kapitein tje

op zoek naar zeeland

 
 

MICHIELTJE: ELKE DAG 'N VERHAALTJE

6 jan: Frank Lammers
7 jan: Première
8 jan: Terugkeer in het Scheepvaart
9 jan: Scheepvaart-
museum
10 jan: Graf in de Nieuwe Kerk
11 jan: Vlissinger Michiel
12 jan: Winterkoning
13 jan: De Gecroonde Liefde
14 jan: Paddeltje
15 jan: Het beeld in Vlissingen
16 jan: De terugkeer van Michieltje
17 jan: De marine
18 jan: De 7 Provinciën en de Bataviawerf
19 jan: Op Texel
20 jan: Zeevaartschool
21 jan: Prullaria
22 jan: Uiterlijk
23 jan: Herdenking
24 jan: Held of boef?
25 jan: Het rampjaar
26 jan: De Nieuwe Michiel

ZIE OOK

"intaminatus fulget honoribus" of: fan van een boef
Rob Schouw als Michieltje bij Vlissings Ontzet 2015

LINKS

Officiële site van de film
Omroep Zeeland: De Film
Stichting Michiel de Ruyter
Scheepvaartmuseum
MuZeeum
Vissers, Kapers, Arbeiders
Bataviawerf
De Nieuwe Michiel
 

michiel de ruyter: de film

mariël [txt+img] 06-26 januari 2015

Voor mij was hij een heilige. Als klein Brabants meiske op vakantie in Zeeland stond ik voor het eerst bij zijn beeld in Vlissingen. Hier links op het foto-tje, een (halve) eeuwigheid geleden .... Ik was 2 en kende van huis uit alleen maar heiligenbeelden. Heilig was hij zeker niet, een held zeker wel, boef misschien ook wel. Ik ben hem liefkozend Michieltje gaan noemen. In de aanloop naar de première van "Michiel de Ruyter" schrijf ik (op kapitein Otje's Facebook pagina) elke dag een stukje met enkele van de honderden Michieltje-gerelateerde-foto's die ik in de loop der jaren gemaakt heb. Dit is de webversie.

NB: Als u op de datum klikt dan keert u terug naar het menu hiernaast.

6 januari
Michieltje-de-film (nog 20 dagen): Ik had één keer in m'n leven de eer Michieltje in het echt te mogen ontmoeten. En ik moet zeggen: hij leek in de verste verte niet op die man uit de Jumbo-reclame. Ik weet het: het is maar een film en het is een acteur die een rol speelt, maar ik vind het wel 'n dingetje. Net zoals bij de Amsterdamse sint sinds Jeroen Krabbé verkondigde: "Ik speel Sinterklaas niet, ik ben het!" De vraag is dus: hebben ze Frank Lammers ook zover gekregen?

Vier eeuwen na zijn geboorte loop ik Michieltje tegen het lijf. Als ik uit de bus stap, staat daar hij daar in vol ornaat op de TH49. Hij zal straks de bruine vloot aanvoeren die van Middelburg naar Vlissingen vaart. Het is 22 augustus 2007. Ik loop mee met de aanbrengtocht langs het Kanaal door Walcheren. Deze Michiel is Hans Koeman van de organisatie Small Sail. Hij heeft wel iets weg van de Amsterdamse sint die denkt dat -ie sint zelf is. In het programmaboekje van Sail de Ruyter vertelt Koeman: "Ik voel me een beetje als Bram van der Vlugt. Hij is dé sinterklaas. Iedereen met een vloerkleed om en de pruik van tante Sjaan op, kan Michiel spelen. Ik bén hem". Dat hebben we Frank Lammers gelukkig nog niet horen zeggen ...

7 januari
Michieltje-de-film (nog 19 dagen): Ik tel de dagen af naar de première op 26 januari. Die gaat plaats vinden in het Scheepvaartmuseum. Er wordt een bioscoop gebouwd op het schitterende Open Pleyn met de glazen overkapping. Dat is op een steenworp afstand van de plek waar onze held met zijn gezin in 1655 kwam wonen. Het was een huurhuis op 't Waals Eyland (nu Prins Hendrikkade) met uitzicht op de schepen en het IJ, dichtbij het zeevolk en ver weg van de hoge heren aan de grachten. Bij de wereldpremière zijn 1.200 genodigden aanwezig - waarschijnlijk allemaal grachtengordelvolk, niet ééntje uit de Abbenesstraat.

Links het Open Pleyn en de schitterende glazen overkapping met de kompasroos en kompaslijnen als op een oude zeekaart. Het is bedacht door de Antwerpse architect Laurent Ney. Rechts de gevelsteen aan het huis op de Prins Hendrikkade 131. Dat is vijf minuten lopen van het Rembrandthuis in de Antoniebreestraat, waar Rembrandt tot zijn dood in 1658 woonde. Moet je je voorstellen dat die twee elkaar op straat tegenkomen: "Hallo Michieltje", "Dag Rembrandt".

8 januari
Michieltje-de-film (nog 18 dagen): Op de site van de film lees ik: "Michiel de Ruyter keert terug op historische grond". Michieltje is kennelijk dol op Amsterdam want hij komt er regelmatig. De laatste tentoonstelling voor de verbouwing van het Scheepvaartmuseum was "Michiel de Ruyter is terug!" (5 juni t/m januari 2007). Na de heropening in 2011 keerde onze held wederom terug en hoe! In "de maritieme belevenis voor de nieuwe generatie museumbezoekers" kun je Michieltje écht zien bewegen en horen praten. We herkennen Frank Lammers die hier oefent voor de rol van zijn leven in de film over onze held. Maar de aankondiging van het Scheepvaart "Michiel de Ruyter keert terug" (26 januari t/m 26 april 2015) zet ons op het verkeerde spoor. Het betreft geen nieuwe tentoonstelling maar speciale activiteiten en een tocht onder begeleiding langs objecten die met onze held te maken hebben.

9 januari
Michieltje-de-film (nog 17 dagen): Historische grond én rijksmonument. Het Scheepvaartmuseum is sinds 1972 gevestigd in 's Lands Zeemagazijn, het grootste nog bestaande 17de eeuwse pakhuis van de stad. In 1655 kwam Michieltje in Amsterdam wonen. Tegenover het woonhuis (er was toen nog geen IJtunnel) werd dit magazijn gebouwd naar ontwerp van Daniel Stalpaert. Op de ernaast gelegen 's Lands zeewerf werden in opdracht van de Admiraliteit zo'n vijfhonderd schepen gebouwd waaronder de Hollandia van admiraal Tromp. De eerste tocht van de Hollandia was echter met Michieltje op patrouille op de Noordzee. De Admiraliteit werd in 1795 opgeheven, de werf bleef bestaan tot 1915. Het laatste schip dat van de rijkswerf in 1909 te water ging, was een van vele met de naam Zeven Provinciën. Tegenwoordig kun je bij het Scheepvaartmuseum een replica van het VOC-schip De Amsterdam bezoeken.

Kijk, dat is nog eens rap bouwen!
Over admiraals en admiraliteiten lees ik (kort samengevat) op de site van de Bataviawerf: De eerste "Admiraal van der Zee" was hertog Philips de Stoute in 1385. Deze ambtenaar had tot taak de Vlaamse kustwateren en vanaf 1450 ook het huidige Nederlandse kustgebied te beschermen. De standplaats van deze admiraal was Veere. Deze Zeeuwse plaats is dus eigenlijk de oudste marinebasis. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd rond 1572 door de opstandige steden Veere, Zierikzee en Middelburg een eigen admiraliteit opgericht, daarna volgden steden in de Hollandse en Friese gewesten ... en pas in 1585 Amsterdam.

10 januari
Michieltje-de-film (nog 16 dagen): Amsterdam en Michieltje. In het De Ruyterjaar (2007) hing langs het spoor bij het CS een banier met de tekst: Admiraal de Ruyter: your golden age starts here. Het zou natuurlijk beter zijn geweest als er had gestaan: your golden age ends here. Op 18 maart 1677 werd Michieltje begraven in de Nieuwe Kerk. Er kwam heel wat volk op af. De stad hield en houdt van Michieltje maar om hem nu "voormalige Zeeuw" te noemen zoals Ons Amsterdam (juni 2014) doet? Zeeuw ben je voor het leven. Dat weet iedereen. Michieltje is een Vlissinger en, oké, 21 jaar lang ook Amsterdammer.

De kist van Michieltje in de Nieuwe Kerk was tot 1880 open. Het graf kun je sindsdien niet meer bezoeken. Geloof me, dat willen we ook niet. Toen Frits (nazaat in de 11de graad) met zijn opa in 1948 een blik in de kist wierp, was hij niet blij. Michieltje had tijdens de slag bij de Etna een been verloren en overleed een week later op 29 april 1676 aan wondkoorts. Michieltje kreeg geen zeemansgraf. De balseming aan boord van het schip De Eendracht is niet goed gedaan en het geamputeerde been ... dat lag er gewoon los bij. We kunnen wel een kijkje nemen in de Nieuwe Kerk bij het grafmonument (1681) van Rombout Verhulst.

11 januari
Michieltje-de-film (nog 15 dagen): The making of Michiel de Ruyter (niet de film) vond plaats in Vlissingen. Hier werd onze held op 24 maart 1607 geboren, hier beklom hij de kerktoren en hier draaide hij aan het touwslagerswiel. Waar het geboortehuis stond, is niet precies bekend. Men neemt aan dat het in de Sint-Jacobsstraat was. Alles wat we weten over zijn leven is omgeven door mythevorming. Na archiefonderzoek is vastgesteld dat de Sint Jacobskerk in 1616-17 daadwerkelijk in de steigers stond. Dat maakt het iets aannemelijker dat een 9-jarig jongetje via de buitenkant de toren beklom. Onze held zou dit verhaal zelf aan zijn kinderen verteld hebben die het op hun beurt vertelden aan Michieltje's eerste biograaf Gerard Brandt. Dat boek "Het Leven en Bedryf van den heere Michiel de Ruiter" verscheen al in 1687, kort na zijn dood, en is vanzelfsprekend een heldenepos geworden, een mix van feit en fictie, maar ook dé bron voor alles wat daarna over onze held is geschreven.

Het Wiel van Michiel heeft meer dan honderd jaar in Middelburg gestaan en is nu een van de topstukken in de collectie van het Vlissingse MuZEEum. Het touwslagerswiel is afkomstig van de lijnbaan van de redersfamilie Lampsins, waar Michieltje in 1618 als touwslager in dienst trad. In 1875 dicht de Amsterdamse schoolmeester A.L. de Rop "De draaiersjongen", dat bekend wordt als "In een blauw geruite kiel". Het MuZEEum is overigens gevestigd in het voor die tijd ultra-moderne woonhuis dat Cornelis Lampssins in 1641 aan de Nieuwendijk liet neerzetten.

12 januari
Michieltje-de-film (nog 14 dagen): Deze gravure toont Vlissingen op 28 april 1613. Het is de dag van de aankomst van "winterkoning" Frederik de Vijfde, kleinzoon van Willem van Oranje. Deze is pas getrouwd met Elizabeth Stuart, zeilde met het huwelijksbootje de Noordzee over en kan hier rekenen op een warm onthaal door zijn neven, prins Maurits en Frederik Hendrik van Oranje, en de bevolking van Vlissingen die massaal is uitgelopen.
Michieltje is zes jaar en ook hij staat te kijken naar het schouwspel. Welke knul van die leeftijd, die hier woont en geen zitvlees heeft, wil níet naar zee als je zoiets ziet?

De gravure uit 1618 is te bekijken op de site van het Rijksmuseum . Overzicht van de Michiel-gerelateerde items in het Rijksmuseum.

13 januari
Michieltje-de-film (nog 13 dagen): Nieuwstraat 13 is het enige huis in Vlissingen waarvan we zeker weten dat onze held er heeft gewoond. Michieltje koopt De Gecroonde Liefde in 1649. Zijn eerste vrouw (Mayke Velders) en eerste dochter (Aelken) zijn tien maanden na het huwelijk in 1632 overleden. In 1636 trouwt hij met Neeltje Engels, die in 1650 zal overlijden. In 1652 wordt Anna van Gelder zijn derde vrouw, met wie hij naar Amsterdam verhuist. Michieltje heeft in de jaren daarvoor voldoende geld verdiend om te kunnen rentenieren. Hij wil meer tijd doorbrengen met vrouw en kinderen. Eigenlijk wil hij niet meer naar zee. Dat zit er helaas voor Michieltje niet in. Het vaderland heeft hem nodig. Hij wordt Zeeuws admiraal in Hollandse dienst en zal nog bijna een kwart eeuw op zee doorbrengen. Dat hij tussen alle zeeslagen door blijft hopen op een terugkeer naar zijn geboortestad blijkt wel uit het feit dat hij De Gecroonde Liefde pas 11 elf jaar na zijn verhuizing naar Amsterdam verkoopt.

Michieltje had twee zoons die kinderloos bleven. Er zijn daarom geen afstammelingen in de mannelijke lijn. Er waren wel dochters (zes in totaal) en kleinkinderen (ook voornamelijk meisjes). Iemand die De Ruyter of De Ruiter heet, is geen nazaat. Nakomelingen van Michieltje heten De Ruyter-de Wildt. Dat komt omdat in 1817 Jacoba Maria Parker (nazaat in de 6de graad), getrouwd met ene Jacobus de Wildt, van koning Willem de Eerste toestemming krijgt om de naam De Ruyter te mogen gebruiken. De familie De Ruyter-de Wildt (inmiddels 12-gen) is actief in de Stichting Michiel de Ruyter, opgericht in 1995. Enkele nakomelingen lopen mee in de begrafenisstoet in de film.

14 januari
Michieltje-de-film (nog 12 dagen): 't Is of die jongen aan het paddelen is, schreeuwde een matroos, al op bladzijde 2, en zo komt de scheepsjongen van Michieltje aan de naam waarmee hij faam zal verwerven. Zijn populariteit heeft hij te danken aan Johan H. Been wiens boek "Paddeltje" al in 1908 verscheen, tijdens het De Ruyterjaar (2007) aan zijn 46ste druk toe was en daarom tot de klassiekers van de jeugdliteratuur mag worden gerekend. Paddeltje (zijn echte naam is Klaas Ariensze) heeft een standbeeld gekregen bij het Arsenaal in Vlissingen. Ik vraag mij ineens af of Paddeltje ook een rol heeft in de film.
PS: #MichieldeRuyterFilm meldt dat er wel scheepsjongens voorkomen in de film maar niet speciaal dit figuur.

Het gehele boek met de illustraties van Johan H. Isings (ook bekend van schoolplaten) is online beschikbaar bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. Er is ook een vervolg geschreven over de avonturen van Paddeltje: "Om de schatten van Il Tigretto" en nog een derde deel zonder Paddeltje: "De drie matrozen van Michiel de Ruyter".

15 januari
Michieltje-de-film (nog 11 dagen): Als onze held geboren wordt, is de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden al veertig jaar in oorlog met Spanje. Michieltje's eeuw staat dan wel bekend als de Gouden Eeuw, maar in feite waren het barre tijden. Het was oorlog, tachtig jaar lang, met een gevechtspauze van twaalf jaar. Met de Vrede van Münster (1648) kwam wel een einde aan de Opstand tegen Spanje maar geen pais en vree. Tegen de Fransen en Engelsen volgt de ene zeeoorlog op de andere. Het standbeeld dat op 25 augustus 1841 in bijzijn van koning Willem de Tweede werd onthuld, is eigenlijk een oorlogsmonument. Daarvan getuigen de twee bronzen kanonslopen op houten rolpaarden aan weerszijden van het beeld. Ze zijn afkomstig van Michieltje's vloot en werden in 1905 opgevist uit de Straat van Messina.

Het beeld, naar ontwerp van Louis Royer, is in gietijzer gegoten bij Paul van Vlissingen en Dudok van Heel in Amsterdam. Vlissingen moest toen al op de centjes letten. Om kosten te besparen werd het standbeeld niet uit brons gegoten, maar van gietijzer gemaakt en daarna groen geverfd opdat het toch een bronsachtige uitstraling kreeg.
Michieltje keek de eerste jaren de stad in. Op 23 augustus 1894 verhuisde het beeld naar het Keizershoofd, aan de kop van de net aangelegde Boulevard de Ruyter. Sindsdien kijkt Michieltje uit op zee.
Ook in het buitenland wordt Michieltje vereerd. Zo is er in Debrecen, Hongarije, sinds 1895 een gedenknaald die herinnert aan de bevrijding op 11 februari 1676 bij Napels van 26 predikanten die wegens hun geloof tot galeislaven waren veroordeeld. In juli 2007 is bij het standbeeld in Vlissingen een gedenksteen geplaatst ter herinnering aan deze bevrijdingsactie.
Bioscoopjournaal 1 januari 1967 waarin het beeld te zien is en de vlootschouw ter herdenking van Michieltje's geboortejaar.

16 januari
Michieltje-de-film (nog 10 dagen): Terwijl de eerste berichten over muiterij tegen "Michiel de Ruyter" (de film) binnen druppelen, gaat het hier vandaag over de terugkeer van het standbeeld dat nu niet meer groen is. Enkele jaren geleden onderging het beeld een grondige restauratie. Het was van binnenuit gaan roesten. Toen het beeld in november 2010 van zijn sokkel werd getild, stonden Vlissingers er bij te huilen. En toen het na acht maanden terugkeerde, was het één groot feest in de stad. Burgemeester Roep, andere notabelen en leden van de familie De Ruyter de Wildt waren erbij aanwezig. Er kwamen ook drommen gewone burgers (en een enkele toerist uit Amsterdam) af op de de onthulling 5 juli 2011, bewoners hingen de vlag uit en er werden Michieltje-bolussen uitgedeeld. Koning Willem de Derde schitterde door afwezigheid.

De eerste onthulling in 1841 werd gedaan door koning Willem de Tweede in bijzijn van de prinsen Willem, Alexander en Hendrik. Na de verhuizing naar het Keizersbolwerk werd de tweede onthulling (25 augustus 1894) verricht door koningin-regentes Emma. Zelfs bij de "onthulling" van de scheepskanonnen waren koningin Wilhelmina en prins Hendrik aanwezig. Maar bij de terugkeer van Michieltje op 5 juli 2011 is niemand van de koninklijke familie aanwezig.
Film van Rene Cornelisse van de onthulling in 2011.
Het herstelwerk werd gedaan in de smederij Oldenhave in Vorden, ook verantwoordelijk voor de restauratie van de fontein met Betje Wolff en Aagje Deken op het Bellamyplein.
Filmpje uit smederij Oldenhave over de restauratie.

17 januari
Michieltje-de-film (nog 9 dagen): "We brengen de mariniers thuis, naar de geboortegrond van Michiel de Ruyter", zei minister van Defensie Hennis-Plasschaert toen ze de overeenkomst voor de nieuwe marinierskazerne in Ritthem ondertekende. Er stond een groepje mariniers uit Michieltje's tijd over haar schouder mee te kijken. (PZC, 190614)
Michieltje, marine, mariniers ... ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. En dat is niet, zoals vaak wordt geopperd, omdat onze held de oprichter is van de marine. Die eer valt toe aan de Habsburgse keizer Maximiliaan de Tweede, die op 8 januari 1488 besloot tot de Ordonnantie op de Admiraliteit. Dat was ruim honderd jaar vòòr de geboorte van Michieltje. In 1813 kreeg de marine van koning Willem de Tweede de koninklijke status. De Admiraliteit zetelt heden ten dage in Den Helder.
Het is zelfs de vraag, zoals ook wordt gezegd, of Michieltje kan worden gezien als de oprichter in 1665 van het Korps Mariniers: soldaten met zeebenen. Zijn goede vriend Johan de Witt, raadspensionaris van het graafschap Holland in het Eerste Stadhouderloze Tijdperk, speelde een niet te onderschatten rol. Inderdaad, een van de broers De Witt die in het Rampjaar 1672 dusdanig gruwelijk aan hun einde kwamen dat er voor de kind-vriendelijke versie van "Michiel de Ruyter" acht seconden uit de film moesten worden geknipt.
Mariniers heten dan ook niet Michieltjes, maar Jantjes. Het zijn echte jongens van Jan de Witt.
Er zijn veel marineschepen vernoemd naar de admiraals De Ruyter en Tromp. Op het buitenplein van het Marinemuseum in Den Helder staat het brughuis mét radarbol opgesteld van het voormalig geleide wapenfregat Hr. Ms. De Ruyter dat van 1976 tot 2001 afwisselend met zusterschip Hr. Ms. Tromp dienst deed als vlaggeschip van de Koninklijke Marine. De krachtige 3D radar die tot op 400 km afstand tot ruim 100 doelen kan traceren (niet alleen de richting en de afstand maar ook de hoogte) is een publieksattractie geworden. Het fregat Zr. Ms. De Ruyter (met de NAVO-aanduiding F804 op de boeg) doet vanaf 2004 dienst als luchtverdedigings- en commandofregat. In 2008 begeleidde het schip voor het Wereldvoedselprogramma 60.000 ton veilig naar Somalië. In de jaren daarna deed het fregat zijn naam eer aan en beschermde de koopvaart tegen de kaapvaart.

Bij het marinemuseum in Den Helder kun je zelf "Jantje" spelen en met de luchtafweerbatterij van Hr. Ms. kruiser De Ruyter vijandelijke toestellen uit de lucht schieten. Ik heb er geen game gevonden waarbij je nozems uit het CS kunt jagen (4 april 1967) of hippies van de Dam (25 augustus 1970).
Het is de bedoeling dat de mariniers in 2019 verhuizen naar de nieuw te bouwen Michiel Adriaanszoon de Ruyterkazerne op het buitenhaventerrein bij Ritthem, omdat, zoals VDD-wethouder Jacques Damen het verwoordde, "mariniers horen aan het water, niet in het zand" (PZC/Ondernemer, 150613). Het opleidingscentrum blijft in de Van Ghentkazerne in Rotterdam. De Van Braam Houckgeestkazerne in Doorn wordt gesloten.

18 januari
Michieltje-de-film (nog 8 dagen): De Zeven Provinciën was niet zomaar een "tall ship", het was in feite een marineschip. Als het aan Vlissingen ligt, komt niet alleen de Marinierskazerne maar ook het admiraalsschip van Michieltje terug naar zijn geboortestad. Op de Bataviawerf in Lelystad wordt momenteel een replica op ware grootte gebouwd.
Het originele schip werd in een half jaar tijd gebouwd. Dat gebeurde niet in Amsterdam, maar aan het Haringvliet op de admiraliteitswerf van de Maze. Michieltje wordt in 1666 overgeplaatst naar Rotterdam en op 28 maart van dat jaar zet hij voor het eerst voet aan boord van de Zeven Provinciën. De strijd op zee was seizoensgebonden. De vloten voeren pas in de loop van mei uit en het eerste treffen was meestal ergens in juni. De vuurdoop voor de Zeven Provinciën was bijvoorbeeld op 11 juni 1666 wanneer de Nederlandse en de Engelse vloot elkaar treffen op de Noordzee. Het was de langste zeeslag aller tijden die vier dagen zou duren.
Werd de originele Zeven Provinciën in een half jaar tijd gebouwd, aan de replica wordt reeds vele jaren gewerkt. De kiellegging was op 17 mei 1995. Op de Bataviawerf kun je de voortgang bekijken. In "Michiel de Ruyter: de film" komt de werf in beeld. Er zijn verschillende scènes opgenomen. In de zeeslag op het Markermeer komt de Batavia in actie. Ook tall ships Etoile du Roy (bekend van de TV-serie over Horatio Hornblower) en de Shtandart doen mee. Honderden andere schepen worden er later op de computer aan toegevoegd.
De Zeven Provinciën was overigens niet het eerste schip met deze naam. Er waren twee voorgangers en een vijftal opvolgers.

De werf is genoemd naar de Batavia (het schip dat op zijn eerste reis in 1929 verging) en is ook de bijnaam van Willem Vos die er van 1985 tot 2001 scheepsbouwmeester was. De reconstructie van een Oost-Indiëvaarder op authentieke wijze zonder enige concessie aan bouwwijze en materiaal was zijn idee en een gedurfd plan. Velen hielden het voor onmogelijk. Een 17de eeuws zeilschip ging zo'n 20-40 jaar mee voordat reparatie niet meer loonde en het schip werd opgelegd. Met de schepen is ook de bouwkennis van toen verdwenen. Het ambacht moest opnieuw ontwikkeld worden. Dat gebeurde op de werf door honderden vrijwilligers die ook een geheel nieuw vocabulaire onder de knie moesten krijgen. Veel informatie over het uiterlijk en details van schepen haalden ze uit het werk van maritieme schilders, zoals Willem van de Velde de Oudere die van Michieltje hoogstpersoonlijk toestemming kreeg daags voor het gevecht op een van de schepen aanwezig te zijn. Het werd uiteindelijk een succesverhaal. Op 4 oktober 1985 werd de kiel gelegd en een kleine tien jaar later, op 13 april 1995, werd "de Bataaf" te water gelaten. Willem "Batavia" Vos werd geridderd en de Batavia maakte een glorieuze entree tijdens Sail 1995. Bij de Olympische Spelen van 2000 in het Australische Sydney trok de Batavia als "Holland House" veel bekijks.

Ik was op de werf vijf dagen na de grote brand in oktober 2008. Geen ramptoerisme, louter toeval. Het was een bijzonder triest gezicht. De zeilmakerij, diverse kantoren, de werkplaats van de werf én de tien zeilen van de Batavia zijn bij de brand in vlammen opgegaan. De schepen bleven gelukkig onbeschadigd. Je kon wel schroeiplekken op de staanders van de Zeven Provinciën zien. Ik ben toen donateur geworden, niet alleen omdat het prachtig is dat zulke schepen worden nagebouwd, maar vooral ook vanwege de sfeer op de werf, waar onder de bezielende begeleiding van medewerkers en vrijwilligers jongeren met zoals dat heet "een grote afstand tot de reguliere arbeidsmarkt" de nodige vakkennis en werkervaring opdoen. De Bataviawerf is een indrukwekkend ambachtelijk kenniscentrum en werkervaringsproject dat wereldwijd faam heeft verworven.

19 januari
Michieltje-de-film (nog 7 dagen): Ik weet niet of er in Limburg of Drenthe een hotel is dat de naam Zeven Provinciën draagt. Het oudste hotel van Texel (uit 1666) aan De Ruyterstraat (sic) in Oudeschild heet in ieder geval wel zo en er wordt gefluisterd dat onze held er gelogeerd heeft. Michieltje zou ook het kleine Zeemanskerkje bezocht hebben.
Er liggen op het eiland zeker voetsporen van Michieltje. De rede van Texel was een belangrijke ankerplaats voor zeeschepen die er, soms wekenlang, lagen te wachten op gunstige wind en tij vooraleer via het Marsdiep de Noordzee op te varen.
Grote zeeschepen kwamen altijd bijna leeg aan bij de rede. Met minimale bemanning en zo weinig lading dat het schip nog net stabiel bleef, werd via de diepste geulen de ondiepe Zuiderzee doorkruist. Op de rede werden ze in gereedheid gebracht voor de lange reis. Lading en bemanning werden met platbodems aangevoerd. Drinkwater werd vanuit de Wezenputten over de Skilsloot in tonnen met bootjes naar de haven gebracht en daar over de dijk gehesen. Door het hoge ijzergehalte was dit water uit de Skilsloot langer houdbaar dan water van elders.

Aan het einde van het Skillepaadje vind je de Wezenputten, waarvan het water werd verkocht aan de schepen die uit Texel vertrokken. De putten waren eigendom van het weeshuis in Den Burg. In de verte zie je het Zeemanskerkje en de molen van Oudeschild.

20 januari
Michieltje-de-film (nog 6 dagen): Na de uitstapjes naar Den Helder, Lelystad en Oudeschild keren we vandaag terug naar Vlissingen en wel naar de Zeevaartschool. De oprichting van de Ruyterschool (sinds 1978 Maritiem Instituut De Ruyter, tegenwoordig De Ruyter Academy) was een rechtstreeks gevolg van de inspanningen van het Nationale Comité ter herdenking van de geboortedag van Michiel de Ruyter, dat een inzamelingsactie hield om de bouw van een zeevaartschool in Vlissingen mogelijk te maken.
In 1903 was in Vlissingen de Vereniging Zeevaartschool opgericht met als doel "het stichten en besturen eener school waar onderwijs gegeven wordt in de zeevaartkunde". Er kwamen twee leslokalen in de Frans Naereboutstraat. Tijdens de Ruyterfeesten op 23 maart 1907 (de geboortedag zelf viel op een zondag, vandaar) was aan Boulevard Bankert een paviljoen opgericht waar de eerste steenlegging door prins Hendrik plaats vond. De feestelijke opening volgde in 1909, wederom door prins Hendrik, die beschermheer was tot 1934. Hij werd in die functie opgevolgd door prins Bernhard.
Het gebouw-met-het-torentje zoals wij dat kennen en sinds 2009 rijksmonument is, lijkt overigens niet op de oorspronkelijke Ruyterschool. Leuk detail: dat had een traptorentje met een windwijzer in de vorm van de Zeven Provinciën. In november 1944 werd de school en het grootste deel van de inventaris verwoest. Het zou dertien jaar duren vooraleer op 1 mei 1953 de nieuwe Ruyterschool in gebruik kon worden genomen.
Op 28 juni 2013 werd door bijna duizend oud-leerlingen, docenten en medewerkers afscheid genomen van de oude school die dicht ging voor renovatie. De Vereniging van Oud Leerlingen (VOL) telt 750 leden in de leeftijdscategorie 21 tot 80plus. Met een maandelijkse soos, bedrijfsbezoeken, gastcolleges, uitjes door het hele land, reünies, sportactiviteiten en vijfmaal per jaar ZeelandMaritiem.net, waarbij VOL-ers kunnen netwerken met maritiem actieve bedrijven van zuidwest-Nederland, is VOL een uitermate actieve vereniging.
Het markante gebouw met het torentje (Boulevard Bankert 156) wordt na de renovatie een zorgcentrum. Naast de oude school op BB 154 komt een 8 verdiepingen hoge leertoren. Dit nieuwe onderkomen van Maritiem en Logistiek College De Ruyter zal na de zomervakantie, met de start van het schooljaar 2015-16, in gebruik worden genomen.

In juni 2013 namen we nog een kijkje op de Zeevaartschool vòòr de renovatie. De bovenste foto dateert van juni 2014 (google street view). De site van VOL heeft oude foto's inclusief het gebouw aan de Naereboutstraat.
Voor de school zit Blikje. Zeevaartscholieren werden "blikken" genoemd vanwege het embleem op de pet die wat blikkerig aandeed. De leerling op dit beeld van Jan Haas uit 1990 is gekleed in het tot 1988 gebruikelijke uniform. Zijn pet en boeken liggen naast hem. In zijn handen houdt Blikje een gevouwen papieren bootje.

21 januari
Michieltje-de-film (nog 5 dagen): Bij een held hoort prullaria; merchandise heet dat tegenwoordig. Iemand die letterlijk alles van Michieltje wil verzamelen, wordt òf heel verdrietig òf is miljonair. Ik ben het een noch het ander, maar omdat ik het onderwerp slavernij zo lang mogelijk wil uitstellen, ga ik het vandaag hebben over prullaria met een goede doel-stelling.
In het herdenkingsjaar 1907 werd het "Michiel de Ruijter Spel" geboren. In 1972 bracht een fabrikant het opnieuw op de markt. Het "Michiel de Ruijter Spel" werd het vierde deeltje in een serie - na "Nederlandsch Ganze Spel" (1780), "Strijkweg en Geefwat Spel " (1820) en "Oud Vlaamsche Ganzenbord Spel" (1870). De spellen werden weggegeven niet, zoals je zou verwachten, bij pakken De Ruijter hagelslag maar bij potten Moccona oploskoffie. Bij kleine potten zat één spel, bij grote (200 gram) twee spellen.
In 2009 werd een replica van het "Michiel de Ruijter Spel" (de Moccona-versie) uitgegeven door de Kiwanisclub Vlissingen. Met de aanschaf steunde de koper de restauratie van het standbeeld van Michieltje.
Onze held was door Kiwanis al eerder ingezet voor het goede doel. In het herdenkingsjaar 2007 werd in samenwerking met de stichting Eureducation het stripalbum "Het geheim van Michiel de Ruyter" uitgegeven. Met de opbrengst werd een Zeeuwse gastenkamer in het Rotterdamse Ronald McDonald Huis Sophia Kinderziekenhuis mogelijk gemaakt.
Geen prullaria, wel leuk om te weten: ook in Cambodja staat sinds 2011 een De Ruyterschool. Deze basisschool is het trotse resultaat van de actie "Zeeland helpt Cambodja".
Meer informatie over Zeeland helpt Cambodja bij Kiwanis.

22 januari
Michieltje-de-film (nog 4 dagen): Wat weten we eigenlijk van Michieltje? Er is veel over onze held geschreven. Je kunt er een bibliotheek mee vullen. Maar zoals het een echte held betaamt, heeft zijn levensverhaal mythische proporties aangenomen en is nauwelijks uit te maken wat feit is en wat fictie. Dat geldt overigens net zo goed voor stripalbums als voor meer wetenschappelijk bedoelde boeken en artikelen. Zelfs over zijn naam kunnen deskundigen het niet eens worden. Sinds wanneer en waarom ging Michieltje zich "De Ruyter" noemen? Waarom niet "Michieltje Bestevâer"? Opvallend was het betoog in 2007 van een medewerker van het Zeeuws Archief dat Michieltje helemaal niet "De Ruyter" heette maar "Michieltje Trouwhand". Dat moest even later weer ingetrokken worden. Het bleek om een andere persoon te gaan, maar het heeft het Zeeuws Archief wel publiciteit opgeleverd - en mij op kosten gejaagd want ik ben een van degenen die het boekje Kapitein Trouwhand. De Zeeuwse jaren van Michiel Adriaenszoon de Ruyter, 1607-1655 kocht vòòr het uit de handel werd genomen.
We weten al evenmin hoe onze held er in het echt uitzag. Ik dacht eerst dat àls ze 'n beetje goed konden schilderen, de portretten van Hendrick Berckman (1655), Karel du Jardin (1669) of Ferdinand Bol (1676) het meest op hem zouden lijken. Maar toen zei een nazaat dat die portretten "geschildershopt" zijn. Dat schilders het in die tijd altijd mooier maakten dan het in werkelijkheid was.
Bij de ouderen onder ons zal bij het uiterlijk van Michieltje wellicht het personage voor ogen staan zoals dat op het honderd gulden-biljet is afgedrukt dat 1970 tot 1985 in omloop was.
Wie in elk geval NIET op Michieltje lijkt, is Geert Wilders. Hij liet zich begin 2009 (toen nog met Hero Brinkman) voor de serie "Heroes" vereeuwigen als Michieltje, maar weigerde zijn blonde haardos te verstoppen onder een 17de eeuwse pruik.
Over vier dagen weten we of we ons 'n hoedje gaan schrikken als we in de Jumbo onze held boodschappen zien doen. Dan weten we of Frank Lammers erin geslaagd is een geloofwaardige Michieltje neer te zetten.

"Heroes" was een project van William Rutten en Marco Lap. De kunstwerken werden in november 2012 geveild in galerie Melchior. De opbrengst (€25.790) ging naar de stichting KiKa.
Een overzicht van Michieltje in de kunst is te vinden op de site van stichting Michiel de Ruyter.

Jumbo-man Frank Lammers kent vele voorgangers. Links ziet u de vertolker van Michieltje tijdens de herdenking op 1 januari 1957 (beeld Polygoon). In het midden Rob Maaskant, een van de tien "nieuwe Michiels" in het project van Rem van den Bosch (beeld CTV Zeeland), maar daarover later meer.

23 januari
Michieltje-de-film (nog 3 dagen): In 2007 werd de 400ste geboortedag van Michieltje gevierd. Koningin Beatrix luidde op 23 maart in Vlissingen de scheepsbel van de Hr. Ms. Zeven Provinciën en het De Ruyterjaar kon van start gaan. Het hele jaar door waren er in Zeeland en op verschillende plaatsen elders in het land tentoonstellingen en activiteiten rond onze held. Hoogtepunt van de festiviteiten was Sail de Ruyter in augustus. In het voormalige Floriade-gebouw in Vijfhuizen kon je langs zandsculpturen door het leven van onze held wandelen.

De herdenking op 23 maart 1907 (links) en 1 januari 1957 (rechts) in Vlissingen. Tijdens De Ruijter-feesten werd de triomfantelijke terugkeer van de slag bij Chatham nagespeeld. Daar zijn mooie Polygoon-beelden van bewaard gebleven.

De zandsculpturen Held van Nederland en de Zeven Provinciën in Vijfhuizen.
Het idee om iets met Michieltje te doen, ontstond in de aanloop naar het herdenkingsjaar 2007. Het kwam er niet van. Het is indertijd bij een verslag van Sail de Ruyter gebleven. Dit jaar is dan wel geen écht De Ruyterjaar, maar door alle publiciteit rond het uitbrengen van de film begint er wel op te lijken. "Michiel de Ruyter" (de film) was een goede aanleiding om het plan "iets met Michieltje" te doen ook uit te voeren. Het is min of meer toevallig een soort blog op Facebook geworden.
De geboortedag van Michieltje wordt iedere vijftig jaar op grootste wijze gevierd. Zoiets maak je dus niet elke dag mee. Toen ik met het blog bezig was, ontdekte dat ik in 1957 (de vorige herdenking) als klein hummeltje voor het eerst bij het standbeeld van onze held stond. Of ik 2057 ook nog ga meemaken, is hoogst onzeker.

24 januari
Michieltje-de-film (nog 2 dagen): Het gerommel dat je de laatste dagen in de Nieuwe Kerk kunt horen, is niet afkomstig van een djembe bij de tentoonstelling "Magisch Afrika", maar komt van onder het praalmonument vandaan. Het is Michieltje die zich omdraait in zijn graf. Onze held ziet anno 2015 zijn portret besmeurd met een misdadigersbalkje en zijn naam verhaspeld tot Michiel de Rover.
Michieltje mag dan bij leven al een volksheld zijn geweest, hij ondervond ook aan den lijve dat de stemming ineens kan omslaan. Niet ver van de plek waar Michiel de Rover op de avond van de première een lawaaidemonstratie wil houden, stond op 6 september 1672 een boze menigte bij hem op de stoep. Hij werd ervan beschuldigd de vloot aan de Fransen te willen verraden. De sfeer sloeg na een aantal overwinningen ook weer om. Dat hij in het harnas sneuvelde (op zee, in dienst van het vaderland), kwam zijn populariteit zeer ten goede. De begrafenisstoet in 1677 was de langste die ons land ooit gezien had.
In de jaren na het ontstaan van de monarchie, nu 200 jaar geleden, begon de verering van "onze" zeehelden aan een opmars. Het standbeeld van Michieltje was in 1841, na Jacob Cats (ook een Zeeuw), de tweede Nederlander op een voetstuk van de vele die nog zouden volgen. Ook werden in de tweede helft van de 19de eeuw hele wijken naar zeehelden vernoemd. Zo zijn er veel steden met een Admiraal de Ruyterweg. In Amsterdam hebben we ook een Coen- en Piet Heintunnel en zo meteen ook nog een Michiel de Ruytertunnel onder het CS.
De heldenverering hield aan in de beginjaren van de 20ste eeuw, toen het nationalisme hoogtij vierde. De herdenking van de 300ste geboortedag van Michieltje in 1907 werd uitbundig gevierd. Er was toen naast Vlissingen ook een landelijke herdenking in de hoofdstad. Michieltje werd dat jaar tevens de eerste (niet-regerende) burger op een postzegel. Maar de herdenking in 1957 was de laatste die groots was opgezet. De interesse voor "onze helden" nam in de periode na de Tweede Wereldoorlog geleidelijk af.
Toenmalig premier Joop den Uyl distantieerde zich in 1976 van de herdenking van Michieltje's 300ste sterfdag op 29 april. Hij was van mening dat heldenverering niet meer van "deze" tijd was en wenste er geen overheidsgeld in te steken. Er waren teveel schaduwkanten aan het optreden van Michieltje, bijvoorbeeld zijn rol bij de herovering op de Engelsen van slavenforten aan de West-Afrikaanse kust in 1665. De admiraal had zijn mannen na de overwinning een vrijbrief om te plunderen gegeven en de andere kant op gekeken toen binnenlandse hulptroepen een slachting aanrichtten onder de plaatselijke bevolking.
In deze context begrijpen we nu ook beter de leus in 2007 van het Scheepvaartmuseum: "Michiel de Ruyter is terug!" Onze held terug van weggeweest, heldenverering mocht weer.
Aan de voorzitter van de Zeeuwse Stichting 400 jaar De Ruyter, André Bakker, werd de vraag gesteld: Waarom wordt De Ruyter een jaar lang herdacht? Bakker: "Omdat Michiel Adriaanszn. de Ruyter een van de grootste helden aller tijden is. Zonder De Ruyter zou Nederland in zijn huidige vorm niet bestaan. De Ruyter heeft ervoor gezorgd dat Nederland een handelsnatie kon blijven" (Zeeuws Tijdschrift jaargang 56, 5/6, 2006: 10).

Links: "Het oproer stak even onverwacht op als een zomerstorm op zee. Om een uur 's middags, na het sluiten van de beurs, zag men niemand bij het huis, en een ogenblik later kwam het gepeupel, mannen en vrouwen, van alle kanten aangelopen zodat het mensen leek te regenen en de hele straat op het Waalseiland aan weerskanten van het huis zo vol stond dat men over de hoofden had kunnen lopen. Er werd geschreeuwd dat men het huis wilde plunderen" (Gerard Brand, hertaling, 2007: 186). Het opstootje voor Michieltje's huis in 1672 werd door Simon Fokke vereeuwigd (1782, beeld: Rijksmuseum). Rechts: De koningskroon van Ardra (1664, beeld: Rijksmuseum). De kroon (indrukwekkend maar van goedkoop materiaal) was bedoeld als een geschenk van de Engelsen aan de koning van Ardra aan de Afrikaanse westkust. Ze hoopten er de handelsbetrekkingen, vooral de slavenhandel, mee te verstevigen. De kroon bereikte zijn bestemming niet, maar werd buitgemaakt door Michieltje die er op uit was gestuurd om de Engelsen te verjagen van de forten aan de Afrikaanse kust. NB: Deze toelichting is van het Rijksmuseum. Ewald Vanvugt schrijft: "Deze buit wordt nog altijd in het Rijksmuseum te Amsterdam bewaard, een symbolisch beeld van De Ruyters redding van de Nederlandse slavenhandel, een tastbare kroon op dit werk" (Zeeuws tijdschrift, jaargang 56, 5/6, 2006: 22).

Vlissingen is altijd trots geweest op haar beroemdste inwoner aller tijden. In 2007 kon je in verschillende winkels met een ruitertje betalen. Vanzelfsprekend werd de muntenset een verzamelaarsobject. Rechts prijkt het portret van Michieltje op de onbetaalbare nieuwbouw in het Scheldekwartier.

25 januari
Michieltje-de-film (nog 1 dag): Morgen is de première. Ik zal er niet bij zijn, niet op het rode pluche, niet op de kade. Ik denk inmiddels dat de film helemaal niet over Michiel de Ruyter gaat. Titel én reclamecampagne eromheen suggereren dat het leven van Michieltje eindelijk te zien is op het witte doek. Maar ik verwacht niet dat we Michieltje zien opgroeien in Vlissingen. Er wordt geen toren beklommen, niet aan het touwslagerswiel gedraaid. We zien geen Paddeltje, geen Jan Compagnie. De walvis-, koop- en kaapvaart komen niet voorbij. Geen "Hallo Rembrandt - Dag Michieltje".
De film had "1672" moeten heten of iets dergelijks. Want dit gaan we wèl zien: hoe de gebroeders De Witt gelyncht worden, het been van Michieltje eraf vliegt en verder heel veel politiek gekonkel en moord en zeeslag. Kortom, precies dat deel van zijn carrière dat Michieltje zelf het liefst had willen overslaan. Hij had de zee vaarwel willen zeggen, thuis willen zijn bij vrouw en kinderen en willen rentenieren van het kapitaal dat hij als koopman en kaperkapitein had verdiend. Maar dat levert natuurlijk geen publiekstrekker op. Hoewel ... Frank Lammers als "gewone" knaap in "Wilde mossels" en "De marathon" leverde toch interessante films op.
Vanochtend werd me gevraagd: "Vind je hem nu een held of een boef?" Mijn mening (die er als verhalenverteller niet echt toe doet) is in de afgelopen maand niet veranderd: Heilig was hij zeker niet, een held zeker wel, boef misschien ook wel. Ik doe zelf niet aan heldenverering maar als ik weer in Vlissingen ben, ga ik zeker bij Michieltje langs. Het blijft een soort jeugdidool, in dezelfde categorie als Ivanhoe, Eusebio en Jim Morrison.

26 januari
Michieltje-de-film (de premièredag): Als u na mijn verhaal van gisteren Michiel de Ruyter: de film toch wilt gaan bekijken, dan zijn er goede argumenten om dat in Vlissingen te doen. Op de eerste plaats is dat de geboortestad van Michieltje. Bovendien is het 700 jaar geleden dat Vlissingen stadsrechten kreeg. Bij het standbeeld van onze held wappert de speciale 700-vlag en op het Scheldeplein staat een klok waarmee wordt afgeteld naar de historische datum: 2 april 2015.
Een bezoek aan Vlissingen is tegelijk 'n bezoek aan de stad die eind vorig jaar door de provincie onder preventief financieel toezicht is geplaatst. Daar zult u overigens weinig van merken. Maar door de penibele situatie dreigt onder meer het Zeeuws maritiem muZEEum dicht te gaan. Na eerdere bezuinigingen ontving het museum vorig jaar nog 382.000 euro gemeentegeld, maar deze subsidie wordt vanaf 2016 gehalveerd. Sluiting van het muZEEum zou doodzonde zijn en voor een buitenstaander als ik ook niet goed te begrijpen.
Het muZEEum, gevestigd aan de Nieuwendijk in het Lampsinshuis (jawel, de eerste werkgevers van Michieltje), is in 2002 voortgekomen uit het Stedelijk Museum dat vroeger aan het Bellamyplein gehuisvest was. Driekwart van de collectie is eigendom van de gemeente. En de bezoekersaantallen van het relatief nog jonge museum nemen toe. Vorig jaar werden 27.555 bezoekers (31% meer dan in 2013) verwelkomd.
U kunt met uw museumkaart en tot 1 april ook met uw bioscoopkaartje gratis naar binnen. Tot april is in het muZEEum het nieuwste kunstproject te zien van de Rotterdamse fotograaf Rem van den Bosch. Was hij in 2012 nog op zoek naar het Nieuw Zeeuws Meisje, dit keer ging hij op zoek naar de Nieuwe Michiel. Zijn zoektocht naar het karakter van de hedendaagse Zeeuwse held heeft geresulteerd in een serie prachtige zwart-wit foto's en filmpjes waarin de deelnemers worden geportretteerd. Het zijn geen Bekende Zeeuwen maar "gewone" mannen die qua uiterlijk niet of nauwelijks op Michieltje lijken. De meeste hebben ook geen zeebenen, maar het is een genot om naar te kijken en te luisteren. Het is een bonte verzameling geworden: politiewoordvoerder, horecaportier, preparateur, tattookunstenaar, skater, chiropractor ... en ook Hector Loontjes komt voorbij, van stichting Sawasdee (Zeeland Helpt Cambodja).
Er is een wand gereserveerd waar bezoekers hun eigen held kunnen hangen - en dat mag dan ook een vrouw zijn.

Op zeven grote stations in Nederland was begin dit jaar een filmje over de Nieuwe Michiel te zien.
De filmpjes met de tien deelnemers (elk zo'n 5 minuten) werden eerder uitgezonden door CTV Zeeland en zijn ook, onder andere gesponsord door Jumbo (sic), hier online te bekijken.