mariël tten

van wie is de stad

 

mariël otten 2021 © id img txt

     
 
     

hirsch & cie (1912) en arbeid adelt!

mariël otten 2020 © [txt+img]

De nieuwbouw van het modehuis werd in 1912 voltooid. In 1976 sloot Hirsch & Cie definitief haar deuren. Tesselschade Arbeid Adelt! is nog steeds actief in het pand op het Leidseplein waar het Hirschgebouw kaarsrecht eindigt.

Een soortgelijke situatie als met het Victoria Hotel speelt zich af rond het Hirschgebouw op het Leidseplein. Begin twintigste eeuw ontsnappen twee panden aan de expansiedrift van Hirsch & Cie. In een van de panden zitten fröbelende freules en bordurende baronessen al punnikend en frunnikend handwerkjes te maken voor het Roode Kruis.
Het is Betsy Perk geweest die "Arbeid Adelt" begon als de eerste vrouwenvereniging in ons land die vrouwen wilde ondersteunen bij het opbouwen van economische zelfstandigheid. Betsy wilde vrouwen uit de midden- en hogere klassen de gelegenheid geven om voor geld te werken. Het algemene idee was dat vrouwen geen werk maar een man en kind nodig hadden om te overleven.
Dankzij Perks inzet werd op 7 december 1871 in Delft een verkooptentoonstelling gehouden van handwerk. En, heel bijzonder: de namen van de maaksters stonden bij het werk vermeld. Dit betekende dat vrouwen openlijk toegaven geld te willen verdienen. De tentoonstelling werd een groot succes. De kranten stonden er vol van, iedereen sprak erover en zelfs Koningin Sophie was aanwezig. Bovendien besloot zij beschermvrouwe te worden van de jonge vereniging en zo het initiatief van Betsy Perk te steunen.
Een en ander bleef niet zonder gevolgen. Na felle discussies splitste zich Tesselschade af, waar beschaafde vrouwen handwerk konden verkopen zonder hun naam bekend te maken. Na de Tweede Wereldoorlog bundelden beide verenigingen hun krachten. Onder de naam Tesselschade Arbeid Adelt zijn ze nog steeds actief in het pand aan het Leidseplein. Maar dat ging niet vanzelf.
Ivo Weyel, nazaat van Sylvain Kahn die in 1881 met zijn goede vriend Sally Berg naar Amsterdam kwam en een jaar later het modehuis Maison Hirsch & Cie aan het Leidseplein opende, toen nog een kleine winkel, schrijft het volgende:

 In 1909 klopte mijn overgrootpopa op de deur. Of ze hun huisje wilden verkopen. Hij kocht namelijk alle panden op aan het Leidseplein om ze met de grond gelijk te maken en er een wit modepaleis neer te zetten, een blok groot, doorlopend tot aan de Leidsekade. Maar de dames weigerden. En punnikten verder. Overopa bood geld. En meer geld. En nog meer geld. Maar hij kon huffen en puffen als de grote boze wolf, maar het huisje omblazen kon hij niet. De dames wensten zich niet te encanailleren met zulk een parvenu. Want dat was hij in hun ogen, selfmade schatrijk. 

Rechts:Het Leidseplein in 1882.. Links: Hirschgebouw anno nu.

NB: Tot 1956 waren vrouwen handelingsonbekwaam. Ze mochten niet reizen zonder toestemming van de echtgenoot, geen bankrekening openen en werken was slechts mogelijk voor ongehuwden. Pas in 1956 (!) werd de Wet Handelingsonbekwaamheid ingetrokken.

Bronnen: Website Theo Bakker's Domein en Ivo Weyel "Nazaat"-column in Het Parool, 2017-07-09.