ZIJN WE VRIJ?

Vrijheid heeft niets met onzekerheidsrelaties of met indeterminisme te maken. Het is immers iets anders dan willekeur. Werkelijke vrijheid is de combinatie van een zelfontwerp en een wil die niet zonder meer de driften volgt. Hoe heeft zo iets kunnen ontstaan? Tijdens de menselijke evolutie werden samenlevingen steeds complexer. Het was steeds vaker nodig je driften te bedwingen omwille van de instandhouding van de samenwerking. Het was steeds vaker nodig na te denken over je taak in de groep en de bijbehorende rechten en plichten. Als gevolg van deze ontwikkeling zijn wij bij uitstek onszelf reflectief sturende en scheppende organismen geworden.

Hoewel ... als we om ons heen kijken valt allemaal best mee met dat verschil tussen dier en mens. Vrijheid is dan ook geen absoluut, maar een gradueel gegeven. We denken lang niet altijd na over wat we doen en hebben ook maar een beperkte wilskracht. Bovenal zijn we niet vrij om onze driften te kiezen, hoewel we soms tussen onze driften kiezen. We zijn vrij om uit onze natuur te kiezen, niet om onze natuur te kiezen (zoals Origenes, Picco della Mirandolla en Sartre dachten).

1993. De vrije wil en de verwijtbaarheid, vermijdbaarheid en verwijderbaarheid van het kwaad. In: W. van Dooren & T. Hoff (red.), Aktueel Filosoferen. Eburon: Delft, 268-272. Pdf 5 pag..

2006. Wat is menselijk? Wat is wenselijk? Evolutionaire ethiek en het ecologisch humanisme. Krisis, Tijdschrift voor actuele filosofie, 7, 1: 26-41. Pdf 16 pag.