Koffie: zelf kweken?? 

waar komt ons 'bakkie troost' vandaan..

We kunnen niet meer buiten dit warme drankje, dat ons alert en wakker maakt, symbool staat voor gezelligheid en gastvrijheid. Waar komt koffie eigenlijk vandaan, wat zit erin, hoe komt het hier? En kunnen we zelf koffie kweken in Nederland? 

Iedereen weet wel dat koffie gemaakt wordt van koffiebonen, die aan een plant groeien. Zelf de bonen malen, bijna niemand die het meer doet. We kopen kant en klaar poeder, dat de laatste tijd zelfs meer en meer verborgen zit in filterrondjes en dergelijke. Nog even en niemand weet meer hoe de bonen er uitzien.

Hier zijn ze dan, verse koffiebonen. Eigenlijk zaden van een struik uit de tropen, de koffieplant. Wij westerlingen maakten kennis met de drank via de Arabieren, in de 18e eeuw. Niet veel later werden de planten zelf tijdens ontdekkingsreizen ontdekt, in het huidige EthiopiŰ. Dit was de koffieplant die de Arabica koffie levert, de Coffea arabica. De plant groeit in de berggebieden, waar het relatief koel is, als ondergroei in de jungle. De meeste koffie wordt tegenwoordig van deze soort gemaakt. Later werden nog meer soorten gevonden, die in het warme laagland groeien, zoals Coffea canephora, die Robusta koffie levert.

Boven is de Coffea arabica te zien, met rijpe rode bessen. De plant bloeit na 4-6 jaar met stervormige, naar jasmijn geurende bloemen. In de bessen zitten twee zaden, de koffiebonen. De bonen zelf smaken nergens naar, pas als de bonen geroosterd worden, ontstaat de wat bittere koffiesmaak. Verder bevatten de bonen de stof cafe´ne, zo'n 15 gram per kilo. Dit is een sterk stimulerende stof, die bij het koffiezetten in de koffie komt. Een kopje bevat ongeveer 0,075 gram cafe´ne. Tegenwoordig worden veel bonen verbouwd in Colombia, BraziliŰ, Java en Mexico. 

Kunnen we hier onze eigen koffie kweken? Daarvoor moeten we iets meer over de plant weten. Er zijn 5 soorten als zaad te verkrijgen, de arabica, canephora, catura, kona en racemosa. De arabica is een soort uit de bergen die onder grotere bomen groeit. De licht- en warmte behoefte is dus niet zo groot, wat hem geschikter maakt voor onze huiskamer. De canephora (Robusta) is een echte regenwoudplant, en zal het dus moeilijker hebben. Steeds meer Catura wordt gekweekt, een goede koffiesoort die in de volle zon groeit. De planten worden als geschoren struikjes gekweekt zonder bovenbegroeiing, ongeveer zoals thee. Dit gaat ten koste van nogal wat bosgebied. De Kona wordt gekweekt op Hawa´. Deze laatste soorten zijn nog onbekend in huiskamercultuur.

Het is heel goed mogelijk zelf koffieplanten te kweken en zelfs om bessen te oogsten. Het roosteren van de zaden vereist nogal wat vakmanschap, dus kilo's eigen koffie zal er wel niet van komen.

Verse koffiebonen worden twee cm diep in luchtige grond gezaaid, bij 20-25░C. Dan is het geduld hebben, het kan soms maanden duren voordat de zaden kiemen!

Jonge koffieplantjes.

De opkweek is eenvoudig, goede potgrond, niet te kleine pot en een lichte plek. Gieten met regenwater. Om een mooie plant te krijgen, zijn wat trucjes nodig. De koffieplant heeft namelijk sterk de neiging om lange zijtakken te maken, die niet vertakken en gedeeltelijk kaal worden. Zo ontstaat een nogal lelijke plant. Het is daarom belangrijk om verschillende exemplaren bij elkaar te zetten, die verschillen in grootte. Zo wordt het kale gedeelte van een grote oudere plant gecamoufleerd door een jonger exemplaar dat er doorheen groeit.

Wat moet u niet doen, en wat wel.

Zonlicht, vooral in lente en zomer, mag niet direct op het blad vallen. Het veroorzaakt verbranding. Dus de plant niet te dicht bij een zonnig raam zetten. In de winter kan wat zon geen kwaad. Buitenshuis kweken in de zomer, is meestal niet aan te raden. Daar is ons klimaat toch wat te guur voor. De centrale verwarming  met zijn droge lucht, wordt ook niet gewaardeerd. Het blad krijgt bruine randen. Dus de plant ver van de radiators zetten, of beter, op een lichte onverwarmde kamer. Temperaturen van 10 ░C zijn geen enkel probleem. Kamerplantenmest stimuleert de groei sterk en is aan te raden voor een goede groei. Gebruik een soort met sporenelementen.

En dan: oogsten!

Als de plant het naar zijn zin heeft, verschijnen 1 maal per jaar bloemknoppen in de oksels van blad van een jaar oud. Met wat geluk ontwikkelen deze zich tot mooie, sterk geurende bloemen. Deze bloeien maar 2 dagen, het stuifmeel moet met de hand op de lange stempels worden gebracht. Dan ontstaan al snel de bessen. En wie weet: echte koffiebonen!

 

 

De bloemknoppen...

 

...en de bloemen!  

 

 

 

De bes vormt zich....

 

 

 

 

 

...en groeit snel!

Om het zelf te proberen, kunnen zaden besteld worden door op het bestelformulier uw gegevens en "koffiezaad' in te vullen. De prijs is 3 euro voor een zakje. Klik  hier voor het bestelformulier.