kapitein tje

op zoek naar zeeland

 

mariël otten © 2008-'22 id img txt

     
 
 
(200 jaar) LAND-IN-ZEE
Krijn de eerste Zeeuw
De Romeinen komen!
Eilanden-rijk
InWillem-Leopolderen
Strijd om Hedwige
Grenspaal 369
Van d'Ee tot Hontenisse
Handen af van onze provincie!
Flakkee: ja of nee?
Randstad en randland
Land-in-zee: een merkaanpak
Haalt Zeeland 2040?

ZIE OOK

(echt) ZEEUWS!?
 
ZIN & ONZIN OVER ZEELAND EN DE ZEEUWEN
 

(200 jaar) land-in-zee

mariël otten © februari 2014

Zeeland bestaat 200 jaar. Hoe zit dat? Op 14 februari 1814 werden de Fransen verdreven uit het huidige Zeeuws-Vlaanderen. Op 20 juli 1814 tekende koning Willem I het "besluit houdende de vereeniging van Staats-Vlaanderen met de provincie van Zeeland". Samenvoeging van gebieden is soms - honderden jaren na dato nog - reden tot feest...

 Twee eeuwen provincie Zeeland. Met dank aan alle koninkrijksbouwers, die in 1813 en 1814 een nieuwe toekomst uittekenden. Voor het eerst werd het huidige Zeeuws-Vlaanderen ook echt deel van Zeeland. Zo stapten we een nieuwe toekomst in. Na 200 jaar weten we wat die ons heeft gebracht. Nationaal gezien is de provincie wat aan de rand van het spectrum beland. Maar wel een bijzondere rand: Zeeland is en blijft een deltagebied dat zijn "parels" goed moet blijven oppoetsen. In de afgelopen eeuwen zijn de eilanden dankzij dammen, keringen, bruggen en tunnels dichter bij elkaar en bij de rest van ons land gekomen. Zelfs Zeeuws-Vlaanderen is met de Westerscheldetunnel niet langer een brug te ver. Daar wordt dit jubileumjaar dan ook het grootste deel van de festiviteiten gerganiseerd.  [PZC, 2014-02-12].

 
krijn de eerste zeeuw

Schelpen worden onder meer gebruikt om vocht in huis tegen te gaan. Er wordt dan bijvoorbeeld, zoals bij ons in Amsterdam in mei 2007, een schelpenlaag aangebracht in de kruipruimte onder de woning. Die schelpen worden opgezogen van de Noordzeebodem.
In 2001 werd tussen de schelpen een stukje schedel aangetroffen van een neanderthaler die hier 40.000 leefde. Hij wordt wel de eerste Nederlander genoemd en omdat de fossiel afkomstig is uit het Middeldiep op 15 kilometer voor de Zeeuwse kust kreeg hij de naam Krijn. Met een beetje goede wil zou je Krijn de eerste (bekende) Zeeuw kunnen noemen: de eerste bewoner van wat nu Zeeland is.
Zeeland bestond toen nog niet, net zomin als de Noordzee. De zeespiegel lag indertijd zo'n 120 meter lager dan nu. Een groot deel van wat wij nu kennen als de Noordzee lag droog. Krijn kon bij wijze van spreken zo van Leiden naar Londen lopen. Hij was jager en carnivoor. Zijn dieet bestond uit het vlees van onder andere rendier en mammoet.
Oud is Krijn niet geworden. Hij was bij overleden niet veel ouder dan twintig.

Krijn bevindt zich in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden. Filmpje Een Neanderthaler uit de Noordzee [7:11] BBC documentaire Neanderthals: Human Extinction [49:02]. Meer info op de site van Geologie van NL.

 
 
de romeinen komen!


In de Romeinse tijd was Zeeland meer land dan zee. Het was een uitgestrekt veenlandschap achter een duinenrij. Pas later zou het door inbraken van de zee veranderen in een eilandenrijk.
De (huidige) Westerschelde sloot nog niet aan op de rivier de Scaldis. Die mondde veel noordelijker uit in de Noordzee.
Deze Scheldemonding werd kort na het begin van onze jaartelling veroverd door de Romeinen die hier vijf eeuwen zouden blijven. Er kwamen handelsnederzettingen (onder andere bij Domburg en Colijnsplaat) en militaire versterkingen (voor de kust ter hoogte van Oranjezon bijvoorbeeld en bij Aardenburg).
Tegen het einde van de 2de eeuw vormden de hoge waterstanden en stijging van de zeespiegel een zo'n groot gevaar dat er amper nog gewoond kon worden in wat we nu Zeeland noemen.

In Zeeland werd de godin Nehalennia, beschermvrouwe van zeevaarders, vereerd. In de 17de eeuw zijn bij Domburg offerstenen uit zee gevist. Foto rechts: in het Zeeuws Museum, 2017-02-07 en Guido Metsers' "Nehalennia" op de Mondriaanbank in Domburg met hondje en kapitein Otje, 2011-07-06.
Benieuwd naar "Ganuenta"? Kijk bij Romeinen.info

 
 
eilanden-rijk

Het Zeeuwse land is ontstaan na de eerste bedijkingsactiviteiten rond het jaar 1000. Daarna kwamen langzaam de contouren van de huidige provincie in zicht. Zeeland zag er vroeger nog veel "zeeuwser" uit dan tegenwoordig. Het bestond uit plukjes land en kleine eilandjes. Het was letterlijk "land-in-zee", een eilanden-RIJK.

Dat de grenzen van land-in-zee niet voor eeuwig vastliggen, weet een Zeeuw als geen ander. De zee geeft en de zee neemt. Er komt land bij en er gaat land af. Er werd land gewonnen door indijking van kwelders en droogvallende buitendijkse gronden. Door moernering (zoutwinning) kwam dat land weer lager te liggen en kon de zee terugslaan. Zeeland telt 117 verdronken dorpen. Complete eilanden en steden als Reimerswaal en het land en kasteel van Saeftinghe verdwenen onder water.

 
 
inwillem-leopolderen

Door de laatste inpoldering van de Zwingeul ontstond de Willem-Leopoldpolder, deels (134 ha) op Nederlands, deels (495 ha) op Belgisch grondgebied. Een internationale polder dus, door een Internationale Commissie vernoemd naar Willem III der Nederlanden en Leopold II van België. De Willem-Leopoldpolder is een van de gebieden die door ontpoldering wordt bedreigd.

Het recht op indijken is sinds het begin van de vorige eeuw exclusief voorbehouden aan de overheid. Dat weerhield de Zeeuwse boer Ko van ’t Westeinde er in 1955 niet van eigenhandig het Oranjeplaatje in het Sloe tussen Walcheren en Zuid-Beveland in te polderen.

Uit het Zeeuws Archief: Drama en romantiek rond Zeeuwse polder

 

 
strijd om hedwige

Er is sinds de laatste ontpoldering veel veranderd. Strijd tegen het water werd leven met het water. We gingen dijken doorbreken, rivieren hun meandergang teruggeven, land onder water zetten of hele gebieden daarvoor reserveren (gecontroleerde overstromingen). Doorgaans om watersnood tegen te gaan. De ontpolderplannen die al geruime tijd in Zeeland, Den Haag en Brussel voor opwinding zorgen hebben met veiligheid niets van doen.
Hedwige de Linge en Prosper Lodewijk van Arenberg liggen er niet van wakker; zij overleden respectievelijk 1938 en 1861. Beide zijn de naamgevers van de bedreigde polders die deels op Nederlands, deels op Belgisch grondgebied liggen, tussen het Verdronken Land van Saeftinghe en de kerncentrale Doel. Nederland maakte in 2005 afspraken met België over de uitdieping van de Westerschelde om de toegankelijkheid van de haven van Antwerpen op peil te houden. Ontpoldering is voor die verdieping noodzakelijk, ook al wordt het opgediend als "natuurcompensatie".
Als de plannen doorgaan, wordt in mei 2016 met ontpoldering begonnen en staat de Hedwige in 2019 onder water. Het verzet in Zeeland tegen ontpoldering gaat door.

De cartoon is van Cor de Jonge (PZC, 2012-08-18): tijdens een bijeenkomst van "Zeeland kiest" noemde Alexander Pechtold (D66) de Hedwige een paardenweitje. Meer informatie over ontpoldering op de website Red onze polders; en de clip van Zeeuwse Peter featuring Heidi Weinhaus: Me Pomp'n Bier in de Polder

 

 
grenspaal 369

Zeeland bestaat natuurlijk al veel langer, maar in 2014 vieren we het 200-jarig bestaan. Dat is omdat in 1814 Zeeuws-Vlaanderen erbij kwam.

 

De grens tussen Nederland en België werd overigens pas in 1843 officieel vastgelegd. Het afbakenen was nog geen eenvoudige opgave. Men is indertijd zesentwintig jaar (!) bezig geweest met het slaan van grenspalen: van paal 1, in 1843 dus, bij het Drielandenpunt in Vaals, tot paal 369, in 1869, in de Willem-Leopoldpolder bij Retranchement.

Foto hierboven: hele andere palen en d'n overkant (Zoutelande, 2012-06-11).
Foto rechts: Grenspaal 369 met op de achtergrond het Zwin (Retranchement, 2011-07-19).

 
 
van d'ee tot hontenisse

In 1918 togen Zeeuwen naar Den Haag voor een betoging tegen annexatie van Zeeuws-Vlaanderen door België.
In de Eerste Wereldoorlog was Nederland neutraal gebleven. Ondanks dat Zeeuws-Vlaanderen in 1914 honderdduizenden Belgen had opgevangen en in 1917 Zierikzee en Sluis per vergissing gebombardeerd werden, eisten de zuiderburen Zeeuws-Vlaanderen op - als schadevergoeding en compensatie voor de Nederlandse neutraliteit. Maar de Zeeuws-Vlamingen wilden bij Zeeland horen en Zeeland wilde Zeeuws-Vlaanderen niet kwijt.

De anti-annexatiebetoging van 1918 is zowaar een venster in de Zeeuws canon geworden.
Dominee J.N. Patist schreef er samen met J. Vreeken (op muziek van A. Lijssen) een protestsong tegen: Van d'Ee tot Hontenisse, van Hulst tot aan Cadsand, dat is ons eigen landje maar deel van Nederland. Het is het Zeeuws-Vlaams volkslied geworden.

 
 
handen af van onze provincie

Zeeuwse CDA-Kamerleden, waaronder Ad Koppejan uit Zoutelande, voerden in 2010 actie tegen voorstellen in de diverse partijprogramma's om het aantal provincies te verminderen. Er was onder meer een website (zeelandblijft.nl) waarop een petitie kon worden getekend.

In de kabinetten Rutte I en Rutte II worden voorbereidingen getroffen voor een provinciale (én gemeentelijke) herindeling. Februari 2014 kwam minister Plasterk met het voorstel Zeeland en Zuid-Holland samen te voegen. Tegenstanders van de fusie ondertekenen de Omroep Zeeland petitie Handen af van Zeeland! en communiceren via de Facebook-pagina's Zeeland Zelfstandig en Zeeland blijft Zeeland

 
 
flakkee: ja of nee?

Ondertussen rekent VVV-Zeeland het Zuid-Hollandse Goeree-Overflakkee al jarenlang tot Zeeland-vakantieland.
Ook in de Land-in-zee-promotiefilmpjes van de provincie zie je Goeree voorbij komen.

In werkelijkheid ligt de grens tussen Zeeland en Zuid-Holland ligt ergens halverwege de Brouwersdam tussen Schouwen en Goeree.
Port Zélande bijvoorbeeld is Zuid-Holland, maar Concert at Sea vindt plaats op Zeeuws grondgebied!

Promotiefilmpje VVV Zeeland: De Kop van Goeree
Sinds 14 oktober 2013 is er een hele leuke Facebookpagina: Flakkee ligt niet in Zeeland.

 
 
randstad en randland

De afstand van Den Haag naar Middelburg is een stuk groter dan de afstand van Middelburg naar Den Haag. De beoogde schaalvergroting zal ten koste gaan van bijvoorbeeld de werkgelegenheid in wat dan inmiddels de voormalige provincie Zeeland zal heten. Als de overheid alle voorzieningen en diensten uit Zeeland weghaalt, zal de roadie van Surrender niet de enige zijn die er met een Republiek Zealand-sweater rondloopt.

Zeeland op de bestuurlijke kaart zetten van Den Haag en Brussel was één van de speerpunten van het provinciale promotiebeleid.

Boven: Cover van het boek van Martien Adriaansen. Rechts: "Republiek Zealand": Sweater van Surrender-roadie op de paardenkeuring (IJzendijke, 2009-07-19).
Luister naar: Surrender: Oans bin de Zeeuwen!

 
 
land-in-zee: een merkaanpak

Welkom in Zeeland, Laat Zeeland zien, Zet Zeeland op de kaart, Zeeland Echt waar, Land in zee ... de provincie doet er alles aan om Zeeland te promoten als toeristische bestemming én als plek om je te vestigen. In september 2012 presenteerde de Rekenkamer Zeeland een rapport over het promotiebeleid - dat kreeg geen voldoende. De provincie liet zich er niet door uit het veld slaan en kwam met een nieuwe aanpak: Zeeland-als-merk.

"De kracht en identiteit van Zeeland (het DNA)vormen de basis. De methodiek die we hebben ingezet is die van Identity Matching. Identity staat voor DNA, Matching voor het matchen van dat unieke DNA met onze ambities. Dat proces heeft geleid tot LAND IN ZEE!: een perspectief óp maar vooral ook vóór Zeeland. LAND IN ZEE! is dus geen nieuw beleidsplan en zeker ook geen nieuwe promotieaanpak. Het geeft onze kijk op Zeeland, vanuit onze onderscheidende positie als uniek stuk Nederland en Europa, namelijk: de enige provincie met LAND IN ZEE. Deze methodiek helpt bij het maken van duidelijke keuzes."

We hebben inmiddels allemaal de televisie-commercials voorbij zien komen en ontdekken steeds meer DNA-borden langs de toegangswegen van dorpen.

Zeeland, Land in Zee

 
 
haalt zeeland 2040?

In het traject "(Zeeland wordt) Land in zee" (2012) gaf de provincie te kennen dat het haar om één Delta gaat waar de Zuid-Hollandse eilanden als vanzelf in passen. In de recent ontwikkelde toekomstvisie "Zeeland 2040" wordt nog openlijker gelonkt naar samenwerking buiten de provinciegrenzen: alle grenspalen in het gehele gebied (onze blauwgroene oase in de Zuidwestelijke Delta en de metropoolregio Rotterdam-Antwerpen) kunnen zo de grond uit.
Ook binnen Zeeland wordt in 2040 anders samengewerkt: "Het "eiland-denken" is gekanteld. Eigenbelang en alles gelijkelijk willen verdelen staan niet meer voorop. De verschillen tussen gebiedsdelen en binnen de samenleving worden juist benut."
Het voorstel van minister Plasterk om Zeeland en Zuid-Holland samen te voegen sluit in feite naadloos aan op de Zeeuwse toekomstvisie. Maar zei Plasterk nu ècht weinig weerstand in Zeeland te verwachten omdat er geen sterke identiteit is?
Daarover meer echt Zeeuws!?

Toekomstvisie ZLD 2040: Het Zeeuwse verlangen PDF