kapitein tje

zicht op volkscultuur

mariël otten 2008-2017 © id img txt

 
 
Achtergronden bij een debat
Volkscultuur en identiteit
Cultuur met een kleine c
Volkscultuur en immaterieel erfgoed
Volkscultuur en cultuurbeleid
De dynamische nieuwe volkscultuur
Laat de klompen dansen!
Bronnen
 

zicht op ... volkscultuur: achtergronden bij een debat

Mariël Otten [txt]

Dit is de geïllustreerde webversie van het bij Cultuurnetwerk Nederland in juni 2010 verschenen "Zicht op ... volkscultuur".
Heel erg jammer. Als je het op papier publiceert dan hebben mensen het in hun kast staan, maar het moet zo nodig allemaal digitaal. Beter voor de bomen. Prima. Maar dan haal je het van het internet af ?!? Niet eens verhuisd, gewoon de deleteknop gebruikt. Nu ja de bijlagen (literatuur, projecten en websites) zijn nog wel beschikbaar. Vreemd hoor.
Er wordt nog regelmatig geciteerd uit en verwezen naar dit rapport en geïnteresseerden komen dan bij mij terecht en moeten het doen met deze niet-officiële versie.
Foei, niet erg netjes, hoor, Cultuurnetwerk - tegenwoordig Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie Amateurkunst (LKCA).
Extra service (november 2018): 'n PDF-versie op mijn geringe serverruimte

Past zoiets 'kneuterigs' als volkscultuur wel in het Nederlandse cultuurbeleid, waar vooral de hoge kunsten de boventoon voeren?

Deze vraag werpt Jan Jaap Knol, directeur van het Fonds voor Cultuurparticipatie, op in zijn introductie van de bundel "Splitsen of knopen. Over volkscultuur in Nederland" (Rotterdam, 2009). Met het boek - een initiatief van het Fonds in samenwerking met de Mondriaan Stichting, Erfgoed Nederland, het Meertens Instituut en het Nederlands Centrum voor Volkscultuur - willen de organisaties de discussie over volkscultuur in Nederland stimuleren.

Dat laatste lijkt niet echt nodig. Er wordt in Nederland een levendig debat gevoerd over wat volkscultuur nu eigenlijk is en hoe ermee om te gaan, vooral sinds 2007 toen volkscultuur speerpunt van cultuurbeleid werd. Er zijn sindsdien heel wat artikelen geschreven, rapporten verschenen en symposia gehouden waarin de vraag "Wat kunnen wij als bestuur en als kunst- en cultuursector met volkscultuur?" centraal stond.

Wat heeft het debat tot nu toe opgeleverd? Een eenduidig antwoord op de vraag wat volkscultuur is, lijkt inmiddels verder weg dan ooit. Deskundigen zijn het er over eens dat volkscultuur een lastig begrip is, een beladen en problematische term waar beleidsmatig misschien helemaal niet mee te werken valt. De een blijft volkscultuur consequent tussen aanhalingstekens plaatsen, de ander stelt voor het maar te vervangen door het neutralere "immaterieel erfgoed". [1]

Definitie van het Nederlands Centrum voor Volkskunde (NCV):
Volkscultuur is de manier waarop mensen hun dagelijks leven vormgeven. Het zijn de alledaagse dingen, gewoonten en gebruiken, normen en waarden, tradities en rituelen die in ieders leven een rol spelen. Volkscultuur heeft dus veel te maken met roots en identiteit. [...] Volkscultuur is de levensstijl van mensen in een bepaalde tijd en in een bepaalde regio. Volkscultuur gaat over groepsculturen en gaat dus uit van culturele diversiteit.

Definitie van het Meertens Instituut:
Volkscultuur is het geheel van cultuuruitingen die als wezenlijk worden ervaren voor specifieke groepen, steeds onder verwijzing naar traditie, verleden en nationale, regionale of lokale identiteiten. Volkscultuur is dynamisch.

Volkscultuur bestaat. We doen er dagelijks aan. Het begint al met de kleren die we 's ochtends aantrekken. De meeste volkscultuur wordt beleefd zonder dat we het zelf in de gaten hebben. Opvallend is ook dat we denken wel te weten wat volkscultuur is, maar dat iedereen er iets anders mee bedoelt. Experts proberen al tientallen jaren volkscultuur te definiëren en zijn er nog steeds niet uit.

Als volkscultuur opgevat kan worden als de cultuur van het dagelijkse leven, dan zijn wij allen deskundig. Hoe kijkt het gewone volk tegen volkscultuur aan? Is het inderdaad zo dat de meesten onder ons volkscultuur nog steeds associëren met klederdracht en klompendansen? Het lijkt me een enquête waard: welke cultuuruitingen rekenen wij tot volkscultuur? welke daarvan zouden wij willen tonen (in musea), laten ondersteunen (door de overheid), laten onderzoeken (door wetenschappers) en laten voortbestaan (bijvoorbeeld door het op een Werelderfgoedlijst te plaatsen).

Ik ben zo'n opiniepeiling in de discussie en literatuur over volkscultuur niet tegengekomen, wat gezien het onderwerp opmerkelijk genoemd mag worden. Het dichtst in de buurt komt de top honderd die is samengesteld op basis van een in 2008 door het Nederlands Centrum voor Volkscultuur verricht onderzoek.

top 100 dierbaarste tradities in nederland

Pakjesavond (Sinterklaas) - Kerstboom zetten (Kerstmis) - Vrijmarkt (Koninginnedag) - Oliebollen (Oud en Nieuw) - Eieren kleuren (Pasen) - Raad van Elf (Carnaval) - Beschuit met muisjes (Geboorte) - Kaarsjes uitblazen (Verjaardag) - Sint Maarten zingen - Haring happen - Luilak (Pinksteren) - Stamppot eten - 4 en 5 mei vieren - Suikerfeest - Ramadan - Abraham zien - Moederdag vaderdag - Drie koningen zingen - Palmpaasoptocht - Schaatsen en ijspret - Kermis - Naar de markt - Erwtensoep - Drop - Speculaas - Biertje drinken - 1 april-grap - Dauwtrappen - Nederlandse taal - Naar de kerk gaan - Circus - Koffie drinken - Gilden

Oranje versieren (voetbal) - Fietscultuur - Ringen wisselen (trouwen) - Prinsjesdag - Klederdracht - Samen naar de kroeg - Peperkoek - Draaksteken Beesel - Sunderklaas (Waddeneilanden) - Valkerij - Reuzencultuur - Valentijnsdag - Hard werken - Pannenkoeken - Kolven - Kaas - Allerzielen - Fierljeppen - Op vakantie gaan - Elfstedentocht - Broodje Pom - Meidenmarkt (Schoorl) - Carbidschieten - E-mails lezen - Verhalen vertellen - Keti Koti - Bloemen- en fruitcorso - Offerfeest - Mariaverering - Jenever - Shantykoren - Midwinterhoornblazen - Vrijgezellenavond - Kaatsen (Friesland) - Bidden voor het eten - Kaarsje aansteken bij een heilige

Chinees drakenfeest - Holi Phagwa - Frietje met ... - Klootschieten - Zuinig zijn - Besnijdenis jongens - Nijmeegse vierdaagse - Spelletjes spelen - Thuis opbaren - Spreekwoorden - Draaiorgelmuziek - Filerijden - Beugelen - Processies - Hagelslag - Passiespelen (Tegelen) - Limburgse vlaai - Vee- en paardenmarkten - Jom Kippoer - Rouwmonumenten langs de weg - Islamitisch Nieuwjaar - Nasi Bami - Warme chocolademelk - Volksdans - Dierendag - Mariabiscuit - Gay Parade - Bijgeloof - Grote schoonmaak - Eerste Communie - Rosj Hasjana Divali - 8 Uur Journaal kijken

Bron: Nederlands Centrum voor Volkscultuur.

noten

1. Zie bijvoorbeeld Peter-Jan Margry (2010), De volkscultuur voorbij, op weg naar immaterieel erfgoed, in: Volkscultuur Magazine jaargang 5, nummer 1: 16-18.

 

VOLKSCULTUUR EN IDENTITEIT