|
Meister Eck(e)hart -
circa 1260-1328
|
Eckhart staat
weer volop in de belangstelling, zelfs zozeer dat hij
vaak wordt gezien als één van de meest typerende middeleeuwse mystici.
Dit beeld verdient verdieping,
maar ook nuancering. Allereerst behoort Eckhart tot een grotere groep
van mystici binnen de zogeheten Rijnlandse mystiek, met andere
Dominicanen als Heinrich Seuse en Johannes Tauler. Hun mystiek is
duidelijker anders dan die van de dominicaanse mystica Catharina van Siena.
Eckhart, afkomstig uit Thüringen, was niet alleen een mysticus, maar
ook theoloog, zelfs magister theologiae, één der
belangrijkste denkers binnen zijn orde. Hij doceerde enige jaren in
Parijs. In 1304 werd hij de eerste provinciaal van de Dominicanen in
hun provincie Saxonia. Van 1314 tot 1322 was hij in Straatsburg, waar
hij preekte voor de dominicaanse zusters in de Elzas. Ook verdedigde
hij er de positie van de Doninicanen en hun relatie met de begijnen.
Het lijkt opmerkelijk dat zo'n groot geleerde ook welsprekend was in de
volkstaal, maar de Dominicanen legden zich
nu eenmaal speciaal toe op prediking. Eckhart bracht het Middelduits
naar nieuwe hoogten. In 1326 kwam het in Keulen, waar Eckhart in 1322
de leiding van het dominicaanse studium generale
had gekregen, tot een proces tegen hem. Om zich in hoger beroep te
verdedigen ging hij naar het pauselijk hof, dat toen in Avignon
resideerde. In 1328 stierf hij daar. Hij maakte de gedeeltelijke
veroordeling van enige van zijn stellingen niet meer mee. Voor meer
informatie is er de zeer goede Duitse site over Eckhart.
Van Eckhart zijn behalve preken ook traktaten bewaard gebleven. Uit
zijn Parijse periode
is een aantal quaestiones, "vraagstukken" bewaard
gebleven. De preken zijn deels in het
Middelhoogduits, deels in het Latijn overgeleverd. Sommige preken
heeft Eckhart zelf geredigeerd, andere hebben zijn toehoorders en/of
toehoorsters genoteerd. Naast deze werken zijn ook de bronnen over zijn
leven en met name over het proces tegen hem opgenomen in de grote
-nog onvoltooide- moderne bronneneditie. Deze pagina presenteert
beknopt een aantal belangrijke bronnenuitgaven en studies rond en over
Eckhart.
Twee
recente Nederlandse artikelen over
Eckhart : Marcel Braekers, 'Meister Eckhart: theoloog en mysticus', Dominicaans
Leven 60/2 (2003) 10-16, en 'Wegen van innerlijkheid.
Eckhart, een
dominicaanse mysticus?', in: De weg van Dominicus. Predikers
in de
schijnwerpers, Guus Bary e.a. (ed.) (Nijmegen 2004) 77-98.
Edities
Vertalingen
Studies
Eckhart en de
Nederlanden
Mystiek
Links
Bibliografie
- Largier,
Niklaus, Bibliografie zu Meister Eckhart (Freiburg
(Zw.)., 1989).
- Largier, Niklaus, 'Meister Eckhart, Perspektiven der
Forschung', Zeitschrift für deutsche Philologie 114
(1995) 29-98.
- Largier, Niklaus, ‘Recent work on Meister Eckhart.
Positions, problems, new perspectives, 1990-1997', Recherches
de théologie et philosophie médiévales 65 (1998) 147-167.
Zie voor actuele aanvullingen de bibliografie op de website
van de Meister-Eckart-Gesellschaft.
Inleiding
Edities
Vertalingen
Studies
Eckhart en de
Nederlanden
Mystiek
Links
Edities
- Daniels, A. (ed.), Eine lateinische
Rechtfertigungsschrift des Meister Eckhart (Münster 1923).
- Karrer, O., en H. Piesch (eds.), Meister Eckharts
Rechtfertigungsschrift (Erfurt 1927).
- Seeberg, E., J. Koch e.a. (eds.), Meister
Eckhart. Die deutschen und die lateinischen Werke
(Stuttgart-Berlin 1934-), I: Die deutschen Werke,
Josef Quint (ed.), II : Die lateinischen Werke,
Joseph Koch (ed.); III, Untersuchungen, von Josef
Quint, V: Acta Echardiana, Loris Sturlese (ed.)
(1988) - vergelijk de tweetalige (Middelhoogduits-modern Duitse) editie
door Niklaus Largier (2 dln., Frankfurt am Main 1989-1993).
- Pfeiffer, Franz (ed.), Deutsche Mystiker des
vierzehnten Jahrhunderts (2 dln., Leipzig 1854-1857; herdruk
1962) - o.a. de preken; vervangen door editie Koch-Quint.
- Klibansky, Raymund (ed.), Magistri Eckardi super
oratione dominica (Lipsiae 1934; Magistri Eckardi opera
omnia, fasc. 1).
- Libera, Alain de, e.a. (ed.), L'oeuvre latine de
Eckhart (Parijs 1984-) - Latijn en Frans.
- Eckhardus Theutonicus. Homo doctus et sanctus.
Nachweise und Berichte zum Prozess gegen Meister Eckhart, H.
Stirnimann en R. Imbach (ed.) (Freiburg i.Schw., 1992).
- Kaeppeli, Thomas (ed.), Scriptores Ordinis
Praedicatorum Medii Aevi (4 dln., Rome 1970-1993) - Kaeppeli
geeft een alfabetisch geordend overzicht van de werken van middeleeuwse
Dominicanen en hun handschriftelijke overlevering.
Inleiding
Bibliografie
Vertalingen
Studies
Eckhart en de
Nederlanden
Mystiek
Links
Vertalingen
Complete
vertalingen en selecties
- Reddingius, W., Meester Eckehart. Een keur uit
zijn werken in het Middelhoogduits (Amsterdam 1951).
- Blakney, R.B., Meister Eckhart. A modern
translation (New York-Londen 1941; herziene uitgave 1957).
- Quint, Josef, Meister Eckhart. Deutsche Predigten
und Traktate (München 1955; 1979).
- Heer, Friedrich, Meister Eckhart, Predigten und
Schriften (Frankfurt am Main 1956) - selectie.
- Clark, J.M, en J.V. Skinner, Eckhart : selected
treatises and sermons (Londen 1958).
- Colledge, Edmund, en Bernard McGinn, Meister
Eckhart : The essential sermons, commentaries, treatises and defense
(New York 1981).
- Maas, F.A., Van God houden als van niemand :
preken van meester Eckhart (Haarlem 1983; 2e dr.,
Averbode-Kampen, 1997; herdruk 2001; 1e dr., 1975) - selectie.
- Traités et sermons de Maître Eckhart,
Alain de Libera (ed.) (Parijs 1983).
- Walshe, M.O'C., Sermons and treatises
(3 dln., Longmead 1987-1989).
- Meister Eckhart : Selected Writings,
Oliver Davies (vert.) (Harmondsworth 1994).
Traktaten en
quaestiones
- Master Eckhart
: Parisian Questions and Prologues, Armand Maurer (vert.)
(Toronto 1974) - kritische teksteditie: Quaestiones
Parisienses, A. Dondaine (ed.) (Leipzig 1936; Opera latina,
I,3).
- Meister Eckhart, Das
Buch der göttlichen Tröstung : Von dem edlen menschen, Günter
Stachel (ed. en vert.) (München 1996) - ook door Kurt Flasch (München
2007).
- Maître Eckhart, Les
traités et le poème, Gwendoline Jarczyk en Pierre-Jean
Labarrière (vert.) (Parijs 1996).
- Meister Eckhart, Het
boek van de goddelijke troost, J.A.E. Calis, B.M.J. Nagel,
Th.J.M. van Velthoven (vert.), M.J.F.M. Hoenen en B.M.J. Nagel (inl.)
(1e dr., Kampen-Kapellen 1996; 3e dr., Baarn 2002).
- Meister Eckhart, Dell’uomo
nobile, vert. Marco Vannini (Milaan 1999) - vier traktaten.
- Jellema, C.O., Over
God wil ik zwijgen : de traktaten (Groningen 1999).
- Die
Vertrauens-Mystik des jungen Eckharts. Die Reden der Unterweisung,
Eugen Rucker (Übers.) (Sankt Augustin 2004).
Preken
- Lectura
Eckhardi : Predigten Meister Eckharts von Fachgelehrten gelesen und
gedeutet, Georg Steer e.a. (eds.) (Stuttgart 1996-) -
inmiddels drie delen.
- Maître
Eckhart, L’étincelle de l’âme. Sermons I à XXX,
vert. Gwendoline Jarczyk (Parijs 1998).
- Maître
Eckhart, Dieu au delà de Dieu. Sermons XXXI à LX,
vert. Gwendoline Jarczyk (Parijs 1999).
- Maitre
Eckhart, Et ce néant était Dieu. Sermons LXI à XC,
vert. Gwendoline Jarczyk (Parijs 2000).
- Jellema,
C.O., Preken van Eckhart (Groningen 2000).
- Meister
Eckhart, Deutsche Predigten. Eine Auswahl,
Mittelhochdeutsch/Neuhochdeutsch, U. Störmer-Caysa (ed.,
vert. en commentaar) (Stuttgart 2001).
Inleiding Bibliografie
Edities
Studies
Eckhart en de
Nederlanden
Mystiek
Links
Studies (chronologisch)
-
een selectie
- Huizinga,
Johan, Herfsttij der Middeleeuwen. Studie over levens- en
gedachtenvormen der veertiende en vijftiende eeuw in Frankrijk en de
Nederlanden (Haarlem 1919; vele herdrukken), hfdst. 16.
"Realisme en het bezwijken der verbeelding in de mystiek".
- Lehmann,
Walter, Meister Eckhart (Göttingen 1919).
- Dempf,
Alois, Meister Eckhart. Eine Einführung in sein Werk
(Leipzig 1924).
- Bornkamm,
H., Eckhart und Luther (Stuttgart 1936).
- Ebeling,
H., Meister Eckharts Mystik (Stuttgart 1941).
- Lücker,
M.A., Meister Eckhart und die Devotio Moderna
(Leiden 1952).
- Clark,
James M., Meister Eckhart. An introduction to the study of
his works with an anthology of his sermons (Londen 1957).
- Lossky,
Vladimir, Théologie négative et connaissance de Dieu chez
Maître Eckhart (Parijs 1960; herdr. 1998).
- Koch,
Joseph, 'Kritische Studien zum Leben Meister Eckharts', Archivum
Fratrum Praedicatorum 29 (1959) 5-51, 30 (1960) 5-52.
- Degenhardt,
I., Studien zum Wandel des Eckhartbildes (Leiden
1967).
- Southern,
Richard William, Medieval humanism and other studies
(Oxford 1970) 19-26.
- Ancelet-Hustache,
J., Maître Eckhart et la mystique rhénane (Bourges
1961; Parijs 1976).
- Fox,
Matthew, Breaktrough : Meister Eckharts creation spirituality
in new translation (New York 1980).
- Ruh,
Kurt, Meister Eckhart. Theologe, Prediger, Mystiker
(2e dr., München 1989).
- Trusen,
Winfried, Der Prozeß gegen Meister Eckhart : Vorgeschichte,
Verlauf und Folgen (Paderborn, etc., 1988) - Trusen was
jurist en historicus.
- Blommestijn,
H.H., en
F.A. Maas, Kruispunten in de mystieke traditie : tekst en
context van Meester Eckhart, Jan van Ruusbroec, Teresa van Avila en
Johannes van het Kruis (‘s-Gravenhage 1990).
- Jarczyk,
Gwendoline, en Pierre-Jean Labarièrre, Maître Eckhart ou
l'empreinte du désert (Parijs 1995).
- Lectura
Eckhardi : Predigten Meister Eckharts von Fachgelehrten gelesen und
gedeutet, Georg Steer e.a. (eds.) (Stuttgart 1996-) -
inmiddels drie delen.
- Jacobi,
Klaus (ed.), Meister Eckhart. Lebensstationen -
Redesituationen (Berlijn 1997).
- Brembeck,
S., Der Begriff der Bildung bei Meister Eckhart
(diss. Passau; s.l., 1998).
- Albert,
K., Meister Eckhart und die Philosophie des Mittelalters
(Dettelbach, 1999; Betrachtungen zur Geschichte der Philosophie, Bd. 2).
- Jellema,
C.O., en E.J. van Wolde, Pöezie, wijsheid en mystiek : wetten
tegen afbakening (Vught 2000).
- Gueullette,
Jean-Marie, Laissez Dieu être Dieu en toi. Petite traité de
la liberté intérieure (Paris 2002) - inleiding tot meditatie
naar Eckharts wijze.
- Malherbe,
Jean-François, Maître Eckhart: "Souffrir Dieu"
(Parijs 2003) - een psychologische studie over de thematiek van het
lijden in Eckharts preken.
- Stap,
Ton van der, De weg van Eckhart
(Zoetermeer-Kapellen 2003) - een veel geprezen inleiding.
- Visser, Gerard , Gelatenheid: gemoed
en hart bij Meister Eckhart beschouwd in het licht van Aristoteles'
leer van het affectieve (Nijmegen 2007).
- Braekers, Marcel, Meister Eckhart: mysticus van het niet-wetende weten (Averbode 2007).
- Sturlese, Loris, Homo divinus : philosophische
Projekte in Deutschland zwischen Meister Eckhart und Heinrich Seuse
(Stuttgart 2007).
Inleiding
Bibliografie
Edities
Vertalingen
Eckhart en de
Nederlanden
Mystiek
Links
Eckhart
en de Nederlanden
- Vooys, C.G.N. de, 'De dialoog van meester Eggaert en de
onbekende leek', Nederlands Archief voor Kerkgeschiedenis,
n.s. 7 (1910) 166-226 - met editie van deze 14e-eeuwse tekst.
- Bruin, C.C. de, Middeleeuws "verlicht"
christendom. Kerkhistorische achtergronden van een anoniem vraaggesprek
met meester Eggaert (Leiden 1956).
- Ubbink, R.A., De receptie van Meister Eckhart in
de Nederlanden gedurende de middeleeuwen. Een studie op basis van de
middelnederlandse handschriften (diss. Leiden; Amsterdam
1978).
- Colledge, E., en J. Marler, '"Poverty of the will":
Ruusbroec, Eckhart and "The Mirror of Simple Souls"', in: Jan
van Ruusbroec. The sources, content, and sequels of his mysticism,
P. Mommaers en N. De Paepe (ed.) (Leuven 1984) 14-47.
- Mertens, Thom, e.a., Boeken voor de eeuwigheid.
Middelnederlands geestelijk proza (Amsterdam 1993).
- Warnar, Geert, 'Meester Eckhart, Walter van Holland en Jan
van Ruusbroec. Historische en literaire betrekkingen in de
Middelnederlandse mystiek', Ons Geestelijk Erf 69
(1995) 3-25.
- Schweitzer, F.-J., Meister Eckhart und der Laie :
ein antihierarchischer Dialog des 14. Jahrhunderts aus den Niederlanden
(Berlin 1996; Quellen und Forschungen zur Geschichte des
Dominikanerordens, N.F., Bd. 6) - met uitgebreide
literatuurverwijzingen.
- Warnar, Geert, Ruusbroec. Literatuur en mystiek
in de veertiende eeuw (Amsterdam 2003) - een belangrijke
studie ook voor de receptie en de context van Eckhart.
Inleiding
Bibliografie
Edities
Vertalingen
Studies
Mystiek
Links
Mystiek - een selectie
- Karrer, O., Mysticism East and West
(Londen 1932).
- Happold, F.C., Mysticism. A study and an anthology
(Harmondsworth 1963; vele herdrukken).
- Ruh, Kurt (ed.), Altdeutsche und
altniederländische Mystik (Darmstadt 1964).
- Mommaers, Paul, Wat is mystiek?
(Nijmegen 1977).
- Staal, Frits, Exploring mysticism. A
methodological essay (Berkeley etc., 1975); vertaling : Het
wetenschappelijk onderzoek van de mystiek (Utrecht-Antwerpen
1978).
- Libera, Alain de, Introduction à la mystique
rhénane d'Albert le Grand à Maître Eckhart (Parijs 1984) -
herziene versie: Maître Eckhart et la mystique rhénane
(Parijs 1999).
- Ruh, Kurt, Geschichte der abendländischen Mystik
(4 dln., München 1990-1999).
- McGinn, Bernard, The foundations of mysticism
(New York 1994-).
- Dinzelbacher, Peter, Christliche Mystik im
Abendland : ihre Geschichte von den Anfängen bis zum Ende des
Mittelalters (Paderborn 1994).
- Waaijman, C.J., Spiritualiteit : vormen,
grondslagen, methoden (Kampen 2000) - voor het bredere kader
van mystiek.
- Baers, J., e.a. (red.), Encyclopedie van de
mystiek (Kampen-Tielt 2003).
Inleiding
Bibliografie
Edities
Vertalingen
Studies
Eckhart en de
Nederlanden
Links
Links
Inleiding
Bibliografie
Edities
Vertalingen
Studies
Eckhart en de
Nederlanden
Mystiek
ov
- 15 april 2008