HEBBEN DIEREN BEWUSTZIJN?

Dat sommige dieren bewustzijn hebben blijkt uit het feit dat ik bewustzijn heb en, naar ik vermoed, u ook. Ergens in het dierenrijk moet het dus ooit begonnen zijn: een beest dat niet alleen waarnam, niet alleen zocht en vond, niet alleen at, paarde, en vocht, maar ook voelde - ook bewust aanwezig was bij alles wat hij (of zij) uitspookte. Er zijn nog steeds veel denkers die erg zuinig proberen te zijn met de toekenning van bewustzijn. Wellicht zijn ze bang dat het ten koste gaat van de smaak van hun biefstuk als ze moeten erkennen dat het levende beest waarvan het ooit deel uitmaakte ooit genoot van het sappige gras aan de slootkant, ooit lekker in de schaduw ging liggen herkauwen, en zich toen op een avond angstig voelde toen het op zo'n ongewone tijd van stal werd gehaald. Zo meent meent Dennett dat alleen de mens en de hond bewustzijn hebben. Als hij een cavia had gehad, had hij die ongetwijfeld ook toegelaten in zijn selecte clubje.

Wat is een zinnig kriterium voor de toekenning van bewustzijn? Bewustzijn is de basis van "wijze", flexibele en adaptieve beslissingen. Als je een lange reeks pleziertjes en pijntjes doormaakt groeien geleidelijk je do's en don'ts - begin je te beseffen wat je moet doen en wat vooral niet. Leren en vooral leren leven mòet soms leuk zijn en mòet soms ook pijn doen. Nu is het belangrijk dat we niet doorslaan en bewustzijn gaan toekennen aan iedereen die het naar onze smaak goed zou kunnen gebruiken. Van Dennett's gierigheid moeten we niet meteen omkantelen in een overdreven gulheid die ons ertoe brengt te converseren met onze geliefde trilspinnen en gewaardeerde zilvervisjes, alsof dit huisdieren van hetzelfde kaliber zijn als honden, katten, en cavia's. Het verschil zit hem, denk ik, in de flexibiliteit van het gedrag, de lengte van de jeugd en vooral de rol van het kiezen tussen scenario's. (Lees verder.)