Er is veel aandacht voor huiselijk geweld. Organisaties publiceren materialen en laten schrikbarende cijfers zien. De man als dader. Hij zou op jaarbasis 80 vrouwen om het leven brengen en voor 98% schuldig zijn aan al het huiselijk geweld.

Het getal van 60-80 per jaar door hun (ex-)man vermoorde vrouwen is voor het eerst genoemd door Annemarie Brughuis, officier van justitie in Arnhem, in een tv-programma B&W in oktober 1999.

Het centraal Bureau voor de Statistiek bevestigd dit getal niet. In de jaren 1969 tot 1998 zijn in Nederland 685 personen opzettelijk om het leven gebracht. 75% daarvan zijn mannen en dat is al jaren zo. Wat het aantal van alle vrouwen per jaar die zijn omgebracht op 57 brengt. Motieven zijn: roof, seksueel geweld of onbekende redenen.

(maandblad index april 2000)

Het beeld dat mannen veroorzakers zijn van huiselijk geweld is hardnekkig. Ik heb dat beeld ook. Een kort rondje bij mannen bevestigd dat ook zij denken dat mannen de veroorzakers zijn van geweld. Er valt niet op af te dingen, mannen zijn agressief: vroeger jaagden ze op wilt, ze voeren gruwelijke oorlogen, plegen zinloos geweld en mishandelen hun vrouwen.

Huiselijk geweld en de cijfers

Zowel Europese als Nederlandse beleidsmakers voeren intensieve campagnes. In brochures tegen huiselijk geweld zijn veel foto’s te zien: een hulpeloos meisje met mannenschoenen, een angstige vrouw met een dreigende man, een meisje met een afwerend gebaar, een onaangenaam mannen gezicht en een vertrokken meisjesportret. Zie je wel!

Er is een bedenkelijke systematiek in de beeldvorming rond mannen. En we zijn er aan gewend. We geloven de cijfers. Maar spreken die de waarheid? Zijn de interpretaties juist? Mannen hebben het gedaan en opvallend is dat in afbeeldingen rond huiselijk geweld zelden jongetjes het slachtoffer zijn.

Het beeld is vertekend en deze ‘genderpolarisatie’ komt ook in de hulpverlening terecht. Een voorlichtster over huiselijk geweld wil het dit keer niet hebben over geweld tegen vrouwen. Ze geeft voorlichting aan hulpverleners die te maken hebben met geweld. Ze wil het hebben over geweld aan ouderen. Ze meldt dat 80 % van de mannen de plegers zijn. Ik protesteer tegen het getal want juist in die categorie zouden vrouwen de veroorzakers zijn. Maar nee, het cijfer spreekt de waarheid en ze laat een statistiek zien. Over ouderen hebben we het niet meer. De voorlichtster meldt derhalve dat de meeste mishandeling bij de voordeur plaatsvindt als de man weg wil voor een time-out. Als het teveel wordt willen ze het huis uit. Het zijn vrouwen die dan doorgaan met ruziën en uitdagen. Waarom wordt dit gedrag geen mishandeling genoemd? Hoe komt zo’n gebeurtenis in de statistieken?

Er zijn meer frappante voorbeelden van foute beeldvorming. Als een vrouw aangifte doet bij de politie van huiselijk geweld wordt die opgenomen en komt in de statistieken. Als een man aangifte doet is deze niet ontvankelijk omdat het een huiselijke aangelegenheid is en de politie zich daarmee niet bemoeit.

We denken verschillend over slaan. Als een man slaat is het mishandeling, als een vrouw slaat is het zelfverdediging. Wij kunnen het niet voorstellen dat mannen mishandeld wordt. Maar is dat ook zo? Doen vrouwen zoiets niet? En naar de kinderen dan? Ja zeggen vrouwen die ik het heb gevraagd, maar dat is logisch want wij gaan de hele dag met de kinderen om en dat is best zwaar. Er is een excuus voor vrouwengeweld.

Yet when a female is violent, society provides a list of excuses: Post-natal depression, PMT, eating disorders, personality disorders, menopauze, addictions, childhood trauma’s, provocation, selfdefence, etc. (uit: the male victum van Roger Eldrige.)

Huiselijk geweld bestaat. Op jaarbasis zijn talloze gezinnen bij huiselijk geweld betrokken; als dader, slachtoffer of getuige. Daar moet iets aan gedaan worden. Ik denk echter dat als de maatschappelijke discussie hierover blijft polariseren we geen adequate methodiek vinden voor: signalering, preventie, behandeling of detentie.

Eenzijdig de oorzaak bij mannen neerleggen is tunneldenken en onrechtvaardig. Nu al zie je dat in echtscheidingsconflicten, aangifte van huiselijk geweld een argument is om mannen buiten spel en buiten de deur te zetten. Net zoals valse beschuldigingen van incest de man benadeeld in de omgang met zijn kinderen.[1]

Meer over beeldvorming

Hoe ziet het beeldmateriaal er uit waarmee voorlichters huiselijk geweld hypen? Vijf minuten googelen levert meer dan 300 hits. Op alle afbeeldingen zijn mannen in de rol van agressor te zien. Vrouwen zijn afgebeeld in de rol van slachtoffer en meisjes doen het ook goed om op het gemoed te werken. Jongetjes worden volgens de beeldredacteuren nooit slachtoffer van huiselijk geweld. (Die worden later als dader gecast.)

Het materiaal is suggestief en stelt gelukkig het onrecht dat vrouwen ondergaan aan de kaak. Maar welke maatschappelijke belangen zorgen ervoor dat dit thema onevenwichtig en ongelijkwaardig is gepresenteerd? Misschien wel omdat we het niet kunnen verdragen dat het beeld van de ideale vrouw verstoord wordt.

Meer over beeld en tekst

Niet alleen in de keuze van beeldmateriaal maar ook tekstueel zien we een eenzijdige benadering. De vormgever van het materiaal van de GGD in Drente gebruikt sobere en donkere foto’s met daaroverheen prominente teksten. De teksten klagen de man aan. De focus is voor 100% op de vrouw als slachtoffer gericht. Maar nogmaals rechtvaardigen de cijfers dat?

De Europese commissie tegen huiselijk geweld voegt zich in de traditie van mannendiscriminatie. In hun affiche gaat het over geweld in het gezin maar nader beschouwd gaat het alleen over vrouwenmishandeling. Natuurlijk moet daar wat aan gedaan worden. Het rapport suggereert echter tendentieus dat 98% van de vrouwen slachtoffer zijn en dat vervolging van de mannen een zeldzaamheid is. Misschien was het eerlijker geweest om de campagne aan te kondigen als een campagne tegen geweld gericht aan vrouwen.

Maar het cijfer, is dat waar? 98% van de vrouwen wordt door hun mannelijke partner mishandeld. Hoe is de commissie aan dit getal gekomen? Wel zo. De Europese commissie stelt resolute vragen over mannen. Mannen zijn alreeds de dader. Welke vooringenomenheid gaat hier aan vooraf?

Waar komen de cijfers vandaan?

Ik begin een idee te krijgen waar de cijfers vandaan komen bij de Europese unie. Maar ook de Nederlandse overheid doet mee met het verhullen van de waarheid. Ze rapporteert na onderzoek naar huiselijk geweld het volgende: 40% van alle Nederlanders heeft met huiselijk geweld te maken en bij 80% daarvan zijn de mannen de daders. Hier is men even vergeten dat mannen over het algemeen geen aangiften doen en dat als ze het doen deze niet ontvankelijk is.

In 2005 is in 40 procent van de bij de politie gemelde incidenten van huiselijk geweld (ruim 57.000) aangifte gedaan en in 60 procent van die gevallen hield de politie een verdachte aan. De rapportage werd gemaakt in opdracht van de Raad van Hoofdcommissarissen.

De daders van huiselijk geweld zijn in 98 procent van de gevallen man, vooral in de leeftijd van 25 tot 55 jaar …

Bron: website politie. (Advies en Onderzoekgroep Beke)

Maar goed hoe is onze overheid aan die 80% gekomen? Op het web is en stukje te vinden waarin het gaat over seksueel geweld tegen meisjes. De bron is het ministerie van justitie. Volgens de webmakers zijn het de feiten en de cijfers. Ik heb echter nergens de onderzoeksgegevens kunnen vinden. Van 100% meisjes die geweld ervaren, selecteer je alle 16 jarigen en daarvan selecteer je 8 % seksuele delicten door mannen gepleegd. Dan ontstaat het cijfer van 98% en daar ga je mee aan de haal.

“Van alle 16 jarige meisjes is 8% ernstig seksueel misbruikt door een familielid. De helft langer dan een jaar. De meeste meisjes waren tussen de 8 en 12 jaar. 98% van de daders is man. Het aantal kindermisbruik zaken dat het openbaar ministerie behandeld is de laatste jaren redelijk stabiel: elke dag 7 zaken.365 dagen per jaar. Seksueel misbruik door een familielid komt voor in alle milieus, bij alle soorten geloof, bij autochtonen en allochtonen. De daders zijn vrijwel altijd mannen 98%. (Bron min. Van justitie.)

Conflict Tactics Scale

Het Nederlandse cijfermateriaal is vertekend en soms zijn het leugens. Ik moet dus naar buitenlandse gegevens zoeken om meer te vinden over geweld tussen mannen en vrouwen. De cijfers die ik vind bevestigen echter niet de vermaarde 80% of 98%. Het ziet er naar uit dat mannen en vrouwen even gewelddadig zijn. Dat blijkt uit meer dan 130 onderzoekgegevens. (Conflict Tactics Scale) waar meer dan 77000 personen bij betrokken zijn.

Mannen en vrouwen zijn even gewelddadig

Dr Martin Fiebert, hoogleraar aan de California State University houdt op het internet al geruime tijd een lijst bij van onderzoeken naar huiselijk en relatiegeweld. Fiebert verzamelt daarbij bij voorkeur studies waarbij beide partners gelegenheid hebben gekregen om iets te vertellen over het geweld in hun relatie. Dat is bijzonder: menige studie naar huiselijk geweld baseert zich uitsluitend op meldingen van vrouwen, en het is dan ook niet verbazingwekkend dat uit die studies het beeld naar voren komt dat 80% van het huiselijk geweld door mannen veroorzaakt wordt. Wie alleen kijkt naar vrouwenmishandeling, die ziet natuurlijk geen mannenmishandeling.

Een steekproef van 204 vrouwen en 140 mannen die veel uitgingen en verkering zochten deed mee aan een onderzoek naar geweld tijdens het zoeken naar verkering. De auteurs zeggen dat beide geslachten in gelijke mate toegaven dat ze geweld hadden gebruikt.	Aizenman, M., & Kelley, G. 1988 The incidence of violence and acquaintance rape in dating relationships among college men and women. Journal of College Student Development, 29, 305-311.
Uit meta-analyses van geslachtsverschillen in fysieke agressie komt naar voren dat vrouwen eerder dan mannen "een of meer daden van fysieke agressie plegen en dat ook vaker doen'. De vrouwen liepen iets meer kans op verwondingen, 62% van de gewonden was vrouw.	Archer, J. 2000 Sex differences in aggression between heterosexual partners: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 126, 651-680.
23 ongetrouwde jonge ('dating') stellen completeerden de Conflict Tactics Scale. De resultaten geven aan dat vrouwen significant eerder geweld gebruikten dan hun mannelijke partners. De auteurs rapporteren ook dat "de mate van overeenstemming tussen de partners hoog was" (over wie het eerste geweld gebruikte) en dat er weinig verband was tussen geweld vroeger en nu.	Archer, J., & Ray, N. 1989 Dating violence in the United Kingdom: a preliminary study. Aggressive Behavior, 15, 337-343.
De onderzoekers gebruikten de Conflict Tactics Scale bij een groep van 270 studenten (95 mannen, 175 vrouwen) en noteerden dat 30% van de mannen en 49% van de vrouwen rapporteerden dat ze een of andere vorm van agressie hadden gebruikt in de periodes dat ze verkering hadden, waarbij een groter percentage van vrouwen aangaf dat ze een ernstige vorm van geweld hadden gebruikt.	Arias, I., Samios, M., & O'Leary, K. D. 1987 Prevalence and correlates of physical aggression during courtship. Journal of Interpersonal Violence, 2, 82-90.
De Conflict Tactics Scale werd losgelaten op een steekproef van 103 mannelijke en 99 vrouwelijke studenten. De mannen en de vrouwen hadden een vergelijkbare ervaring met geweld met hun 'afspraakjes'. 19% van de mannen en 18% van de vrouwen gaf toe gewelddadig te zijn geweest. Een significant groter deel van de vrouwen achtte zelfverdediging een legitieme reden voor mannen om agressief te zijn, terwijl een groter percentage van de mannen slaan een legitieme reactie vond voor een man of een vrouw bij overspel.	Arias, I., & Johnson, P. 1989 Evaluations of physical aggression among intimate dyads. Journal of Interpersonal Violence, 4, 298-307.
461 college studenten werden ondervraagd, 168 mannen en 293 vrouwen, over het gebruik van geweld tijdens de verkering. Gevonden werd dat 15% van de mannen toegaf de partner te hebben mishandeld tegen 21% van de vrouwen.	Bernard, M. L., & Bernard, J. L. 1983 Violent intimacy: The family as a model for love relationships. Family Relations, 32, 283-286.
526 Universitaire studenten (167 mannen, 359 vrouwen) vulden de Conflict Tactics Scale in. Beide geslachten waren ongeveer even gewelddadig, maar de vrouwen rapporteerden in 9% van de gevallen dat ze begonnen waren tegen 3% van de mannen.	Billingham, R. E., & Sack, A. R. 1986 Courtship violence and the interactive status of the relationship. Journal of Adolescent Research, 1, 315-325.
In interviews met 1200 steekproefsgewijs geselecteerde Canadezen (489 mannen, 711 vrouwen) werd gevonden dat vrouwen eerder geweld gebruikten dan hun mannelijke partners.	Bland, R., & Orne, H. 1986 Family violence and psychiatric disorder. Canadian Journal of Psychiatry, 31, 129-137.
De auteurs rapporteren dat in een groep van 94 militaire echtparen de vrouwen rapporteren dat 11% van de vrouwen en 7% van de mannen geweld gebruikten.	Bohannon, J. R., Dosser Jr., D. A., & Lindley, S. E. 1995 Using couple data to determine domestic violence rates: An attempt to replicate previous work. Violence and Victims, 10, 133-41.
In een groep van 161 studenten zegt 34.3% van de vrouwen (n=35) dat ze het slachtoffer zijn van geweld van hun partner tegen 55.9% (n=33) van de mannen.	Bookwala, J. 2002 The role of own and perceived partner attachment in relationship aggression. Journal of interpersonal Violence, 17, 84-100.

Waar is de mannen stem dan?

Waarom hoor je het geluid van mannen maar zo weinig doorklinken als het over huiselijk geweld gaat? Mannen hebben andere overlevingsstrategieën dan vrouwen. Op de eerste plaats hebben ze geen netwerken waar je over dit soort zaken kan praten, op de tweede plaats worden ze toch niet geloofd, op de derde plaats blijven ze loyaal aan hun partners en op de vierde plaats dreigen ze altijd hun kinderen kwijt te raken. Als mannen met een mishandelende vrouw hebben te maken dan moeten ze ook nog hun kinderen beschermen. Het meisje van Nulde en de Savannes die door hun moeders vermoord zijn, zijn daar voorbeelden van. Als mannen hiervoor aandacht vragen bij b.v. de Raad Van Kinderbescherming worden ze uitgelachen en niet serieus genomen.[3]

Mannen hebben andere strategieën om met geweld om te gaan. Ze hebben ook ander slachtoffergedrag. Mannen laten zich niet horen. Schaamte is een reden om geen gerucht te geven aan mishandeling.

· How men cope

1. Go into another room or lock themselves op in a save place.

2. Leave the dwelling, go to family or friends (but tell no-one the real reasen).

3. Sleep in the car, shed, garage or wherever they can find shelter.

4. Promise to do whatever she ask or demand.

5. Accept responsebility for all sorts of untrue accusations.

6. Cover up for their violant partner.

De cijfers zeggen dus iets anders

Uit bovenstaande cijfers blijkt dat de mythe van de man als dader anders ligt. De 80 partnermoorden kunnen ze niet op hun geweten hebben en de 98% veroorzakers van huiselijk geweld zijn ze ook al niet. Mannen en vrouwen blijken even gewelddadig te zijn, blijkt uit Tactics Scale Studies. Maar dan gaat het over geweld tussen volwassenen. Hoe zit het met huiselijk geweld dat gericht is op kinderen en ouders?

Van de 140.00 gesprekken die de kindertelefoon in 2003 voerde gingen er ruim 9300 over mishandeling. Daarvan ging 51% over geweld in gezinssituatie, 8% binnen een relatie en 41% in andere situaties. 54% van de gesprekken over betreft lichamelijke mishandeling, 39% betreft seksuele mishandeling, verkrachting, ongewenste intimiteiten, 7% betreft geestelijke mishandeling, verwaarlozing. (Bron: Rafael Van Krimpen Landelijk Projectleider Kindertelefoon.)

Helaas geeft de kindertelefoon geen uitsluitsel of de kinderen die bellen hun vader en/of moeder als veroorzakers aanklagen. Maar dat hier de 98% mannen te vinden zijn geloof ik niet meer. Over geweld naar ouderen heb ik geen materiaal kunnen vinden. Daar kan die 98% ook niet vandaan komen.

Beeldvorming of mythe?

Ik denk dat de man in elk geval vrijspraak verdient als het gaat om de beeldvorming en mythe die om hem heen geweven is. Uit mijn mini onderzoek op internet bleek het moeilijk te zijn om goed cijfer materiaal te vinden. Er zijn opvallend veel sites over vrouwenmishandeling en een aantal pagina’s, die voor en door mannen zijn opgezet. Daar vindt je protesten tegen de zwarte leugens. Niet omdat mannen vinden dat het probleem niet groot is. Ze hebben best zelfinzicht. En dat vrouwen overdrijven. Maar omdat ze niet eenzijdig de zwarte Piet willen krijgen. Zij ervaren ernstige nadelen van valse beschuldigingen: op staande voet huisuitzetting, straatverboden, echtscheidingen, toewijzing van hun kinderen, in maatschappelijke netwerken en gebrekkige hulpverlening. Er is weinig ontvankelijkheid bij politie en de hulpverlening als het om mannen en huiselijk geweld gaat. We zien mannengeweld al helemaal niet als een signaal van stress, maatschappelijke druk of als ziekteverschijnsel. Het beeld van de man als homo agressor en het ondenkbare dat hij ook wel eens slachtoffer kan, zijn zit er diep ‘ingeramd’.

Geweld moet aangepakt worden. Het maakt niet uit of dat geweld van mannen of vrouwen komt.[4] Mijn wens is dat mannen, vrouwen en kinderen zich bij elkaar veilig en vertrouwd kunnen voelen.

Emiel Smulders

[1] Zie hiervoor het boek ‘Gemist Vaderschap’ van Joep zander en Emiel Smulders. Isbn 9080863122.

[3] Zie het verhaal van Udo in het boek van Joep Zander en Emiel Smulders over het ‘gemist vaderschap’. Pas na publicatie van dit verhaal is R.v. K. hier serieus naar gaan kijken.

[4] Note en verantwoording. Op internet is een ruim aanbod van sites over huiselijk geweld. Al het materiaal uit dit artikel heb ik daarvandaan. Ik geef hier niet de sites weer, maar als je googelt naar ‘huiselijk geweld’, ‘domestic Violence’, ‘huiselijk geweld mannen’, vindt je hetzelfde materiaal en misschien meer. Ik pretendeer niet volledig en ook niet onbevooroordeeld te zijn.