kapitein tje's 

zeeuws blog

 

mariël otten © 2020-'22 id img txt

     
 
     

vlissings verzet 1572

© 2022-04-16 mariël otten [txt;img] yvette [img]

Velen weten dat Alva op 1 april in Den Briel zijn bril verloor, maar dat Alva op 6 april in Vlissingen zijn fles verloor?
De kapitein toog naar Vlissingen en ... ze kon de fles weer niet weerstaan.

Het kunstwerk op de foto staat op het plein voor het stadhuis en is De Zapper (2004) van David Bade. [kapiteinotje © 2015-06-14]

geboorte van nederland

De volksopstand van 1572 is het keerpunt geweest in de Tachtigjarige oorlog en wordt gezien als het begin van de geboorte van Nederland. Dat is dit jaar 450 jaar geleden en het wordt groots gevierd met festiviteiten in veertig gemeenten verspreid over het hele land. En er wordt anno 2022 door jan en alleman (dus niet alleen door chauvinistische Zeeuwen maar bij wijze van spreken door vriend-en-vijand) een punt gemaakt van het feit dat het zaadje voor de geboorte van Nederland niet in Den Briel maar in Vlissingen is geplant. Geen staatsgreep maar een stadsgreep, aldus hoogleraar vroegmoderne Nederlandse geschiedenis Judith Pollman 6 april op de feestelijke herdenkingsbijeenkomst in de Jacobskerk.

Ets van Simon Fokke uit 1784 [Rijksmuseum]

Vlissingen was in 1572 de eerste stad in De Lage Landen die zichzelf (!) bevrijdde van het Spaanse juk. In tegenstelling tot Den Briel, waar overigens op 1 april in de hele stad geen Spanjaard meer te bekennen was, waren het niet de Watergeuzen maar de inwoners zelf die in opstand kwamen. Zonder hulp van buitenaf. Ze kregen ook geen steun van "vader des vaderlands" Willem van Oranje die de stad wel erkentelijk was dat ze de lont in het kruitvat staken.

De Prins van Oranje schreef dat in een brief aan de Vlissingse bevolking, gedateerd 7 mei 1572: "U zal lof en eer oogsten van de andere landen, omdat u de eerste bent geweest die het Vaderland zo’n goede en trouwe dienst hebt bewezen in deze ongemakkelijke tijd. U heeft daarbij een voorbeeld gesteld voor alle anderen: ook zij kunnen, net als u, het juk van tirannie en slavernij van zich afwerpen."

Hoe de Vlissingers erin slaagden de Spanjaarden de stad uit te jagen, ziet u hieronder.

De tekst gaat verder onder de foto's.

Het Middeleeuws Genootschap Monnickendam dompelt ons in de sfeer van die tijd.

de vlissingse opstand

De opstand tegen de Spanjaarden breekt in 1568 uit en wordt geleid door Willem van Oranje die naar Duitsland is gevlucht. Koningin Elisabeth I ontzegt onder zware Spaanse druk de opstandelingen de toegang tot de Engelse havens. Alva verwacht dat Vlissingen de nieuwe thuishavenstad van de opstandelingen gaat worden en besluit daarom de stad te versterken.

De bevolking is het beu en komt in opstand tegen hogere belastingen, de inkwartiering van een nóg meer vijandelijke soldaten (1500 Spanjaarden tegenover zo'n vierduizend inwoners) en het voornemen van Alva om een citadel te bouwen in plaats van een derde haven aan te leggen.

Het is eerste paasdag, 6 april 1572.

De opstand begint in de Onze Lieve Vrouwekerk (tegenwoordig Sint Jacobskerk) waar de dienstdoende pastoor tijdens de paasdienst een opruiende anti-Spaanse toespraak houdt, een echte donderpreek. De opstandige kerkgangers sluiten zich bij het stadhuis aan bij de woedende menigte die zich daar heeft verzameld.
WEG MET ALVA! WEG MET DE SPANJAARD! VLISSINGERS LAAT JE HOREN! WEG MET ALVA!

De sleutel van het tuighuis wordt buitgemaakt. Beide groepen bewapenen zich en bewegen zich protestant én katholiek schouder aan schouder richting het havenhoofd waar de Spaanse vloot is gearriveerd. Op het Rondeel wordt een kanon geladen en een schot gelost op een van de zeven Spaanse schepen.

De tekst gaat verder onder de foto's.

SV De Fles Vlissingen

Geschrokken en bang voor een grootscheepse aanval zwemt een Spaanse onderhandelaar naar het havenhoofd. De Spanjaarden beloofden te vertrekken waarna de menigte in overwinningsroes terugkeert naar het stadhuis. Daar zegt stadhouder van Zeeland Anthonie van Bourgondië iedereen naar huis te gaan en niet te vrezen voor represailles. Maar de menigte laat zich niet ompraten en wordt steeds luidruchtiger. Daarop vertrekt de stadhouder met in zijn kielzog de kwartiermakers en de meeste soldaten. Het Spaanse gezag is gevlucht, de opstand geslaagd.

De dag eindigt met de executie van Don Pedro Pacheco die een neef van Alva zou zijn en heel wat bruutheden op zijn naam had staan. Dat blijkt achteraf niet te kloppen. Het zou Hernando Pacheco zijn geweest, een Spaanse kapitein die een dag later in Vlissingen arriveert zonder kennis van de omwenteling in de stad. In werkelijkheid heeft de executie ook niet plaats op 6 april maar pas op 9 mei. Her harnas en de stormhoed zijn als trofee bewaard.

reprise: de vlissingse opstand en de geboorte van nederland

Door de succesvolle opstand in Vlissingen haakt Zeeland aan bij de Eerste Vrije Statenvergadering in Dordrecht waar datzelfde jaar nog de Republiek der Verenigde Provinciën onder stadhouder Willem van Oranje wordt opgericht. Terwijl Middelburg tot de capitulatie in 1574 bij Fort Rammekens trouw blijft aan Spanje, kiest ook Arnemuiden de kant van de opstandelingen. Willem van Oranje beloont Arnemuiden met stadsrechten en Vlissingen met een nieuwe haven op de plaats waar Alva zijn citadel had gepland, gebiedsuitbreiding, talrijke privileges en belastingvoordelen.
Aan de Tachtigjarige Oorlog zal pas in 1648 een eind komen.

Het Leidens Ontzet op 3 oktober is een volksfeest waarbij scholieren haring, wittebrood en het verhaal van hun stad voorgeschoteld krijgen. De jaarlijkse herdenking in geuzenstad Brielle pronkt op de nationale feestkalender. In Vlissingen is het naspelen van de opstand van 1572 bepaald geen publiekstrekker. Dat is jammer. Immers, inmiddels wordt de Opstand in Vlissingen gezien als de geboortedag van Nederland.

Terugkijken: Feestelijke herdenkingsbijeenkomst 6 april 2022 Sint Jacobskerk Vlissingen met burgemeesters Bas van den Tillaar (Vlissingen) en Jos Wienen (Haarlem), hoogleraren Herman Pleij, Judith Pollmann en historici Peter van Druenen en Raymond Fagel.

Meer info over 1572 in 2022:  Geboorte van Nederland en lees hier over:  Serie wandtapijten "De overwinningen van de Zeeuwen op de Spanjaarden" - te bekijken in het Zeeuws Museum in Middelburg.

Lees hier bij kapiteinotje.nl alles over Jasper Leun, de geus van Zoutelande.

ps: peter van druenen

Peter van Druenen (70) mag het tweede schot lossen maar niet zonder de belofte verslag te doen van de gebeurtenissen van vandaag. Die belofte heeft hij gehouden, weten we inmiddels, ruim vier eeuwen na dato verscheen van zijn hand het vuistdikke "Vissers, kapers, arbeiders. Vlissingen 700 jaar stadsrechten" (2015). Zie Vlissings Verleden bij RTV Vlissingen.

ps: john brosens

John Brosens (76) die eerder deze maand twee boeken over 1572 publiceerde, "Hoe Alva zijn fles verloor" en het kinderboek "Het schot uit de donderbus", is gekleed als burgemeester uit 1572. Hij mag vandaag het derde schot lossen. Zijn wens is een monument voor de vier kapiteins die aan het hoofd van de Vlissingse opstand zouden hebben gestaan. Hier alvast de namen van de kapiteins (of hopmannen): Hendrik van Baerle, Jacob de Zwijghere, Pieter de Gelderman en Glaude Willems.

Bron onder andere "De Vlissingse Opstand 1572" van Uitgeverij de Bode in samenwerking met de gemeente Vlissingen (2022). Met dank aan Stichting Vesting Vlissingen (1987) en Werkgroep Viering Vlissings Verzet.