Boekbespreking:
Veldgids Duitse OrchideeŽn

In: Nieuwe Wildernis 8, nr. 25: 2002

OrchideeŽn in de natuur

Met twee orchideeŽnveldgidsen betreden we het territorium van het natuurbeheer waar rare weilandjes zonder grazers vanuit kabelbaantjes met nagelschaartjes gemaaid worden teneinde de kwetsbare arena maar niet met voeten te hoeven te betreden. Het is ook het terrein van zorgvuldig geheim gehouden "plekjes", waar een mediterrane Aapjesorchis zich plots in Zuid-Limburg met een veertigtal exemplaren vestigde om, na een paar jaar, onder begeleiding weliswaar van een therapeutische werkgroep, in mineur te eindigen met slechts ťťn bloeiend exemplaar. Zo'n vestiging kan een antropogene oorsprong hebben, want we hebben wel eens gehoord van tenminste ťťn gerenommeerd Nederlands natuurgebied waar het aantal daar voorkomende 'zeldzame plantjes' evenredig toenam met het aantal autoritjes naar de Ardennen en Frankrijk van de beheerderÖ

OrchideeŽn hebben het overigens in sommige traditioneel beheerde natuurgebieden zwaar door het 'verschralingsbeheer' zoals afplaggen. Veel orchideeŽnsoorten hebben een kwetsbare symbiotische band met schimmels die met elke verschralingsingreep met de voedselrijke toplaag het raam worden uitgekieperd. Dit gebeurd bijvoorbeeld niet in het Lauwersmeergebied waar orchideeŽn de laatste jaren juist flink zijn toegenomen. Hier zijn grote arealen met Rietorchissen, veel Moeraswespenorchissen, Vleeskleurige orchissen en zelfs honderden Honingorchissen te vinden.

Als we dit vreemde imago even terzijde leggen dan zijn de orchideeŽn een interessante groep om eens intensiever mee bezig te zijn. Dan zal ook blijken dat deze groep van nature vrij algemeen voorkomt en dat bijvoorbeeld ook in natuurbossen, geheel zonder nagelschaartje en plantschopje, orchideeŽn hun natuurlijke plek hebben. Al zijn er ook zogeheten halfnatuurlijke omstandigheden, die door hun geografische en klimatologische ligging erg dicht de Oost-Europese steppezone naderen waar veel prachtige orchideeŽn groeien. Denk bijvoorbeeld aan het Biosfeerreservaat RhŲn in Oost-Duitsland met zijn zeer fraaie graslandvegetaties. Iets verderop liggen nog zeer complete beukenbossen waar rond deze tijd in het voorjaar massa's fraaie soorten zijn aan te treffen als Vogelnestje, Bleek- en Rood bosvogeltje, Bosorchis, Honingorchis en tal van andere soorten die zonder Nederlandse naam door het leven moeten.

De twee gidsen van C.A.J. Kreutz zijn zeer handig op dergelijke ontdekkingstochten. De Nederlandse gids is uiteraard toegesneden op Nederlandse biotopen. Het is een compacte handzame gids die alleen al door zijn zeer betaalbare prijs van tien euro zonder aarzeling aanbeveling verdient om te worden aangeschaft. De Duitstalige gids is ondanks zijn zelfde compacte formaat veel uitgebreider en bevat ook veel verwante ondersoorten en soms voor determinatie verwarrende hybriden. De harde kaft maakt deze gids robuuster voor langdurig vervoer in de rugzak. Van beide gidsen hebben we veel plezier gehad. Bijzonder aardig is dat deze werken bij de auteur zelf gekocht kunnen worden via zijn website:http://www.kreutz.info.


Ruud Lardinois