Muziektherapie

Ontstaan van Muziektherapie

Muziektherapie is al een heel oude therapie. Het werd zo vroeger nog niet genoemd, maar zelfs in het sjamanisme was er een vorm van muziektherapie te ontdekken. Muziek werd er gebruikt om mensen in een bepaald ritme te krijgen of zelfs om mensen in een narcose te spelen met behulp van trommels en stokken.

Hoe komt het nu dat muziektherapie al zo oud is en nog steeds bestaat? Waarschijnlijk komt dat door de begrijpbaarheid van de muziek. Muziek is een taal die bijna iedereen verstaat. Je hoeft geen Russisch te spreken of te verstaan om naar muziek te kunnen luisteren. Juist het non-verbale karakter van muziektherapie maakt het tot een geschikte therapie voor mensen die zich moeilijk verbaal kunnen uiten. Bovendien is muziek behalve oud en begrijpelijk ook erg logisch. De logica van muziek zit hem in de structuur van opbouw, de vraag-antwoord-constructie en in de structuur die terug te vinden is in de onderverdeling van maten en frases. Logica en herkenbaarheid of herhaling zijn op hun beurt weer voorwaarde voor veiligheid. Dat laatste is van groot belang om over je gevoel te kunnen praten.

Muziek is bovendien niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Wij mensen zijn nog altijd en overal op zoek naar ritme. Zowel letterlijk als figuurlijk. Soms begeven we ons in een ritme dat een ander ons opdringt en voelen ons daar dan niet eens prettig bij. Van de supermarkt tot aan de wachtkamer van de tandarts is muziek te horen. Muziek heeft overal een andere functie. Dat er bij de tandarts geen spookmuziek klinkt, is omdat de muziek de functie heeft om mensen te ontspannen. Dat er in de supermarkt geen technobeat dreunt, is omdat de muziek er de functie heeft om mensen tot rust te manen en zo meer te laten kopen. Muziek is er in heel veel verschillende soorten en maten. Iedereen heeft wel een voorkeur. Als je verdrietig bent, luister je wellicht liever naar muziek waarin je je gevoel kwijt kunt of je luistert misschien naar muziek die je weer opvrolijkt. Terwijl je op een vrolijk feestje geen trieste opera gaat draaien.

arbo-onverantwoorde houding

Muziektherapie

Er zijn een hele hoop definities van muziektherapie geschreven door meer en minder kundige mensen. Mijn defintie van muziektherapie luidt als volgt: Muziektherapie is een non-verbale vorm van psychotherapie als onderdeel van een behandeling waarin muziek als middel wordt ingezet teneinde een doel te bereiken dat niet in eerste instantie muziekgerelateerd is. De muziektherapie is in deze vorm vanwege de non-verbaliteit en de spelelementen niet alleen een veilige haven om binnen te experimenteren, maar ze biedt ook veel structuur voor de structuurloze hulpbehoevende mens.

harp als medium

In de muziektherapie wordt de muziek op verschillende manieren gebruikt. Muziek als ondersteuning of stimulans, zoals in het voorbeeld van de supermarkt, is een voorbeeld van muziektherapie. Ik gebruik dan muziek om iemand tot rust te krijgen of om hem juist te stimuleren. Muziek kan tot beweging leiden en bewegingen ondersteunen. Andersom kan beweging leiden tot muziek. Muziek is immers een beweging, een trilling. Muziek heeft alles met beweging en dans te maken.

Een andere vorm van muziektherapie is: muziek maken. Over het algemeen is muziektherapie, zoals in mijn definitie te lezen is, niet gericht op muziek kunnen maken. Muziek is middel, geen doel. Mensen die graag muziek willen maken en goed een instrument willen leren bespelen, gaan naar een muziekschool, niet naar een muziektherapeut. Behalve wanneer kinderen of volwassenen geestelijke of lichamelijke belemmeringen ervaren bij het musiceren waarbij het regulierend muziekonderwijs niet toerijkend is. Dan is er muziektherapie waarin het doel gesteld wordt om muziek te maken, maar waarbij subdoelen niet losgekoppeld kunnen worden in deze therapievorm. Subdoelen zijn bijvoorbeeld: meer zelfvertrouwen krijgen, door te ervaren hoe het is om als een ieder ander muziek te kunnen maken; leren je te uiten, door verschillen te ervaren in klanken van instrumenten en volume of tempo. Een vorm die ik tegenkom in de kinderrevalidatie, maar ook in de psychiatrie. De taak van de muziektherapeut is om te helpen, aanpassingen te zoeken en te ondersteunen bij de problemen die het musiceren met zich meebrengt en een passende onderwijsvorm te bieden.

De vorm van muziektherapie waarin muziek als middel wordt gebruikt, is de meest voorkomende vorm van muziektherapie. Door muziek te maken, te zingen of te luisteren kunnen emoties worden geuit, kun je contact maken met anderen of krijg je inzicht in je persoonlijkheid. Muziek is dan een middel en het uiten van je gevoel is dan het doel, net zoals sociale vaardigheden een doelstelling kunnen zijn of zelfbewustworden. De doelen kunnen zowel op het psychosociaal vlak als op het gedragsmatige of lichamelijke vlak liggen. In de kinderrevalidatie kan een doel zijn om kinderen een moeilijke beweging aan te leren. Door muziek te spelen, kun je zo'n beweging oefenen. Je doet een beweging niet voor niets, want je krijgt er een klank voor terug. Een psychosociaal / emotioneel doel kan zijn: verwerken van de handicap, leren omgaan met je handicap.

hoe rekbaar is een gitaarsnaar?

Door actief muziek te maken met de cliënt en als therapeut tegelijkertijd de "sessie" te observeren, vervolgens te analyseren en hierover (met de client) te evalueren, kan er worden ontdekt waar problemen liggen. Binnen de muzikale activiteit past een muziektherapeut technieken toe, zoals synchroniseren, confronteren, incorporeren, intensiveren en kalmeren om actief aan problemen te werken. Dit klinkt wellicht niet voor alle lezers als muziek in de oren. Vergeef mij mijn vakjargon. Ter verduidelijking, haal ik een oude natuurwetenschappelijke wet aan: actie = reactie. Dit gegeven is doorlopend in een muziektherapeutische sessie aanwezig. In het muzikale spel worden emoties en/of eigenschappen zichtbaar, waar bijna als vanzelfzwijgend op gereageerd wordt in het spel, hetzij door de therapeut, hetzij door medeclienten. Door middel van gesprekstechnieken in een gesprek naar aanleiding van de muzikale activiteit, wordt bewust verduidelijkt en samen met de client uitgezocht waar er obstakels en problemen zijn en wat er aan gedaan zou kunnen worden.

muziek horen én voelen

Kortom, het doel van de muziektherapie is mensen met problemen helpen met deze problemen om te gaan of van de problemen af te komen. Eerst en vooral is het erg belangrijk om de client zich bewust te laten worden van zichzelf, zodat er vanuit dat inzicht gewerkt kan worden. De doelen kunnen worden bereikt in groepstherapie of in individuele muziektherapie. Ook dat is weer afhankelijk van de doelstelling. De doelstellingen worden gevormd naar de individuele vraagstelling die het kind of de volwassene heeft. Die vraag kan van het kind zelf komen, maar ook bijvoorbeeld van de ouders van het kind. De vragen hebben te maken met psychosociale ontwikkelingen, emotionele ontwikkelingen en /of hebben te maken met het aantoonbaar gedrag. Door dan binnen de muziektherapie te spelen, zingen of luisteren naar muziek worden processen om de doelstellingen te bereiken in gang gezet.