkster van zijn sololiederen de 'Stem van Zuid-Amerika' Mercedes Sosa. Zij schitterde met name in Mujeres argentinas (Argentijnse vrouwen) met het beroemde lied Alfonsina y el Mar. In Misa Criolla en Navidad Nuestra soleerden in de 60er jaren Los Fronterizos: een in Argentinië razend populair mannenkwartet met authentieke folklorestemmen. In 1993 traden zij nog eens met Ramírez op (You tube). In het begin van de jaren zeventig werd hun rol overgenomen door Zamba Quipildor, waarmee Ramírez koos voor zuiverheid en een mooie stem, naast het folklore-element. Quipildor was toen al bekend in Argentinië met zijn folklorerepertoire, waaronder uiteraard veel zamba's. In 1995 maakte de jonge folklorezanger Javier Rodríguez zijn entree in de groep van Ramírez. Hij zette de lijn naar een helderder stemgeluid voort, overigens zonder folkloregeluid in te leveren. Voor een CDopname werkte Ramírez eind jaren 80, en ook nog in concerten daarna, samen met de klassieke tenor José Carreras.

Eigen ensemble
Tot 2005 voerde Ramírez zijn muziek nog geregeld uit met zijn eigen ensemble, dat de laatste jaren bestond uit Javier Rodríguez (tenor), Raúl Olarte (quena), Horacio Straijer (percussie), Ángel Luís Velázquez (charango) en Norberto Pereyra (gitaar). Zelf nam hij dan de pianopartij voor zijn rekening, soms samen met zijn zoon Facundo Ramírez. Met deze formatie was Ramírez in 1997 en 2000 in Nederland te horen met de Misa criolla, de Misa por la paz y la justicia en folklorerepertoire van hemzelf en andere Argentijnse componisten.

 

Belangrijkste composities
Naast de hieronder genoemde werken schreef Ramírez nog vele instrumentale werken, vooral voor piano, maar ook voor bijvoorbeeld charango.

jaar titel soort tekstdichter
1945 La tristecita zamba María Elena Espiro
1950 Agua y sol del Paraná canción del Litoral Miguel Brascó
1964 Misa Criolla mis met koor liturgisch
1964 Navidad Nuestra villancicos (kerstliederen) met koor Félix Luna
1964 Navidad en Verano wereldlijk kerstlied Félix Luna
1965 Los caudillos video epische cantate met koor en orkest Félix Luna
1969 Mujeres argentinas 8 liederen Félix Luna
1972 Cantata sudamericana cantate Félix Luna
1980 Tríptico mocoví triptiek Guiche Aizenberg
1980 La hermanita perdida aire de milonga Atahualpa Yupanqui
1981 Misa por la paz y la justicia mis met koor liturgisch/ J.P.II