logo

streep

blauw

Ga naar de Gesteentetuin op Schokland om zwerfstenen in het echt te zien!

Voorbeelden van zwerfstenen op internet:
Kijkeensomlaag
en
Vendsyssel Stenklub
Verder
kristallin.de
Noordelijke zwerfstenen
Strand und Steine
Strandsteine

Kijk eens op:

Mineralenmuseum in Grou
Een aanrader!


IJstijdenmuseum Buitenpost
en
de beschrijving van zwerfstenen op Geologie van Nederland
en
Zwerfsteneneiland

Op
NGV Geonieuws vind je veel interessante artikelen.
Ook op Scientias

Kijk ook eens op de site van het Kristalmuseum in Borculo

Copyright
N.M.Wijngaards 2016



Vulkanische gesteenten

Waaraan herken je een vulkanisch gesteente?

De inhoud - De steen bestaat uit de samenstellende mineralen van magmatische gesteenten, dat wil zeggen vooral:
  • Een combinatie van een of meer:
    • veldspaat
    • kwarts
    • glimmer (mica, biotiet, muscoviet)
    • hoornblende
    • ertsen
De grootte van de mineralen - De afzonderlijke kristallen zijn klein, meestal niet met het blote oog te onderscheiden. Soms zwemmen er grotere kristallen in een fijne 'grondmassa', zogenaamde fenokristen (zie link).

De structuur (1)- De steen vertoont geen gerichtheid van de mineralen, geen kenmerken van metamorfose, zoals sortering in banden, of een samenstelling van mineralen die op metamorfose wijst.

De structuur (2)- De inhoud van de steen ligt soms als een warboel door elkaar. Bij een vulkaanuitbarsting kunnen niet alleen kristalletjes naar buiten komen, maar ook stukjes van de vulkaan of van de gesteenten eromheen. De afgezette laag van zo'n uitbarsting ( = tuf) bevat van alles door elkaar heen, maar kan wel gelaagdheid vertonen (zie eventueel link) als het later verhard is en een gesteente is geworden (tuffiet).

De structuur (3)- Soms holtes. De vloeibare massa die naar buiten komt kan gassen bevatten. Daardoor ontstaan er belletjes in het gesteente. Als zo'n laag later verhardt tot gesteente kunnen die holtes weer gevuld worden met mineralen, zoals agaat.
melafier
Voorbeeld van een zogenaamde 'melafier', een vulkanische steen met holtes. (Klik voor vergroting)

Opmerking over  'lava'

Het woord lava komt uit het oud-italiaans en betekende 'vloeibaar gesteente'. En dat betekent het nu nog. Het is geen officiële gesteentenaam. Lava kan bestaan uit verschillende soorten gesteente, bijvoorbeeld rhyoliet, bazalt, andesiet enz.
touwlava  touwlava
Touwlava in het bezoekerscentrum van de Gesteentetuin, vindplaats onbekend. De touw-vorm ontstaat doordat bij het uitstromen sommige stroken eerder hard worden dan andere.
(Klik voor vergroting)

Enkele veel voorkomende vulkanische gesteenten  -  Voorbeelden

De nadruk ligt hier op zwerfstenen die je in Nederland kan vinden.

Bazalt

(Klik voor vergroting)
bazalt   bazalt
Links bazaltblokken langs de IJsselmeerdijk. Rechts een gezaagd vlak.


bazalt   bazalt
Links een bazalt met donkere augietkristallen. Rechts een voorbeeld van 'bellen-bazalt', de holtes, in het Engels 'vesicles', waren gasbelletjes.

Rhyoliet

Rhyoliet bevat veel kwarts en meer kaliveldspaat dan plagioklaas.
rhyoliet   rhyoliet
Links Rode Oostzeekwartsporfier. Kwarts donkergrijs.
Rechts Ålandkwartsporfier. Kwarts donkergrijs.

rhyoliet   rhyoliet
Links Påskallavikporfier uit Småland in Zweden. De grote kaliveldspaten hebben afgeronde hoeken door hersmelten in de hete massa (zogenaamde reactie).
Rechts Rödökwartsporfier met grijze kwarts. Verder een scheur die is gevuld met grijze kwarts.

Andesiet

Bevat geen zichtbare kwarts en meer plagioklaas dan kaliveldspaat.  De volgende voorbeelden komen uit Dalarna in Zweden.
andesiet   andesiet
Links Grönklittporfiriet, rechts Venjanporfiriet.

andesiet   andesiet
Links Hedenporfier en rechts Dalaporfiriet.

Trachiet

In dit gesteente is er weinig of geen kwarts en is er naar verhouding meer plagioklas dan in rhyoliet.
trachiet   andesiet
Links rombenporfier uit het Oslogebied in Noorwegen. De ruitvormige kristallen bestan uit kaliveldspaat en plagioklaas.
Rechts Drachenfelstrachiet uit het Zevengebergte in Duitsland, soms te vinden in rivierkeien van het Rijngebied. Onderin beeld is een groot kristal te zien van sanidien, een kaliveldspaat.

Ignimbriet

Een doorsnee uitbarsting levert rondom een vulkaan een laag puin dat tefra wordt genoemd. Maar bij een ignimbritische uitbarsting gaat het om een veel heviger explosie waarbij het materiaal in een hete gaswolk naar buiten ploft en - stroomt. Het hete gas kan zelfs grote brokken steen over grote afstand 'wegdragen'. De gaswolk lijkt op een 'stroom'. Typerend voor het gesteente dat daarna ontstaat is: ongesorteerd materiaal, vooral veel fijn stof (bestaande uit heel fijne kwartsdeeltjes), kleine en grote kristalletjes van veldspaat enz., kleine en soms grote stukken gesteente, alles door elkaar. Omdat een uitbarstingsperiode meestal veel 'afleveringen' kent die soms maanden na elkaar kunnen optreden, is naderhand, vele jaren later als het gesteente verhard is soms een reeks 'lagen' of laagjes te zien.

ignimbriet   ignimbriet

Links een ignimbriet met zijn verweerde buitenkant, rechts een gezaagd vlak.

Diabaas

Geen officiële gesteentenaam, maar als zwerfsteen niet zeldzaam. Er zijn grote witte plagioklaaskristallen te zien in een karakteristiek patroon.

diabaas   diabaas
Twee voorbeelden van diabaas.



blauw
oogjes  Zoekindex
ster

Opmerking over de benaming en classificatie

De vulkanische gesteenten worden officieel ingedeeld volgens het schema van Streckeisen. Zoek dit eventueel op in Google, Yahoo of Wikipedia als je er meer van wilt weten.