|
Editions for medieval canon law |
Councils
Libri paenitentiales
Normative
sources after 1100
Works
after Gratian
Reprints
There exists only a
relatively small number of editions for medieval canon law. Many of them are
rather old. In the Patrologia Latina of J.P. Migne canon law
texts have been reprinted from old editions, but these are not critical text editions.
The situation is more positive for conciliar
acts and decrees and the libri
paenitentiales, the penitentials. Because of their sheer number references
to them have been kept fairly general. The Decretum Gratiani (around 1140) forms
the watershed between early and classical canon law. Literature on the decretal
collections of the twelfth century is mentioned here, too.
For all kinds of sources editions are being prepared. Some of them
are in an advanced stage, among others at the Institute
of Medieval Canon Law in Munich. I mention some reprints of old editions, because one cannot always
consult manuscripts. Clearly these old editions are to be used with caution.
Councils
For the early Church
councils new editions have appeared in the Corpus Christianorum, Series Latina (published
by Brepols). Editions of the Carolingian
councils appear from the Monumenta
Germaniae Historica at Munich, in their series MGH Concilia. The following
older editions of ecumenical councils are still important:
-
Conciliorum
omnium generalium et provincialium collectio regia (37 vol., Paris 1644)
- until 1640.
-
Labbe,
Ph., and G.
Cossart (eds.), Sacrosancta concilia ad regiam editionem exacta (17 vol., Paris 1671-1672) - supplement
by Etienne Baluze, Collectio nova
conciliorum I (Paris 1683).
-
Hardouin, J.
(ed.), Acta
conciliorum et epistolae decretales ac constitutiones Summorum Pontificum
(12 vol., Paris 1714-1715).
-
Coleti, N. (ed.), Sacrosancta
concilia ad regiam editionem exactam (23 vol., 1728-1833).
-
Mansi, J.D. (ed.), Sacrorum
conciliorum nova et amplissima collectio (31 vol., Florence-Venice 1759-1798) -
until 1439; this collection is the one most often used and reprinted (Paris 1901-1927;
Graz 1960-1962).
Mansi is certainly the
best known, but other old editions of sources on ecclesiastical law are
important. They contain not just conciliar acts and decrees, but also sermons
and orations during councils:
-
D'Achery, Luc (ed.),
Spicilegium sive collectio verterum aliquot scriptorum (3 vols., Paris
1732-1735)
-
Martène, E., and U.
Durand (eds.), Thesaurus novus anecdotorum (5 vols., Paris 1717).
-
Martène, E., and U.
Durand (eds.), Veterum scriptorum et monumentorum historicorum
dogmaticorum et moralium amplissima collectio (9 vols., Paris 1724-1733).
-
Würdtwein, Stephan
Alexander (ed.), Subsidia diplomatica ad selecta juris ecclesiastici
Germaniae... (14 vols., Heidelberg, etc., 1772-1780) - see
also his Nova
subsidia... (14 vols., Heidelberg 1781-1792).
An introduction and a
useful overview, in particular of private collections and provincial synods, is
offered by Joseph Avril, 'Les décisions des
conciles et synodes', in: Jacques Berlioz et alii (ed.), Identifier sources
et citations (Turnhout 1994) 177-189.
For the following
(general) councils separate editions exist outside the great series mentioned
above:
-
Concilios
Visigóticos e Hispano-Romanos, J. Vives (ed.) (Barcelona-Madrid 1963).
-
The early councils of pope Pascal II, 1100-1110,
Uta-Renate Blumenthal (ed.) (Toronto
1978).
-
Constitutiones concilii quarti Lateranensis una
cum commentariis glossatorum, Antonio García y García (ed.) (Città
del Vaticano 1981) - includes the commentaries ("apparatus") by Vincentius Hispanus
and Johannes Teutonicus.
-
Acta
concilii Constantientis, H. Finke (ed.) (4 vols., Münster 1896-1928).
-
Monumenta
conciliorum generalium saeculi decimi quinti, F. Palacky (ed.) (4 vols.,
Vienna 1857-1935).
-
Concilium
Basiliense. Studien und Quellen zur Geschichte des Konzils von Basel, J.
Haller (ed.) (8 vols., Basel 1896-1936).
-
Die
Konzilsordines des Früh- und Hochmittelalters, Heribert
Schneider (ed.) (Hannover 1996; MGH, Ordines de celebrando
concilio).
Two CD-ROMs
enhance access to early medieval canonical collections:
-
Ausgewählte
Kanonessammlungen zwischen 1000 und 1400 außerhalb Italiens. Eine
Aufarbeitung mittels EDV (A Selection of Canon Law Collections Compiled
outside Italy between 1000 and 1400. Access with data processing), L. Fowler-Magerl (ed.)
(Piesenkofen 1998; CD-Rom KANONES 1.0).
-
Clavis
Canonum. Selected Canon Law Collections before 1140, L.
Fowler-Magerl (ed.) (Munich 2005; MGH Hilfsmittel 21) - with a
separate book length introduction.
Councils
Libri paenitentiales
Normative sources after 1100
Works after Gratian
Reprints
Libri
paenitentiales
The penitentials have a
special place between purely theological and juridical works. However, their
transmission is closely connected with them, and that is why the most important
editions are given below in chronological order:
-
Regino von Prüm, De
synodalibus causis et disciplinis ecclesiasticis libri duo, F.G.A.
Wasserschleben (ed.) (Leipzig 1840).
-
Wasserschleben,
F.H.W., Die Bussordnungen der abendländischen Kirche (Halle 1851;
reprint Graz 1958).
-
Collectio canonum
Hibernensis, H. Wasserschleben (ed.) (Giessen 1874; 2nd ed., Leipzig
1885).
-
Schmitz, H.J., Die
Bussbücher und die Bussdiscipline der Kirche (2 vols., Mainz
1883).
-
Hrabanus Maurus, De
institutione clericorum, A. Knoepfler (ed.) (Munich 1900).
-
Finsterwalder, P.W.
(ed.), Die Canones Theodori Cantaruensis und ihre Überlieferungsformen
(Weimar 1929).
-
A. Morey, Bartholomew
of Exeter, bishop and canonist (Cambridge 1937) - with an edition
of a penitential summa.
-
Petrus Manducator,
'De penitentia', in: Spicilegium Sacrum Lovaniense XVII, R. Martin
(ed.) (Louvain 1937).
-
Laporte, J. (ed.), Le
Pénitentiel de Saint Colomban (Tournai 1958).
-
Bieler, Ludwig
(ed.), The Irish Penitentials (Dublin 1963).
-
Alanus de Insula, Liber
poenitentialis, J. Longère (ed.) (2 vols., Louvain-Lille 1965).
-
Thomas de Chobham, Summa
confessorum, F. Broomfield (ed.) (Louvain-Paris 1968).
-
Robert of
Flamesbury, Liber Poenitentialis: A critical edition with introduction
and notes, J.J. Firth (ed.) (Toronto 1971).
-
Petrus Pictaviensis,
Summa de confessione. Compilatio praesens, J. Longère (ed.)
(Turnhout 1980).
-
Kerff, Franz, Der
Quadripartitus - ein Handbuch der karolingischen Kirchenreform
(Sigmaringen 1982).
-
J. Renard (ed.), Trois
sommes de pénitence de la première moitié du xiiie siècle: La
'Summula
Magistri Conradi'; les sommes 'Quia non pigris' et 'Decime dande sunt' (2
vols., Louvain 1989).
-
Kottje, Raymund
(ed.), Paenitentialia minora Franciae et Italiae seculi XIII-IX
(Turnhout 1994).
-
Meens, Rob, Het
tripartite boeteboek. Overlevering en betekenis van vroegmiddeleeuwse
biechtvoorschriften (met editie en vertaling van vier 'tripartita')
(Hilversum 1994) - on so-called tripartite penitentials, with an edition of
four texts.
See on penitentials
apart from Meens' book the following recent studies:
-
Ludger Körntgen, Studien zu den
Quellen der frühmittelalterlichen Bußbücher (Sigmaringen 1993).
-
Cyrille Vogel, Les "libri
paenitentiales" (Turnhout 1978; Typologie, 27) - supplement by A.J.
Frantzen, 1985.
-
Sarah Hamilton, The
practice of penance : 900-1050 (Woolbridge 2001).
The following
penitentials stem from the late medieval period:
- Die Summa Confessorum des Johannes von
Erfurt, Norbert Brieskorn (ed.) (3 vol., Frankfurt am Main
1980-1981).
- Die
“Rechtssumme” Bruder Bertholds,
M. Hamm et H. Ulmschwermler (ed.) (Tübingen 1987-1991).
- San Bernardino da
Siena, Operette volgari di San Bernardino, D. Pacetti (ed.) (Florence
1938) - with a confessionale in Italian.
- Jacobus Pasavante
o.p., Lo specchio della vera penitenza, M. Lenardon (ed.) (Florence
1925).
Councils
Libri paenitentiales
Normative sources after 1100
Works after Gratian
Reprints
Normative
sources from the twelfth century onwards
- Decretum
Gratiani [“Concordantia
discordantium canonum”], in: Corpus Iuris Canonici I, Emil
Friedberg (ed.) (Leipzig 1879; reprint Graz 1956) – online at the Bayerische
Staatsbibliothek, Munich.
- Wortkonkordanz zum Decretum Gratiani, Timothy Reuter and Gabriel Silagi (eds.) (5 vol., München 1990).
- Decretales
Gregorii IX [Liber
Extra], in: Corpus Iuris Canonici II, Emil Friedberg (ed.) (Leipzig
1881; reprint Graz 1956) - available online
at the Bibliotheca Augustana of Ulrich Harsch, Augsburg, but
without annotation.
- YperLiberExtra
- Friedbergs edition of the Liber Extra as a searchable database:
one can save and print pages using PDF, and even add one's
comments (Università di Catania)
- Decretales
Bonifatii VIII [Liber
Sextus], in: Corpus Iuris Canonici II.
- Clementinae,
in: Corpus Iuris Canonici II.
- Extravagantes
communes, in: Corpus
Iuris Canonici II.
- Extravagantes
Johannis XXII,
Jacqueline Tarrant (ed.) (Città del Vaticano 1983) - earlier on in: Corpus
Iuris Canonici II.
- Quinque
compilationes antiquae,
Emil Friedberg (ed.) (Leipzig 1882; reprint 1958) – Friedberg refers to his Corpus Iuris
Canonici for all decretals printed there. For a concordance between the
"tituli" (sections) of the different collections see Stephan Kuttner, Index
titulorum decretalium ex collectionibus tam privatis quam publicis conscriptis
(Milan 1977; Ius Romanum Medii Aevi, Subsidia, 2).
- Ivo of Chartres, Panormia,
edited by Bruce Brasington and Martin Brett - Ivo's collection of
canons was used by Gratian; this "provisional edition" shows also
acutely the difficulties of editing such collections.
- Ivo of Chartres, Collectio
Tripartita, a preliminary edition (PDF) by Martin Brett
- Ivo of Chartres, Decretum
- a preliminary edition (PDF) by Martin Brett
- Gregory of San Grisogono, Polycarp
- an online edition by Horst Fuhrmann, Uwe Horst and Michael Klein
of this early twelfth century canonical collection
- Collectio
canonum trium librorum, I: Liber I-II, Joseph Motta and
Giorgio Picasso ed. (Città del Vaticano 2005).
The collections
of decretals
from the twelfth century form a special subject in the study of
medieval canon law. Decretals, papal judgments
in letter form on cases of ecclesiastical law, have an intricate and
complicated
transmission before one finds them collected into the great papal
collections such as the Liber Extra of Gregory IX in 1234 and the Liber
Sextus
of Boniface VIII in 1298. The early decretal collections, made by
individuals, form a difficult but rewarding field of research, for
which the
Institute
of Medieval Canon Law of Stephan Kuttner, since 1996 housed in Munich,
is a very important research institute. Here is an example of a decretal from such an early collection.
The ninth century collection of Pseudo-Isidorian
decretals is available online, as are the collections created
around Benedictus Levita..
Literature
on twelfth-century decretal collections
- Duggan,
Charles, Twelfth-century decretal collections and their importance in
English history (London, 1963) - review: Peter Landau, Zeitschrift
der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte, Kanonistische Abteilung (ZRG KA) 51
(1965) 362-375.
- Duggan,
Charles, Canon
law in medieval England
(London
1982) - reprints of his articles.
- Duggan,
Charles, and Stanley Chodorow (eds.), Decretales ineditae seculi XII. From
the papers of the late Walther Holtzmann (Città del Vaticano, 1982) -
reviews: Rudolf Weigand, AKKR 151 (1982) 631-634; Peter Landau, ZRG
KA 72 (1986) 411-414.
- Holtzmann,
Walther, Studies in the collections of twelfth-century decretals, Mary G. Cheney and Christopher R. Cheney
(edd., rev., transl.) (Città del
Vaticano, 1979).
- Kuttner,
Stephan, Repertorium der Kanonistik (1140-1234). Prodromus corporis
glossarum I (Città del Vaticano, 1937; Studi e Testi 71; several
reprints).
- Landau,
Peter, 'Die Entstehung der systematischen Dekretalensammlungen und die europäische
Kanonistik des 12. Jahrhunderts', ZRG KA 65 (1979) 120-148.
- Landau,
Peter, 'Dekretalensammlungen
des 12. und beginnenden 13. Jahrhunderts', ZRG KA 68 (1982) 453-461.
- Landau,
Peter, 'Vorgratianische
Kanonessammlungen bei Dekretisten und in frühen Dekretalensammlungen', Proceedings
of the Eight International Congress of Medieval Canon Law, Stanley
Chodorow ed. (Città del Vaticano, 1992) 93-116.
- Landau,
Peter, Kanones und Dekretalen (Goldbach, 1997) - reprints of articles
with additions.
- Landau,
Peter, 'Rechtsfortbildung im Dekretalenrecht. Typen und Funktionen
der Dekretalen des 12. Jahrhunderts', ZRG KA 117 (2000)
86-131.
- Die
Collectio Francofurtana - eine französische Dekretalensammlung,
Analyse beruhend auf den Vorarbeiten von Walther Holtzmann,
edd. Peter Landau and Gisela Drossbach (Città del Vaticano 2007).
Councils
Libri paenitentiales
Normative sources after 1100
Works after Gratian
Reprints
- Bernardus
Papiensis: Bernardi
Papiensis Faventini episcopi Summa Decretalium
, E.A.Th. Laspeyres (ed.)
(Regensburg 1860; reprint Graz 1956)
- Die
Summa magistri Rolandi nachmals Papstes Alexander III.,
Friedrich Thaner (ed.) (Innsbruck 1874) – not by Rolandus Baldinelli, the
future pope Alexander III..
- [Vacarius?],’
Magistri
Vacarii Summa de matrimonio’, Frederic William Maitland (ed.), Law
Quarterly Review 13 (1887) 133-143, 270-287.
- Paucapalea: Die Summa des Paucapalea, F. von Schulte (ed.) (Giessen 1890;
reprint Aalen
1965).
- Raymundus
de Pennaforte, Summa iuris canonici, X. Ochoa and A. Diez (eds.) (Rome
1975) - 1218-1221, incomplete summa.
- Rufinus,
Summa decretorum, Heinrich Singer (ed.) (Paderborn 1902; reprint Aalen 1963)
- The
Summa Parisiensis on the Decretum
Gratiani, Terence P.
McLaughlin (ed.) (Toronto 1952).
- Summa
"Elegantius in iure diuino" seu Coloniensis,
Stephan Kuttner and Gérard Fransen (eds.) (4 vols., New York- Città del
Vaticano 1969-1990).
- Stephanus
Tornacensis (1128-1203), Die Summa des Stephanus Tornacensis über das
Decretum Gratian, Johann Friedrich von Schulte (ed.) (Giessen 1891;
reprint Aalen 1965) – edition of a part of this summa.
- Johannes
Teutonicus (Johannes von Halberstadt), Johannis Teutonici Apparatus
glossarum in Compilationem Tertiam, I (libri 1-3), Kenneth Pennington
(ed.) (Città del Vaticano 1981)
– libri 3-5 have been published already at Pennington’s
website.
- Brendan
McManus, The Ecclesiology of Laurentius Hispanus and his contribution to
the Romanization of canon law jurisprudence, with an Edition of Laurentius's
Apparatus glossarum in Compilationem tertiam (Ph.D. Diss., Syracuse
University 1991) Part II.
- Die
Glossen zum Dekret Gratians : Studien zu den frühen Glossen und
Glossenkompositionen,
Rudolf Weigand (ed.) (2 vols., Rome 1991; Studia Gratiana 25-26).
- Distinctiones
Monacenses, Rosalba
Sorice (ed.) (Città del
Vaticano 2002) –
a few years ago A.J. de Groot published also an edition:
Distinctiones "Si mulier eadem hora"seu Monacenses (Nijmegen
1996).
- Animal
est substantia (Summa Bambergensis) - early thirteenth
century; edition in PDF-form by E.C. Coppens, Nijmegen.
- Simon
van Bisignano, Summa - edition by Pier Aimone, Fribourg.
- Vincentius
Hispanus, Apparatus ad Lateranum IV - with the edition of Lateran IV [García y García 1981].
- Johannes
Teutonicus, Apparatus ad Lateranum IV - with the edition of Lateran IV [García y García 1981].
- Magistri
Honorii Summa 'De iure canonico tractaturus', Bd. 1, Rudolf
Weigand (+), Peter Landau, Waltraud Kozur, et alii (eds.) (Città
del Vaticano 2004) - written around 1188.
- Kersten
A. Jacobi, Der Ehetraktat des Magisters Rolandus von Bologna :
Redaktionsgeschichtliche Untersuchung und Edition (Studienausgabe)
(diss. Bremen 2003; Hamburg 2004).
- Huguccio
Pisanus Summa Decretorum, Tom. I, Dist. 1-20, edd.
Oldrich Prerovský et alii (Città del Vaticano 2006) -
around1180-1190.
- Summa 'Omnis qui iuste iudicat' sive Lipsiensis, T. 1, edd. Rudolf
Weigand (+), Peter Landau, Waltraud Kozur; adll. Stephan
Haering, Karin Miethaner-Vent, Martin Petzolt (Città del
Vaticano 2007) - composed in 1186.
Councils
Libri paenitentiales
Normative sources after 1100
Works after Gratian
Reprints
Reprints
- Baldus de Ubaldis, Ad tres priores
libros decretalium commentaria (Lugduni 1585; reprint Aalen 1970) - also
edition Venetiis: Iunta, 1595 (reprint Turin 1971).
- Goffredus de Trani, Summa super
titulis Decretalium (Lugduni: Moylim, 1519) - reprint Aalen 1968, 1992.
- Hostiensis (Henricus de Segusio), Summa
aurea (Lugduni: Paganum, 1537) - reprint Aalen 1962.
- Hostiensis (Henricus de Segusio), Summa
aurea (Venetiis 1574) - reprint Turin 1975.
- Hostiensis (Henricus de Segusio), Lectura
(Venetiis 1581) - reprint Turin 1965; a commentary on the Liber Extra.
- Innocentius IV, Commentaria in V.
libris decretalium (Francofurti ad Moenam 1570) - reprint Frankfurt am
Main 1968.
- Johannes Andreae, Novella super
sexto Decretalium (Venetiis: Pincius, 1499) - reprint Graz 1963.
- Johannes Andreae, In I.[-V.]
Decretalium Novella...commentaria (Venetiis: Franciscus, 1581) - reprint
4 vols., Turin 1966.
- Johannes Monachus (Jean le
Moine), Glosa aurea...super VI. libro decretalium (Parisiis
1535) - reprint Aalen 1968.
Councils
Libri paenitentiales
Normative sources after 1100
Works after Gratian
Reprints
ov - November 24, 2009