Net als de baguala stammen veel van de hier besproken ritmes af van de huayno, het belangrijkste ritme van de Peruaanse Andes. De baguala is dramatisch, maar deze ritmes zijn uitgesproken snel en vrolijk.
geluidsfragmenten huayno
Carnavalito
Bij de carnavalito
ligt de nadruk op de dans, niet op de liedvorm Het is een typisch
Argentijnse dans. Oorspronkelijk was het een wilde en kleurrijke
groepsdans, zonder paarvorming, met kringen, rijen en in
serpentinevorm. Later werden figuren uit diverse andere dansen,
onder andere uit Europa, opgenomen en werd hij ook steeds vaker
in paren gedanst, maar de oorspronkelijke vorm kun je nog steeds
in het noordwesten van Argentinië tegenkomen: in Jujuy, Salta,
Catamarca en La Rioja. De dansers dragen soms nog een bosje
basilicum of maïshalm bij zich om een goede oogst af te smeken.
De carnavalito
wordt gespeeld door regionale instrumenten:
siku,
quena en
charango, het indiaanse
snaarinstrument met ronde achterkant, maar ook wel met viool, met op de achtergrond een
bombo. De tekst is in het
Spaans of in de Indianentaal van de regio (Quechua).
Ariel Ramírez combineert in het Gloria
van de Misa Criolla
verrassend de carnavalito met de gevoelige
yaraví.
geluidsfragmenten carnavalito
Carnaval
De carnaval
is meer een liedvorm, net als de oorspronkelijke huayno. Het ritme is nog te horen
in het Gebergte van Humahuaca in Jujuy. Beroemd is de carnaval
van E. Zaldivar El Humahuaqueño. Bij de Real
Audio-fragmenten is die juist uitgevoerd als carnavalito.
De carnaval vind je terug in het Sanctus van de Misa Criolla in een vorm afkomstig uit het Boliviaanse Cochabamba.
geluidsfragmenten carnaval
Takirari
De takirari is waarschijnlijk ontstaan in het oostelijk deel van
Bolivia en wordt, net als de andere ritmes op deze pagina, wel gebruikt in het
noorden van Argentinië, maar ook in Peru en Chili. Het wordt wel de liefdesdans
genoemd: een levendig, ritmisch en snel ritme dat gebruikt wordt op feesten en
in taveernen.
Ariel Ramírez gebruikt het ritme in het Driekoningenlied (Los Reyes Magos) van Navidad Nuestra.
geluidsfragment takirari
Bailecito
Er is nogal wat naamsverwarring bij de bailecito.
Het woord betekent 'dansje' en soms wordt het voor alle dansen uit het
noordwesten van Argentinië, Bolivia en Peru gebruikt. In het midden en westen
wordt de verwante gato soms bailecito genoemd. De
bailecito in engere zin is een ritme van Incaoorsprong in een 6/8
maat. Het is een elegante, niet zo snelle, dans, uitgevoerd in paren, die los
van elkaar bewegen. Zoals bij veel Argentijnse losse dansen hebben de dansers
zakdoeken in de hand waarmee hoffelijke gebaren gemaakt worden. De dans kwam in
de 19e eeuw vanuit Bolivia naar noordwest Argentinië en verspreidde zich wat
naar het zuiden en oosten: de provincies Catamarca, Tucumán, Santiago del Estero
en Córdoba. De bailecito wordt nu nog
spontaan gedanst in Jujuy en Salta. Als dans lijkt de bailecito wat op de cueca
en wordt daarom soms het 'kleine zusje van de cueca' genoemd.
Ariel Ramírez gebruikt een variant van het ritme in het Sanctus van de Misa por la Paz y la Justicia.
geluidsfragment bailecito
De chacarera en de
gato zijn vrolijke ritmes, waarschijnlijk
ontstaan in het noordwesten, maar in heel Argentinië gedanst.
Chacarera
De
chacarera
is een typische Argentijnse dans, waarschijnlijk oorspronkelijk
uit de provincie Santiago de Estero, maar hij wordt in het hele
binnenland van Argentinië gedanst. Het ritme bestaat al zeker
150 jaar en is verwant aan dat van de gato en van de
escondido.
Het is een zeer levendig ritme, quasi syncopisch, een 6/8 maat, veelal begeleid door een bombo in ¾ maat. De danspartners blijven los van elkaar.
In Nederland worden soms workshops chacarera gegeven door de Argentijnse Maestro Daniel Pascual. Sinds de crisis in Argentinië van 2001 wordt de chacarera ook veel in de tangosalons gedanst. Daardoor dringt de chacarera nu ook door in de Nederlandse tangosalons. Tangoschool cheek2cheek in Amersfoort geeft vrijwel iedere salon gelegenheid de chacarera te dansen.
De aire de chacarera is gebaseerd op de chacarera, maar volgt het dansritme niet strikt.
Ariel Ramírez heeft de
chacarera
gebruikt in het Credo van de
Misa Criolla en in Psalm
150
van de Misa por la Paz y la Justicia. Voor een
Nederlands koor is dit voor ons zo
uitheemse ritme vaak moeilijk
aan te leren.
geluidsfragmenten chacarera
Een lange lijst van chacareras kun je vinden op
een Spaanstalige Argentijnse website.
Gato
De gato
is ook een beweeglijke Creoolse dans en werd overal in
Argentinië gedanst, waarschijnlijk al vóór 1820. Het ritme
komt ook in andere Zuid-Amerikaanse landen voor, maar toch het
meest in Argentinië. De noordelijke vorm (gato norteño,
is verwant aan die uit de provincie Corrientes. In de dans wordt bij de zapateo,
het deel van de tapdans van de man, gezongen. Bij de
gato cuyano, uit de westelijke regio, is het deel van de zapateo
instrumentaal. De gato cuyano heeft een
draai meer in de dans dan de noordelijke gato. De escondido
lijkt erg op de gato en wordt soms gato escondido genoemd.
Deze dans is zelfs enige tijd doorgedrongen tot de Argentijnse
salons en wordt nu nog in het midden en westen van het land
gedanst.
geluidsfragmenten
gato
geluidsfragment escondido