kapitein tje

volkscultuur bestaat!

mariël otten 2008-2017 © id img txt

 
 
Inleiding
Volkscultuur en identiteit
Volkscultuur en cultuurparticipatie
Volkscultuur en erfgoed
Volkscultuur bestaat
Bronnen
 

volkscultuur bestaat!

mariël otten [txt+img] 050611

Dit is de geïllustreerde (niet ingekorte) webversie van het in Boekman 88 september 2011 verschenen "Volkscultuur bestaat!".

Past zoiets "kneuterigs" als volkscultuur wel in het Nederlandse cultuurbeleid, waar vooral de hoge kunsten de boventoon voeren? Deze vraag werpt Jan Jaap Knol, directeur van het Fonds voor Cultuurparticipatie, op in de introductie van de bundel "Splitsen of knopen. Over volkscultuur in Nederland" (2009). [1] Met het boek wil het fonds, in samenwerking met de Mondriaan Stichting, Erfgoed Nederland, het Meertens Instituut en het Nederlands Centrum voor Volkscultuur, de discussie over volkscultuur stimuleren.

Er wordt in Nederland een levendig debat gevoerd over wat volkscultuur is en hoe ermee om te gaan, vooral sinds volkscultuur in 2007 speerpunt van cultuurbeleid werd. Maar een eenduidig antwoord op de vraag wat volkscultuur is, lijkt verder weg dan ooit. Deskundigen vinden het een lastig en beladen begrip, waar beleidsmatig misschien niet mee te werken valt. Er is al voorgesteld het woord volkscultuur helemaal niet meer te gebruiken en te kiezen voor het neutraler ervaren immaterieel erfgoed. [2] Dragers en beoefenaars van volkscultuur zijn niet of slechts zijdelings bij de discussie betrokken.

Toen tijdens het Kamerdebat in 2007 over de cultuurbegroting onduidelijkheid bleek te bestaan over wat volkscultuur is, beloofde minister Plasterk het Meertens Instituut om opheldering te vragen. Daarop kwamen onderzoekers van dit instituut met een definitie van een begrip dat zij zelf zelden (meer) gebruiken en voor toepassing in het academische circuit hebben afgewezen. [3] Het Meertens Instituut definieerde volkscultuur als "het geheel van cultuuruitingen die als wezenlijk worden ervaren voor specifieke groepen, steeds onder verwijzing naar traditie, verleden en nationale, regionale en lokale identiteiten".

In de recente publicatie "Immaterieel erfgoed en volkscultuur. Almanak bij een actueel debat" (2011) lijkt het Meertens afstand te nemen van de indertijd aangeleverde definitie - "hoe loepzuiver misschien ook vanuit een academisch perspectief, ze is weinig bruikbaar voor de erfgoedpraktijk". [4] De terminologische en inhoudelijke verwarring die nogal eens opsteekt in het debat is problematisch. Het door elkaar halen van de begrippen volkscultuur en immaterieel erfgoed, als ware ze synoniem, plaatst volkscultuur zonder voorbehoud in een erfgoedcontext, alsof alle volkscultuur per definitie de moeite waard is om te behouden. Het op de vuist gaan van supporters van Ajax en Feyenoord mag dan traditie zijn, ik betwijfel of we dat willen koesteren als erfgoed. Het hoort inmiddels wel bij de volkscultuur.

Het Nederlands Centrum voor Volkscultuur (NCV, sinds juni van dit jaar VIE: Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed) definieert volkscultuur als "de manier waarop mensen hun leven vormgeven, hun gewoonten en gebruiken, tradities en rituelen". Immaterieel erfgoed verwijst naar "de tradities die wij zo belangrijk vinden, dat wij niet willen dat ze verloren gaan". [5]

Volkscultuur is overal aanwezig maar niet altijd even zichtbaar. We doen er allemaal aan, vaak zonder erbij stil te staan. Het begint al met de kleren die we 's ochtends aantrekken. Volkscultuur is de manier waarop we leven, wonen en werken. Het is de culturele bagage die we van huis uit meekrijgen, waar we ons "thuis" bij voelen. Volkscultuur zegt iets over wie we zijn en waar we vandaan komen. Volkscultuur is (nog) geen erfgoed, geen folklore, geen museumstuk, het is geen nostalgisch iets-van-vroeger. Volkscultuur is een dynamisch concept dat in de alledaagse praktijk tot leven komt.

In dit artikel zal ik het fenomeen volkscultuur bespreken in relatie tot identiteit, cultuurparticipatie en erfgoed.

noten

1. J.J. Knol, Volkscultuur in Nederland. In: H. Dibbits, R. Hermans, J.J. Knol, G. Luiten, T. de Neef en I. Strouken (red), Splitsen of knopen. Over volkscultuur in Nederland. NAi Uitgevers, Rotterdam 2009: 6.
2. P.J. Margry, De volkscultuur voorbij, op weg naar immaterieel erfgoed. In: Volkscultuur Magazine 2010/1: 16-18.
3. H. Dibbits, S. Elpers, P.J. Margry en A. van der Zeijden, Immaterieel erfgoed en volkscultuur. Almanak bij een actueel debat. Amsterdam University Press 2011: 19.
4. Ibid.
5. Website VIE, Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed.

 

VOLKSCULTUUR EN IDENTITEIT